บทสวดโบราณถึงอะโฟรไดท์ — Homeric Hymn แปลไทย พร้อมต้นฉบับอังกฤษ

บทที่ V · ถึงอะโฟรไดท์

บทสวดนี้สรรเสริญอะโฟรไดท์ เทพีผู้ทำให้ทั้งเทพ มนุษย์ และสัตว์ทุกชนิดต้องพ่ายต่อความรัก มีเพียงอะธีนา อาร์เทมิส และเฮสเทียที่เธอโน้มใจไม่ได้ ซูสจึงทำให้เธอหลงรักแอนคิซีส คนเลี้ยงวัวบนภูเขาไอดา และเธอปลอมตัวเป็นหญิงสาวมนุษย์ ลูกสาวของกษัตริย์โอเทรียส ไปหาเขา

มิวส์เอ๋ย จงเล่าแก่ข้าถึงกิจแห่งอะโฟรไดท์ผู้เรืองทอง เทพีแห่งไซปรัส (Cyprian) ผู้ปลุกความเสน่หาอันหวานชื่นขึ้นในหมู่เทพ และสยบเผ่าพันธุ์มนุษย์ผู้ต้องตาย ทั้งนกที่โผบินในอากาศ และสรรพสัตว์มากมายที่แผ่นดินแห้งเลี้ยงไว้ ตลอดจนทั่วทั้งท้องทะเล สิ่งทั้งปวงเหล่านี้ล้วนรักกิจแห่งไซเธอเรีย (Cytherea) ผู้ทรงมงกุฎงามวิจิตร

ทว่ายังมีดวงใจสามดวงที่นางไม่อาจโน้มน้าวหรือคล้องบ่วงได้ ดวงแรกคือธิดาแห่งซูสผู้ถือโล่อีจิส (aegis) อะธีนาผู้มีดวงตาเจิดจ้า เพราะนางไม่ยินดีในกิจแห่งอะโฟรไดท์ผู้เรืองทอง หากแต่ชื่นชมในสงครามและในกิจของแอรีส ในการวิวาทและการรบพุ่ง และในการรังสรรค์งานฝีมืออันเลื่องชื่อ นางเป็นผู้แรกที่สอนช่างฝีมือบนแผ่นดินให้สร้างรถศึกและรถม้าที่ประดับด้วยสำริดหลากลวดลาย และนางยังสอนหญิงสาวผู้อ่อนโยนภายในเรือน และบรรจุความรู้ในศิลปะอันดีงามไว้ในใจของแต่ละคน อะโฟรไดท์ผู้รักเสียงหัวเราะก็ไม่เคยปราบอาร์เทมิสให้พ่ายแก่ความรักได้ นางพรานผู้ถือศรทอง เพราะนางรักการยิงธนูและการล่าสัตว์ป่าบนภูเขา ทั้งพิณไลร์ การร่ายรำ เสียงโห่ร้องอันเร้าใจ ป่าที่ร่มครึ้ม และนครของผู้คนที่เที่ยงธรรม และเฮสเทียกุมารีผู้บริสุทธิ์ก็ไม่รักกิจของอะโฟรไดท์เช่นกัน นางเป็นบุตรีคนแรกของโครนอสผู้เจ้าเล่ห์ และเป็นคนสุดท้องด้วย ตามประสงค์ของซูสผู้ถือโล่อีจิส เป็นกุมารีผู้สูงศักดิ์ดุจราชินีที่ทั้งโพไซดอนและอะพอลโลต่างหมายสมรส แต่นางไม่ยินยอมแม้แต่น้อย กลับปฏิเสธอย่างแน่วแน่ และเทพีผู้งามนั้นได้แตะศีรษะของซูสผู้เป็นบิดาผู้ถือโล่อีจิส แล้วกล่าวคำสาบานอันยิ่งใหญ่ ซึ่งได้เป็นจริงแล้วโดยแท้ ว่านางจะเป็นกุมารีไปตลอดชีวิต ซูสผู้เป็นบิดาจึงประทานเกียรติอันสูงส่งแก่นางแทนการสมรส นางมีที่ประทับอยู่กลางเรือน และได้รับส่วนแบ่งที่อุดมที่สุด ในวิหารแห่งทวยเทพทุกแห่ง นางมีส่วนในเกียรติ และในหมู่มนุษย์ผู้ต้องตายทั้งปวง นางเป็นประมุขแห่งเทพีทั้งหลาย

