ใครมอบศาสตร์ทำนายให้มนุษย์? 52 ศาสตร์ 29 วัฒนธรรม ส่วนใหญ่ตอบว่าเทพ

เทพ 43% วิญญาณหรือทูตสวรรค์ 20% มนุษย์คิดเอง 11% ส่วนเรื่องขโมยและสละชีพรวมกันแค่ราว 1 เสียง แต่สนุกที่สุด และทาโรต์ไม่ได้มาจากอียิปต์

ใกล้ตัวก่อน: ศาสตร์ไทยได้มาจากไหน

ศาสตร์ไทยในชุดนี้ไม่มีเทพลงมาสอนตรงๆ เลย ยามอุบากองที่ใช้ดูฤกษ์เคลื่อนทัพ วิกิพีเดียไทยเล่าว่ามาจากสงครามสมัยรัตนโกสินทร์ อุบากองเป็นนายทัพพม่าที่ถูกไทยจับได้ ทหารพม่าพกตำรานี้มาเป็นยันต์ตัวเลขสักไว้บนแขน พออุบากองต้องติดคุก ก็บอกตำรานี้ให้ไทย คนจึงเรียกว่ายันต์อุบากอง แหล่งเองใช้คำว่า "มีเรื่องเล่าว่า" ส่วนตำราพรหมชาติ แหล่งไทยบอกแค่ว่าสืบทอดมาตั้งแต่สมัยอยุธยา เขียนในสมุดไทยดำ และฉบับพิมพ์เก่าสุดก่อน พ.ศ. 2455 ไม่ปรากฏชื่อผู้รวบรวม

โหราศาสตร์ไทยกับทักษา วิกิพีเดียไทยเขียนว่า "ว่ากันว่า" มาจากคัมภีร์พระเวทของพราหมณ์ และสืบทอดมาจากอินเดียตั้งแต่สมัยสุโขทัย ตำนานที่มีอธิบายแค่ตัวเลขกำลังพระเคราะห์ ว่าเทวดานพเคราะห์แต่ละองค์ปั้นจากสัตว์ตามจำนวนนั้น พระอาทิตย์ทำจากราชสีห์ 6 ตัว จึงมีกำลัง 6 พระเสาร์ทำจากเสือ 10 ตัว และพระราหูพระอิศวรสร้างจากหัวผีโขมด 12 หัว ส่วนเซียมซีจีนที่คนไทยเขย่ากันในวัด เราหาแหล่งตำนานกำเนิดไม่ได้ มีแค่ชื่อว่าเป็นคำทำนายของกวนอิม จึงไม่ได้นับไว้ในชุดนี้

เทพเป็นผู้มอบ: 43% และนำในทุกทวีปที่มีตัวอย่างเกิน 3 วัฒนธรรม

ในแอฟริกา คำสอนของอีฟาถือว่าโอริชาชื่อโอรุนมิลาเป็นผู้มอบระบบทำนายนี้แก่มนุษย์ ชาวฟอนแห่งดาโฮมีย์ซึ่งรับฟามาจากโยรูบาเล่าต่อว่า เทพมาวูรู้ว่าจะเกิดสงครามทำลายสามอาณาจักร จึงให้เลกบาส่งชายสามคนลงมาสอน "อักษรของมาวู" คนที่ถูกส่งมาคือลูกชายสามคนของเทพีกบาดู ผู้มีดวงตา 16 ดวงรอบศีรษะ และมนุษย์ใช้เมล็ดปาล์มสื่อสารกับนาง

ในเมโสโปเตเมีย ตำราอัคคาเดียน "ความลับแห่งฟ้าและดิน" เล่าว่าเอ็นเมดูรันกี กษัตริย์เมืองซิปปาร์ ถูกเทพชามัชกับอาดัดพาขึ้นสวรรค์ แล้วสอนวิธีดูหยดน้ำมันบนผิวน้ำ และอ่านสาส์นจากตับสัตว์ ในเม็กซิโก เกตซัลโกอาตล์สั่งให้คู่สามีภรรยาซีปักโตนัลกับโอโชโมโกคิดปฏิทินทำนาย และโคเด็กซ์บอร์โบนิกุสวาดทั้งสองเป็นคู่มนุษย์แรกที่ทอยเมล็ดข้าวโพดทำนาย ส่วนในบทละครกรีก โพรมีธีอุสที่ถูกล่ามไว้ไล่รายการสิ่งที่ตนมอบให้มนุษย์ มีทั้งการแยกความฝันที่จะเป็นจริง การดูการบินของนก และการดูเครื่องในสัตว์