ดวงใจของเทพีทั้งสามนี้ อะโฟรไดท์ไม่อาจโน้มน้าวหรือคล้องบ่วงได้ แต่นอกจากนั้นแล้ว ไม่มีสิ่งใดเลยในหมู่เทพผู้มีสุขหรือในหมู่มนุษย์ผู้ต้องตายที่รอดพ้นจากอะโฟรไดท์ แม้แต่ดวงใจของซูสผู้ยินดีในอสนีบาตก็ยังถูกนางชักนำให้หลงผิด แม้พระองค์จะยิ่งใหญ่ที่สุดในบรรดาทั้งปวงและได้รับส่วนแห่งความสง่าอันสูงสุด นางก็ยังล่อลวงดวงใจอันปราดเปรื่องของพระองค์ได้ทุกคราที่นางพอใจ และจับคู่พระองค์กับหญิงมนุษย์ผู้ต้องตาย โดยที่เฮราไม่รู้ เฮราผู้เป็นทั้งพระเชษฐภคินีและชายาของพระองค์ ผู้งามล้ำเลิศที่สุดในหมู่เทพีผู้ไม่รู้ตาย ผู้รุ่งโรจน์ที่สุดซึ่งโครนอสผู้เจ้าเล่ห์กับรีอา (Rhea) ผู้เป็นมารดาได้ให้กำเนิด และซูสผู้มีปัญญานิรันดร์ได้รับนางเป็นชายาผู้บริสุทธิ์และรอบคอบ

แต่ซูสได้ส่งความปรารถนาอันหวานชื่นลงบนอะโฟรไดท์เอง ให้ใคร่จะร่วมรักกับชายผู้ต้องตาย เพื่อว่าในไม่ช้า แม้แต่นางเองก็จะไม่พ้นจากความรักต่อมนุษย์ผู้ต้องตาย มิฉะนั้นวันหนึ่งอะโฟรไดท์ผู้รักเสียงหัวเราะอาจยิ้มละมุนและกล่าวเย้ยหยันท่ามกลางทวยเทพทั้งปวง ว่านางได้ชักนำเหล่าเทพให้ร่วมรักกับหญิงผู้ต้องตาย ซึ่งให้กำเนิดบุตรผู้ต้องตายแก่เทพผู้ไม่รู้ตาย และได้จับคู่เหล่าเทพีกับชายผู้ต้องตาย

ดังนั้นพระองค์จึงบรรจุความปรารถนาอันหวานชื่นต่อแอนคิซีสไว้ในใจนาง แอนคิซีสผู้ซึ่งในเวลานั้นกำลังเลี้ยงวัวอยู่ท่ามกลางเนินเขาสูงชันแห่งไอดา (Ida) ผู้มีน้ำพุมากมาย และมีรูปโฉมดุจเทพผู้เป็นอมตะ ด้วยเหตุนี้ เมื่ออะโฟรไดท์ผู้รักเสียงหัวเราะได้เห็นเขา นางก็รักเขา และความปรารถนาอันรุนแรงก็เข้าครอบงำดวงใจนาง นางไปยังไซปรัส (Cyprus) ไปยังพาฟอส (Paphos) อันเป็นที่ตั้งเขตศักดิ์สิทธิ์และแท่นบูชาอันหอมกรุ่นของนาง แล้วเข้าไปในวิหารอันหอมหวานของนาง ณ ที่นั้นนางเข้าไปและปิดประตูอันแวววาว และที่นั่นเหล่าเกรซ (Graces) ได้สรงนางด้วยน้ำมันสวรรค์ ดังที่เบ่งบานอยู่บนกายของเทพผู้นิรันดร์ เป็นน้ำมันอันหอมหวานดุจทิพย์ที่นางมีไว้ข้างกาย เปี่ยมด้วยกลิ่นหอม และอะโฟรไดท์ผู้รักเสียงหัวเราะก็สวมอาภรณ์อันงดงามทั้งหมดของนาง และเมื่อประดับกายด้วยทองแล้ว นางก็ละจากไซปรัสอันหอมหวาน รีบมุ่งหน้าสู่ทรอย (Troy) เดินทางอย่างรวดเร็วสูงขึ้นไปท่ามกลางหมู่เมฆ นางจึงมาถึงไอดาผู้มีน้ำพุมากมาย มารดาแห่งสัตว์ป่า และตรงไปยังที่พักอาศัยข้ามภูเขา ตามหลังนางมีหมาป่าสีเทาที่เคล้าเคลียประจบนาง และสิงโตตาดุ หมี และเสือดาวว่องไวที่หิวกระหายกวาง นางปีติในใจที่ได้เห็นพวกมัน และบรรจุความปรารถนาไว้ในอกของพวกมัน จนพวกมันทั้งหมดจับคู่กันทีละสองตัวในหุบเขาอันร่มเงา

ส่วนตัวนางเองมาถึงเพิงพักที่สร้างไว้อย่างเรียบร้อย และพบเขาอยู่ลำพังในที่พักอาศัย แอนคิซีสผู้กล้าผู้มีรูปงามดุจเทพ คนอื่นทั้งหมดต่างตามฝูงสัตว์ไปยังทุ่งหญ้าเขียวขจี ส่วนเขาซึ่งถูกทิ้งไว้ลำพังในที่พักอาศัย กำลังเดินไปมาและดีดพิณไลร์อย่างเร้าใจ และอะโฟรไดท์ธิดาแห่งซูสก็มายืนอยู่ต่อหน้าเขา ด้วยรูปลักษณ์ดุจกุมารีผู้บริสุทธิ์ทั้งส่วนสูงและท่วงท่า เพื่อที่เขาจะไม่ตกใจกลัวเมื่อได้เห็นนางกับตา เมื่อแอนคิซีสเห็นนาง เขาพินิจนางอย่างถี่ถ้วน และประหลาดใจในท่วงท่า ส่วนสูง และอาภรณ์อันเจิดจ้าของนาง เพราะนางสวมเสื้อคลุมที่ส่องสว่างเกินแสงไฟ เป็นเสื้อคลุมทองอันโอ่อ่า ประดับด้วยงานเย็บปักทุกรูปแบบ ซึ่งระยิบระยับดุจแสงจันทร์เหนืออกอันอ่อนนุ่มของนาง เป็นสิ่งมหัศจรรย์ที่ได้พบเห็น

นางยังสวมเข็มกลัดบิดเกลียว และตุ้มหูแวววาวรูปดอกไม้ และรอบลำคออันอ่อนนุ่มของนางมีสร้อยคองดงาม

แล้วแอนคิซีสก็ถูกความรักเข้าครอบงำ และกล่าวแก่นางว่า ‘สวัสดีเถิด นางผู้สูงศักดิ์ ไม่ว่าท่านจะเป็นผู้ใดในหมู่ผู้มีสุขที่มาสู่เรือนนี้ จะเป็นอาร์เทมิส หรือลีโต หรืออะโฟรไดท์ผู้เรืองทอง หรือธีมิส (Themis) ผู้สูงศักดิ์ หรืออะธีนาผู้มีดวงตาเจิดจ้า หรือบางทีท่านอาจเป็นหนึ่งในเหล่าเกรซที่มา ณ ที่นี้ ผู้เป็นสหายของทวยเทพและได้ชื่อว่าเป็นอมตะ หรือมิฉะนั้นก็เป็นหนึ่งในเหล่านางผู้อาศัยอยู่บนภูเขาอันงดงามนี้ และที่ต้นธารแห่งแม่น้ำ และทุ่งหญ้าเขียวขจี ข้าจะสร้างแท่นบูชาแก่ท่านบนยอดเขาสูงในที่ซึ่งมองเห็นได้แต่ไกล และจะบูชายัญเครื่องสังเวยอันอุดมแก่ท่านทุกฤดูกาล และขอท่านจงมีใจเมตตาต่อข้า และโปรดให้ข้าได้เป็นชายผู้โดดเด่นยิ่งในหมู่ชาวทรอย และประทานทายาทผู้แข็งแกร่งแก่ข้าในกาลข้างหน้า ส่วนตัวข้าเอง ขอให้ข้ามีชีวิตยืนยาวและเป็นสุข ได้เห็นแสงแห่งดวงอาทิตย์ และได้มาถึงธรณีประตูแห่งวัยชรา เป็นชายผู้รุ่งเรืองในหมู่ประชาชน’