แยกตามทวีป เทพนำในแอฟริกา 3 จาก 6 วัฒนธรรม เอเชีย 5.3 จาก 12 และยุโรป 3.1 จาก 6 อเมริกาเหนือเสมอกันระหว่างเทพ บรรพบุรุษ และสัตว์ ทวีปละ 1 เสียง ส่วนอเมริกาใต้กับโอเชียเนียมีทวีปละ 1 วัฒนธรรม และทั้งคู่เป็นวิญญาณ

วิญญาณ ทูตสวรรค์ ญิน: 20%

เรื่องที่แปลกที่สุดในกลุ่มนี้มาจากชาวอีทรัสคันในอิตาลี ซิเซโรเล่าว่าวันหนึ่งชาวนาในเขตทาร์ควินีอีไถนาลึกกว่าปกติ แล้วทาเกสก็ผุดขึ้นจากร่องไถมาพูดกับเขา ทาเกสหน้าตาเป็นเด็กแต่มีปัญญาเหมือนปราชญ์ ชาวนาร้องตกใจจนคนมารุมดู สุดท้ายชาวอีทรัสคันทั้งหมดมาชุมนุม จดคำพูดของทาเกสไว้ และคำสอนนั้นกลายเป็นรากฐานของศาสตร์อ่านเครื่องในสัตว์ ตำนานนี้รู้จักจากนักเขียนละตินยุคหลังเท่านั้น

ตำราเฮอร์เมติกอาหรับเล่าว่าอิดริสนั่งขีดรูปบนทรายเล่นเพราะเบื่อ มีคนแปลกหน้ามาบอกว่าเป็นเรื่องจริงจัง สอนความหมายของแต่ละรูป แล้วเผยตัวว่าเป็นทูตสวรรค์ญิบรีลก่อนหายไป นี่คือที่มาของภูมิพยากรณ์อาหรับ บนเกาะซาตาวัลในไมโครนีเซีย เรือแคนูของวิญญาณแห่งสวรรค์ถูกหย่อนลงมายังโลก แล้ววิญญาณสอนการผูกปมใบมะพร้าวทำนาย วิญญาณ 16 ตนตรงกับเลขผสม 16 แบบที่ได้จากการผูกปม ในเทือกเขาแอนดีส ผู้อ่านใบโคคาต้องขออนุญาตมามาโคคา วิญญาณของต้นโคคาที่เป็น "พืชครู" ก่อนเริ่มอ่าน

สัตว์ บรรพบุรุษ และมนุษย์ที่คิดเอง

สัตว์ได้ 10% ชาวด็อกอนในมาลีเล่าว่าจิ้งจอกซีดรู้ "ถ้อยคำแรก" และเผยแก่หมอดู หมอดูวาดตารางบนดินนอกหมู่บ้านตอนเย็น แล้วรุ่งเช้ามาอ่านรอยเท้าจิ้งจอก เรื่องนี้มาจากบันทึกของมาร์แซล กรีโยล ซึ่งนักวิชาการภายหลังตั้งข้อสงสัยในหลายจุด ในจีน เต่าวิเศษโผล่จากแม่น้ำลั่วพร้อมลายจุดเลข 1 ถึง 9 บนกระดอง ชาวนาวาโฮเชื่อว่ากิลามอนสเตอร์เป็นหมอรักษาคนแรก ขาของมันสั่นเวลาเดิน หมอมือสั่นจึงได้พลังวินิจฉัยโรคมาจากมัน ส่วนเมลัมปุสของกรีกฝังแม่งูที่ถูกเกวียนทับแล้วเลี้ยงลูกงูไว้ ลูกงูตอบแทนด้วยการเลียหูเขาจนเข้าใจภาษาสัตว์