แล้วอะโฟรไดท์ธิดาแห่งซูสก็ตอบเขาว่า ‘แอนคิซีส ผู้รุ่งโรจน์ที่สุดในหมู่มนุษย์ทั้งปวงที่เกิดบนแผ่นดิน จงรู้เถิดว่าข้ามิใช่เทพี ไฉนท่านจึงเปรียบข้ากับเหล่าผู้ไม่รู้ตาย? หามิได้ ข้าเป็นเพียงมนุษย์ผู้ต้องตาย และมารดาผู้ให้กำเนิดข้าก็เป็นสตรีมนุษย์ บิดาของข้าคือโอทรูส (Otreus) ผู้มีนามเลื่องลือ หากท่านเคยได้ยินชื่อเขา และเขาปกครองฟรีเจีย (Phrygia) ทั้งปวงอันอุดมด้วยป้อมปราการ แต่ข้ารู้ภาษาของท่านดีพอ ๆ กับภาษาของข้าเอง เพราะแม่นมชาวทรอยเลี้ยงดูข้ามาในเรือน นางรับข้ามาจากมารดาอันเป็นที่รัก และเลี้ยงดูข้านับแต่นั้นเมื่อข้ายังเป็นเด็กน้อย ด้วยเหตุนี้ข้าจึงรู้ภาษาของท่านดีด้วย และบัดนี้ผู้สังหารอาร์กัสผู้ถือคทาทองได้ฉวยข้ามาจากวงระบำของอาร์เทมิสนักล่า นางผู้มีศรทอง เพราะพวกเรามีกันมากมาย ทั้งนางไม้ (nymphs) และหญิงสาวผู้ถึงวัยออกเรือน เล่นรื่นเริงอยู่ด้วยกัน และฝูงชนนับไม่ถ้วนล้อมวงพวกเราไว้ จากท่ามกลางคนเหล่านั้นเองที่ผู้สังหารอาร์กัสผู้ถือคทาทองได้ฉุดข้าไป เขาพาข้าข้ามทุ่งนามากมายของมนุษย์ผู้ต้องตาย และข้ามแผ่นดินกว้างใหญ่ที่ไม่มีผู้ไถหว่านและไม่มีผู้ใดครอบครอง ที่ซึ่งสัตว์ป่าดุร้ายท่องไปตามหุบเขาอันร่มเงา จนข้าคิดว่าจะไม่ได้แตะแผ่นดินผู้ให้ชีวิตด้วยเท้าของข้าอีกแล้ว และเขาบอกว่าข้าจะได้ชื่อว่าเป็นภรรยาที่แต่งงานกับแอนคิซีส และจะให้กำเนิดบุตรอันดีงามแก่ท่าน แต่ครั้นเขาบอกกล่าวและแนะนำข้าแล้ว เขา ผู้สังหารอาร์กัสผู้แข็งแกร่ง ก็กลับไปยังหมู่วงศ์แห่งทวยเทพผู้ไม่รู้ตาย ส่วนข้าบัดนี้ก็มาหาท่าน เพราะความจำเป็นอันไม่อาจโอนอ่อนบีบคั้นข้าอยู่ แต่ข้าขอวิงวอนท่านในนามของซูสและบิดามารดาผู้สูงศักดิ์ของท่าน เพราะคนต่ำช้าย่อมไม่อาจมีบุตรเช่นท่านได้ จงรับข้าไว้บัดนี้ ข้าผู้บริสุทธิ์ไร้มลทินและยังไม่เคยผ่านความรัก แล้วพาข้าไปให้บิดาและมารดาผู้เอาใจใส่ของท่าน และพี่น้องผู้สืบสายเลือดเดียวกับท่านได้เห็น ข้าจะไม่เป็นลูกสะใภ้ที่น่ารังเกียจสำหรับพวกเขา หากแต่เป็นลูกสะใภ้ที่สมควร ยิ่งกว่านั้น จงรีบส่งผู้ส่งสารไปยังชาวฟรีเจียผู้มีม้าเร็ว เพื่อแจ้งแก่บิดาและมารดาผู้โศกเศร้าของข้า แล้วพวกเขาจะส่งทองมากมายและผ้าทอ ของกำนัลอันงดงามมากมายมาให้ท่าน จงรับสิ่งเหล่านี้ไว้เป็นสินสอดเจ้าสาว จงทำเช่นนี้เถิด แล้วจงจัดงานวิวาห์อันหวานชื่นที่มีเกียรติในสายตาของมนุษย์และทวยเทพผู้ไม่รู้ตาย’