บรรพบุรุษได้ 10% ในโปโปล วุฮ์ของมายาคีเช ปู่ย่าศักดิ์สิทธิ์ชเปียโกกกับชมูกาเนคือหมอดูที่เก่าแก่ที่สุด ทอยทำนายระหว่างการสร้างมนุษย์ ส่วนมนุษย์คิดเองได้ 11% และเกือบทั้งหมดเป็นศาสตร์ที่ใช้ตำรา เช่น จื่อเวยโต้วซู่ที่ยกให้นักพรตเฉินถวนบนเขาหัวซาน ภฤคุสังหิตาที่อ้างชื่อฤๅษีภฤคุ และยามอุบากองของไทย ข้อยกเว้นที่เป็นเรื่องเล่าจริงๆ คือเดลฟี ดิโอโดรัส ซิคูลัสเล่าว่าคนเลี้ยงแพะชื่อโคเรทัสเห็นแพะที่ตกลงไปในรอยแยกของพื้นดินทำท่าแปลก พอเขาลงไปเองก็มองเห็นอดีตกับอนาคต หลังมีคนตายไปหลายคน ชาวบ้านจึงเลือกหญิงสาวคนเดียวให้เป็นผู้รับแรงบันดาลใจจากเทพ

ขโมย สละชีพ สังเกต: รวมกันราว 1 เสียง แต่เป็นเรื่องที่คนจำ

ในบทกวีฮาวามาล โอดินเล่าว่าตนแขวนตัวเองบนต้นไม้ที่ลมโหมอยู่ 9 คืนยาว ถูกแทงด้วยหอก ถวายตัวเองแด่ตัวเอง ไม่มีใครให้ขนมปังหรือน้ำ แล้วก้มลงหยิบอักษรรูนขึ้นมาพร้อมเสียงกรีดร้อง ก่อนร่วงกลับลงมา นี่คือเรื่องการสละชีพที่รู้จักที่สุดในชุดนี้ แต่ต้องบอกว่าตำนานนี้เล่าว่าโอดินได้อักษรรูน ไม่ได้บอกว่าได้การทำนาย และวิกิพีเดียอังกฤษบอกว่าไม่มีหลักฐานตรงว่ารูนเคยใช้ทำนาย ส่วนเวทหยั่งรู้ชะตาของโอดิน ยิงลิงกาซากาเล่าว่าเขาสอนต่อให้นักบวช แล้วเวทก็แพร่ไปไกล

การขโมยมีเรื่องเดียว และเล่าจากฝั่งที่ประณามมัน ธรรมเนียมอิสลามอธิบายว่ารากของกิฮานะฮ์ คือการทำนายของคาฮินชาวอาหรับก่อนอิสลาม มาจากญินที่แอบฟังถ้อยคำของเหล่าทูตสวรรค์แล้วนำไปโยนใส่หูคาฮิน หะดีษเล่าว่าญินฉกความจริงมาได้หนึ่งคำ แล้วเติมคำโกหกเข้าไปอีก 100 คำ ส่วนการสังเกตเองมี 2 เรื่อง คือโคเรทัสกับแพะที่เดลฟี และฝูซีของจีน ที่คัมภีร์ซีฉือเล่าว่าเงยหน้าดูภาพบนฟ้า ก้มดูแบบแผนบนดิน ดูลายของนกและสัตว์ แล้วจึงเริ่มสร้างปากว้า

มีอีกเรื่องที่ไม่ใช่การขโมยแต่ใกล้เคียง ตำนานสิกิดีของมาดากัสการ์เล่าว่าชายสองคนจับตัวรานากันดรีอานาได้ขณะเขาเล่นสิกิดีบนทราย เขาสัญญาจะสอนถ้าปล่อยตัว ทั้งสองไปทำนายให้หัวหน้าว่าให้ฆ่าวัวตัวผู้ทั้งหมด แล้วฝูงวัวใหญ่จะมาในวันศุกร์ หัวหน้ารอไม่ไหว ฆ่าไปคนหนึ่งในวันพฤหัส วันศุกร์ฝูงวัวก็มาจริงท่ามกลางฝนหนัก ส่วนในทางประวัติศาสตร์ สิกิดีได้อิทธิพลจากภูมิพยากรณ์อาหรับที่พ่อค้านำเข้ามา

ทาโรต์มาจากไหน: อียิปต์ในตำนาน อิตาลีในหลักฐาน

ตำนานว่าทาโรต์คือคัมภีร์ลับของอียิปต์โบราณเริ่มในปารีส ปี 1781 อ็องตวน กูร์ เดอ เฌเบอแลง เสนอในหนังสือ Le Monde primitif ว่าไพ่ทาโรต์บรรจุความรู้ลับของอียิปต์ เรียงความของกงต์ เดอ เมลเลต์ในเล่มเดียวกันเรียกไพ่ว่า "คัมภีร์แห่งทอธ" และอ้างว่าชาวอียิปต์ใช้ไพ่ทำนาย ปี 1783 เอตเตลลาเขียนหนังสือตอบรับ และราวปี 1789 ก็ทำสำรับทาโรต์สำหรับไสยศาสตร์โดยเฉพาะเป็นคนแรก ใส่ธีมอียิปต์ลงไปตามความเชื่อนั้น

หลักฐานเล่าอีกเรื่อง ไพ่ทาโรต์ตอนแรกชื่อ trionfi เอกสารเก่าสุดที่เอ่ยถึงคือบันทึกศาลเมืองฟลอเรนซ์ปี 1440 มันปรากฏครั้งแรกที่แฟร์ราราและมิลานในอิตาลีตอนเหนือ โดยเพิ่มไพ่ตัวโง่กับไพ่ทรัมป์ 21 ใบเข้าไปในสำรับอิตาลี 4 ชุด ไพ่ที่เหลือรอดเก่าสุดคือสำรับวิสคอนตี-สฟอร์ซาราว 15 สำรับ ที่วาดให้ผู้ปกครองมิลานกลางศตวรรษที่ 15 และตั้งแต่อย่างน้อยกลางศตวรรษที่ 15 คนใช้มันเล่นเกมไพ่ ไม่ใช่ดูดวง หลักฐานเก่าสุดว่าใช้ทำนายคือต้นฉบับนิรนามราวปี 1750 ที่จดความหมายคร่าวๆ ของไพ่ตาร็อกโกแห่งโบโลญญา

ไมเคิล ดัมเมตต์ นักประวัติศาสตร์ไพ่ เรียกเรื่องนี้ว่าเป็นประวัติปลอมและการตีความปลอมที่นักไสยศาสตร์แต่งขึ้น และคนเกือบทั้งหมดเชื่อ ที่ตลกคืออียิปต์มีส่วนจริงอยู่นิดหนึ่ง งานวิชาการพบว่าไพ่เล่นยุโรปยุคแรกน่าจะมาจากสำรับไพ่มัมลูกของอียิปต์ที่มีอยู่ในหรือก่อนศตวรรษที่ 14 แต่นั่นคือไพ่เล่นของอียิปต์ยุคกลาง ไม่ใช่คัมภีร์ของอียิปต์โบราณ ส่วนคำว่า tarot มาจาก tarocchi ที่ยังไม่รู้ที่มาแน่ชัด แต่ปลายศตวรรษที่ 15 คำว่า taroch ใช้หมายถึงความโง่

อ้างว่าเก่า แต่แต่งทีหลัง: 4 ศาสตร์

นอกจากทาโรต์ ยังมีอีก 3 ศาสตร์ในชุดนี้ที่หลักฐานไม่ตรงกับเรื่องที่อ้าง โอมิคุจิ ใบเซียมซีญี่ปุ่นชุด 100 บท ถูกยกให้พระเรียวเง็น ตำนานว่าพระโพธิสัตว์กวนอิมเปิดเผยบทกลอนแก่ท่าน และศิษย์ของพระเท็นไคเล่าว่าเรียวเง็นมาเข้าฝันบอกว่ากลอนที่หายไปหลายร้อยปียังอยู่ แต่วิกิพีเดียอังกฤษระบุว่ากลอนชุดนี้มีรากจากชุดคำทำนายจีนสมัยซ่งใต้ และพระเท็นไคเป็นคนเอาชื่อเรียวเง็นไปผูก