ครั้นกล่าวดังนี้แล้ว เทพีก็บรรจุความปรารถนาอันหวานชื่นไว้ในหัวใจของเขา และแอนคิซีสก็ถูกความรักเข้าครอบงำ จนเขาเปิดปากกล่าวว่า

‘หากท่านเป็นมนุษย์ผู้ต้องตาย และมารดาผู้ให้กำเนิดท่านเป็นสตรีมนุษย์ และโอทรูสผู้มีนามเลื่องลือเป็นบิดาของท่านดังที่ท่านว่า และหากท่านมาที่นี่ด้วยประสงค์ของเฮอร์มีสผู้นำทางอันเป็นอมตะ และจะได้ชื่อว่าเป็นภรรยาของข้าตลอดไป เช่นนั้นแล้วไม่ว่าเทพหรือมนุษย์ผู้ใดก็จะยับยั้งข้าไว้ที่นี่ไม่ได้ จนกว่าข้าจะได้ร่วมรักกับท่านในบัดนี้ ไม่เลย แม้อะพอลโลผู้ยิงไกลเองจะปล่อยศรร้ายจากคันธนูเงินของพระองค์ก็ตาม ข้ายินดีจะลงไปสู่เรือนแห่งฮาเดส โอ นางผู้งามดุจเทพี เมื่อข้าได้ขึ้นสู่เตียงของท่านแล้ว’

ครั้นกล่าวดังนั้น เขาก็จับมือนาง และอะโฟรไดท์ผู้รักเสียงหัวเราะ เบือนหน้าหนีและหลุบดวงตางามลง ค่อย ๆ ย่องไปยังแท่นนอนอันปูไว้อย่างดี ซึ่งปูลาดด้วยผ้าห่มอันอ่อนนุ่มไว้พร้อมแล้วสำหรับวีรบุรุษ และบนนั้นมีหนังหมีและหนังสิงโตผู้คำรามก้องลึก ซึ่งเขาล่าได้เองบนภูเขาสูง และเมื่อทั้งสองขึ้นไปบนเตียงอันประกอบไว้อย่างดีแล้ว แอนคิซีสก็ปลดเครื่องประดับอันแวววาวของนางออกก่อน ทั้งเข็มกลัดและเข็มกลัดบิดเกลียว ตุ้มหู และสร้อยคอ แล้วคลายผ้าคาดเอวของนาง ถอดอาภรณ์อันเจิดจ้าของนางออก และวางไว้บนที่นั่งประดับหมุดเงิน แล้วด้วยประสงค์ของทวยเทพและโชคชะตา เขาก็ร่วมหลับนอนกับนาง มนุษย์ผู้ต้องตายกับเทพีผู้ไม่รู้ตาย โดยไม่รู้แจ้งชัดว่าตนทำสิ่งใด