ตำราพฤหัตปาราศรโหราศาสตร์ของอินเดียยกให้มหาฤๅษีปราศร แต่ไม่มีใครรู้ว่าต้นฉบับแต่งเมื่อไหร่ นักวิชาการชื่อกอนดาเห็นว่าภาคแรกแต่งหลัง ค.ศ. 600 และต้นฉบับที่โผล่มาหลายศตวรรษต่อมาก็มีข้อสงสัยเรื่องความแท้ ส่วนโทจองบิกยอล ตำราทำนายปีใหม่ของเกาหลี ยกให้อีจีฮัม นักปราชญ์สมัยโชซอนที่ได้ฉายาจากกระท่อมดินสูง 10 ฟุตที่รอดน้ำท่วม แต่มีทฤษฎีว่าหนังสือเพิ่งปรากฏปลายศตวรรษที่ 19 และผู้แต่งแค่ยืมชื่อโทจองมาใช้

ที่ตรงกันจริง

ข้ามทุกทวีป คำตอบที่ซ้ำคือศาสตร์ทำนายไม่ได้เริ่มจากมนุษย์ 88% ของเสียงบอกว่ามาจากสิ่งที่เหนือกว่า และ 62% บอกว่าผู้มอบเต็มใจให้ ไม่ว่าจะมอบเป็นของขวัญหรือลงมาเปิดเผย เทพเป็นคำตอบอันดับหนึ่งในทุกทวีปที่เรามีตัวอย่างเกิน 3 วัฒนธรรม คือแอฟริกา เอเชีย และยุโรป ส่วนราว 1 ใน 9 ที่บอกว่ามนุษย์คิดเอง เกือบทั้งหมดเป็นศาสตร์ที่มีตำรา และตำราเหล่านั้นก็ยังชอบอ้างชื่อฤๅษีหรือปราชญ์ในตำนานเป็นผู้แต่ง

ที่ต่าง: ของขวัญที่ไม่ใช่ของดีเสมอไป

คนไทยอาจคิดว่าศาสตร์ที่เทพประทานต้องเป็นของดี แต่หลายวัฒนธรรมเล่ากลับกัน คัมภีร์เอโนค 1 เล่าว่าทูตสวรรค์ผู้เฝ้าดู 200 ตนลงมาแต่งงานกับหญิงมนุษย์ แล้วสอนความรู้ต้องห้าม บาราคิเอลสอนโหราศาสตร์ โคคาเบลสอนเรื่องกลุ่มดาว ชัมซิเอลสอนลางแห่งดวงอาทิตย์ ซาริเอลสอนวิถีดวงจันทร์ และความรู้นี้ถูกนับเป็นเหตุให้แผ่นดินเสื่อม แคสซานดราแห่งทรอยได้พลังพยากรณ์จากอะพอลโล แต่พอนางผิดสัญญา อะพอลโลก็สาปให้คำทำนายที่เป็นจริงของนางไม่มีใครเชื่อ และกิฮานะฮ์ของอาหรับ เรารู้เรื่องจากฝั่งอิสลามที่ประณามมันเท่านั้น ไม่ใช่จากปากคาฮินเอง

ข้อจำกัดของชุดนี้คือตัวอย่างเอียงไปทางเอเชีย 12 วัฒนธรรม ขณะที่อเมริกาใต้กับโอเชียเนียมีทวีปละ 1 และวัฒนธรรมที่มีตำรามากอย่างพุทธ ฮินดู อับราฮัม และจีน ย่อมมีแหล่งให้อ้างมากกว่า เราต้องตัดหลายวัฒนธรรมออก เช่น เมารี ฮาวาย ฟิจิ และเซียมซีจีน เพราะหาแหล่งที่เล่าตำนานกำเนิดไม่ได้ การไม่มีแหล่ง ไม่ได้แปลว่าวัฒนธรรมนั้นไม่มีตำนานของตัวเอง