แต่ในยามที่คนเลี้ยงสัตว์ต้อนวัวและแกะอันทรหดกลับเข้าคอกจากทุ่งหญ้าที่เต็มไปด้วยดอกไม้ ในยามนั้นเองอะโฟรไดท์ก็หลั่งนิทราอันอ่อนละมุนลงบนแอนคิซีส ส่วนตัวนางเองก็สวมอาภรณ์อันหรูหรา และเมื่อเทพีผู้เจิดจ้าแต่งกายเสร็จสิ้นแล้ว นางก็ยืนอยู่ข้างแท่นนอน และศีรษะของนางสูงจรดขื่อหลังคาอันถากไว้อย่างดี จากแก้มของนางส่องประกายความงามอันมิใช่ของโลกนี้ ดังที่เป็นของไซเธอเรีย (Cytherea) ผู้สวมมงกุฎอันวิจิตร แล้วนางก็ปลุกเขาจากนิทรา และเปิดปากกล่าวว่า

‘ตื่นเถิด บุตรแห่งดาร์ดานัส (Dardanus)! ไฉนท่านจึงหลับใหลนัก? แล้วจงพินิจดูเถิดว่าข้ายังดูเหมือนเมื่อครั้งท่านเห็นข้าด้วยตาเป็นครั้งแรกหรือไม่’

นางกล่าวดังนั้น และเขาก็ตื่นขึ้นในทันใดและทำตามนาง แต่เมื่อเขาเห็นลำคอและดวงตาอันงดงามของอะโฟรไดท์ เขาก็หวาดกลัว และเบือนสายตาไปทางอื่น ซ่อนใบหน้าอันงามของตนไว้ด้วยเสื้อคลุม แล้วเขาก็เอ่ยถ้อยคำติดปีกและวิงวอนนางว่า

‘ทันทีที่ข้าเห็นท่านด้วยตา โอ เทพี ข้าก็รู้ว่าท่านเป็นทิพย์ แต่ท่านมิได้บอกความจริงแก่ข้า ถึงกระนั้น ข้าขอวิงวอนท่านในนามของซูสผู้ถือเอจิส (aegis) อย่าปล่อยให้ข้าต้องมีชีวิตอย่างคนอ่อนเปลี้ยพิการในหมู่มนุษย์ แต่จงสงสารข้าเถิด เพราะผู้ใดที่ร่วมหลับนอนกับเทพีผู้ไม่รู้ตาย ภายหลังย่อมมิใช่ชายผู้แข็งแรงสมบูรณ์อีก’

แล้วอะโฟรไดท์ธิดาแห่งซูสก็ตอบเขาว่า ‘แอนคิซีส ผู้รุ่งโรจน์ที่สุดในหมู่มนุษย์ผู้ต้องตาย จงกล้าหาญเถิด และอย่าหวาดหวั่นในใจนักเลย ท่านไม่ต้องกลัวอันตรายใดจากข้าหรือจากเหล่าผู้มีสุของค์อื่น เพราะท่านเป็นที่รักของทวยเทพ และท่านจะมีบุตรอันเป็นที่รักผู้จะครองราชย์ในหมู่ชาวทรอย และลูกหลานสืบต่อจากเขาจะถือกำเนิดขึ้นไม่ขาดสาย นามของเขาจะเป็นอีเนียส (Aeneas) เพราะข้ารู้สึกโศกสลดอย่างร้ายกาจที่ได้ทอดกายลงบนเตียงของมนุษย์ผู้ต้องตาย ถึงกระนั้น ผู้ที่อยู่ในเผ่าพันธุ์ของท่านก็เป็นผู้ที่ใกล้เคียงทวยเทพที่สุดในหมู่มนุษย์ผู้ต้องตายทั้งปวงเสมอ ทั้งในความงามและในรูปร่าง