สุดท้าย

ครั้งหน้าที่คุณเปิดไพ่ทาโรต์ เขย่าเซียมซี หรือดูยามอุบากองก่อนออกเดินทาง ลองนึกว่าไพ่สำรับนั้นเริ่มจากเกมไพ่ในมิลาน เซียมซีญี่ปุ่นที่เป็นญาติกันมีคนเอาชื่อพระไปผูก และยามอุบากองได้มาจากเชลยศึกพม่า ศาสตร์ทำนายทุกแบบมีคนเล่าว่ามันมาจากไหน และบางเรื่องก็สนุกกว่าคำทำนายเสียอีก

คำถามที่คนถามบ่อย

ไพ่ทาโรต์มาจากไหน

มาจากอิตาลีตอนเหนือกลางศตวรรษที่ 15 ตอนแรกชื่อ trionfi เอกสารเก่าสุดคือบันทึกศาลฟลอเรนซ์ปี 1440 และใช้เล่นเกมไพ่ หลักฐานเก่าสุดว่าใช้ทำนายคือต้นฉบับราวปี 1750 ที่โบโลญญา

ไพ่ทาโรต์มาจากอียิปต์จริงไหม

ไม่มีหลักฐาน เรื่องนี้เริ่มจากอ็องตวน กูร์ เดอ เฌเบอแลง ปี 1781 ที่เรียกไพ่ว่าคัมภีร์แห่งทอธ งานวิชาการพบว่าทาโรต์คิดขึ้นในอิตาลี สิ่งที่เกี่ยวกับอียิปต์จริงคือไพ่เล่นยุโรปยุคแรกน่าจะมาจากสำรับมัมลูกของอียิปต์ยุคกลาง

คำว่า tarot มาจากไหน

มาจากคำอิตาลี tarocchi ซึ่งที่มายังไม่แน่ชัด แต่ปลายศตวรรษที่ 15 ถึงต้นศตวรรษที่ 16 คำว่า taroch ใช้หมายถึงความโง่

ไพ่ไรเดอร์-เวตเก่าแค่ไหน

สำรับไรเดอร์-เวต-สมิธต้นฉบับทำในปี 1909 เป็นหนึ่งในสามสำรับที่ใช้มากที่สุดในทาโรต์สายไสยศาสตร์ คู่กับทาโรต์มาร์เซย์และทาโรต์ทอธ ทาโรต์ที่ผลิตในมาร์เซย์เก่าสุดคือของฟิลิปป์ วาชิเย ปี 1639

ตำนานโอดินกับอักษรรูนคืออะไร

ในฮาวามาล โอดินแขวนตัวเองบนต้นไม้ 9 คืน ถูกแทงด้วยหอก ถวายตัวเองแด่ตัวเอง แล้วหยิบอักษรรูนขึ้นมาพร้อมเสียงกรีดร้อง ตำนานนี้บอกว่าได้อักษรรูน ไม่ได้บอกว่าได้การทำนาย และไม่มีหลักฐานตรงว่ารูนเคยใช้ทำนาย

ใครเป็นคนคิดการดูดวง

ในตำนาน 29 วัฒนธรรมที่เรานับ 43% ยกให้เทพ 20% ยกให้วิญญาณ ทูตสวรรค์ หรือญิน และมีแค่ 11% ที่บอกว่ามนุษย์คิดเอง ซึ่งส่วนใหญ่เป็นศาสตร์ที่ใช้ตำรา

ยามอุบากองมาจากไหน

วิกิพีเดียไทยเล่าว่ามาจากสงครามสมัยรัตนโกสินทร์ อุบากองเป็นนายทัพพม่าที่ถูกไทยจับได้ พอติดคุกก็บอกตำรานี้ให้ไทย จึงเรียกว่ายันต์อุบากอง แหล่งใช้คำว่ามีเรื่องเล่าว่า ยังไม่ได้ยืนยันทางประวัติศาสตร์

แหล่งที่มาของความเชื่อที่อ้างถึง (60)

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Tarot

fr.wikipedia.org · fr.wikipedia.org/wiki/Cosmogonie_dogon

fr.wikipedia.org · fr.wikipedia.org/wiki/Renard_pâle_(divinité)

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Gbadu

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Ifá

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Hellenistic_astrology

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Hermetica

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Sikidy

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Sangoma

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Orunmila

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Arabic_geomancy

ar.wikipedia.org · ar.wikipedia.org/wiki/كهانة_(إسلام)

id.wikipedia.org · id.wikipedia.org/wiki/Wuku

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Pawukon_calendar

zh.wikisource.org · zh.wikisource.org/wiki/周易/繫辭下

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Fuxi

zh.wikipedia.org · zh.wikipedia.org/wiki/河圖洛書

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Luoshu_Square

zh.wikisource.org · zh.wikisource.org/wiki/周易/繫辭上

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Qimen_Dunjia

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Jiutian_Xuannü

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Zi_Wei_Dou_Shu

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Bhrigu_Samhita

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Brihat_Parashara_Hora_Shastra

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Samudrika_Shastra

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Surya_Siddhanta

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Iban_culture

kajomag.com · kajomag.com/the-legends-of-how-paddy-came-to-sarawak/

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Animal_worship

ja.wikipedia.org · ja.wikipedia.org/wiki/太占

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Futomani

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/O-mikuji

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Kuzunoha

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Abe_no_Seimei

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Ukehi

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Book_of_Enoch

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Watcher_(angel)

en.wikisource.org · en.wikisource.org/wiki/Bible_(King_James)/Exodus

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Urim_and_Thummim

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Yi_Ji-ham

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Enmeduranki

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Nadi_astrology

th.wikipedia.org · th.wikipedia.org/wiki/โหราศาสตร์ไทย

th.wikipedia.org · th.wikipedia.org/wiki/นพเคราะห์

th.wikipedia.org · th.wikipedia.org/wiki/พรหมชาติ

th.wikipedia.org · th.wikipedia.org/wiki/ยามอุบากอง

www.himalayanart.org · www.himalayanart.org/news/post.cfm?postID=405

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Tibetan_astrology

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Mo_(divination)

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Tages

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Jean-Baptiste_Alliette

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Cassandra

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Pythia

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Iamus

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Melampus

www.perseus.tufts.edu · www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0010:card=4

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Prometheus_Bound

www.perseus.tufts.edu · www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0138:hymn=4

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Thriae

en.wikipedia.org · en.wikipedia.org/wiki/Tiresias

วิธีนับ: รวบรวม 370 ความเชื่อจากทุกทวีป ทั้งที่ยังมีคนนับถือและอารยธรรมโบราณ จากแหล่งหลายสิบภาษา นับ 1 ความเชื่อเป็น 1 เสียง และนับเฉพาะที่มีแหล่งยืนยัน ความเชื่อที่ไม่ปรากฏในหน้านี้ไม่ได้แปลว่าไม่มีความเชื่อนั้น อาจแค่ยังไม่มีเอกสารที่เราค้นถึง ศาสนาที่มีคัมภีร์มาก (พุทธ ฮินดู จีน ยิว คริสต์ อิสลาม) จึงมีรายละเอียดมากกว่าความเชื่อที่เล่าปากต่อปาก ข้อมูลบางส่วนมาจากบันทึกของมิชชันนารีหรือคนนอก หน้านี้ไม่ได้ตัดสินว่าความเชื่อไหนถูก

อ่านต่อ: ความหมายของดวงดาวมาจากไหน (ประวัติศาสตร์) · ราหูอมจันทร์คืออะไร มาจากไหน? 37 วัฒนธรรมเล่าว่าใครกินดวงจันทร์ · สีประจำวันมาจากไหน? ตำนานเทวดานพเคราะห์ ทักษา นางสงกรานต์ เซียมซี · 12 นักษัตร: หนูขี่วัวชนะ ทำไมไม่มีแมว และชาติไหนใช้สัตว์ต่างกัน · 12 ราศีมาจากไหน: แกะทองคำ ปูของเฮรา แมงป่องฆ่าโอไรออน และราศีที่ 13

ดูว่า 26 ศาสตร์เห็นตรงกันเรื่องไหนของคุณ →