‘แท้จริงแล้ว ซูสผู้ทรงปัญญาได้พาแกนิมีดีส (Ganymedes) ผู้มีผมสีทองไปเพราะความงามของเขา เพื่อให้อยู่ท่ามกลางเหล่าผู้ไม่รู้ตาย และรินเครื่องดื่มถวายเหล่าเทพในวังของซูส เป็นสิ่งน่าอัศจรรย์ที่ได้เห็น เขาได้รับเกียรติจากเหล่าอมตะทั้งปวงยามตักน้ำทิพย์สีแดงจากชามทองคำ แต่ความโศกที่ไม่อาจปลอบให้บรรเทาได้ก็ท่วมหัวใจของทรอส (Tros) เพราะเขาไม่รู้ว่าลมหมุนที่สวรรค์ส่งมานั้นหอบบุตรสุดที่รักของเขาไปแห่งใด เขาจึงไว้ทุกข์ให้บุตรอยู่ตลอดเวลาไม่หยุดหย่อน จนซูสทรงสงสารและประทานม้าที่ยกเท้าสูงเช่นม้าที่พาเหล่าอมตะไปให้แก่เขาเป็นสิ่งชดเชยบุตร ม้าเหล่านี้ซูสประทานให้เป็นของขวัญ และตามบัญชาของซูส ผู้นำทางผู้สังหารอาร์กัส (Argus) ได้เล่าทุกสิ่งแก่เขา ทั้งบอกว่าบุตรของเขาจะไม่รู้ตายและไม่รู้แก่ เช่นเดียวกับเหล่าเทพ ครั้นทรอสได้ยินข่าวนี้จากซูส เขาก็ไม่ไว้ทุกข์อีกต่อไป หากแต่ยินดีอยู่ในใจ และขับม้าเท้าพายุของตนไปอย่างเบิกบาน

‘เช่นเดียวกัน อีออส (Eos) ผู้ประทับบัลลังก์ทองก็ได้ฉุดทิโธนัส (Tithonus) ผู้เป็นเชื้อสายเดียวกับท่านและงามดุจเหล่าเทพผู้ไม่รู้ตายไป นางไปทูลขอพระโอรสแห่งโครนอสผู้ห่มเมฆทะมึนให้เขาไม่รู้ตายและมีชีวิตอยู่ชั่วนิรันดร์ ซูสก็ทรงผงกพระเศียรรับคำวิงวอนของนางและประทานตามที่นางปรารถนา อีออสผู้เป็นราชินีนั้นช่างซื่อเกินไป นางไม่ได้คิดในใจที่จะขอความหนุ่มแน่นให้เขา และให้เขาพ้นจากคราบของวัยชราอันร้ายกาจ ดังนั้นตราบที่เขายังได้ชื่นชมบุปผาอันหอมหวานแห่งชีวิต เขาก็อยู่อย่างลุ่มหลงกับอีออสผู้ประทับบัลลังก์ทอง ผู้ถือกำเนิดยามรุ่งอรุณ ริมกระแสธารแห่งโอเคียนอส (Ocean) ณ สุดปลายแผ่นดิน แต่เมื่อผมหงอกเส้นแรกเริ่มพลิ้วลงมาจากศีรษะอันงดงามและคางอันสง่าของเขา อีออสผู้เป็นราชินีก็ไม่มาร่วมเตียงกับเขาอีก ถึงนางยังทะนุถนอมเขาไว้ในเรือน เลี้ยงดูเขาด้วยอาหารและอัมโบรเซีย (ambrosia) และให้เสื้อผ้าอย่างดีแก่เขาก็ตาม แต่เมื่อวัยชราอันน่าชิงชังรุมเร้าเขาเต็มที่ จนเขาขยับกายหรือยกแขนขาไม่ได้ นางก็เห็นในใจว่าทางนี้ดีที่สุด คือวางเขาไว้ในห้องหนึ่งแล้วปิดประตูอันแวววาวเสีย ที่นั่นเขาพร่ำเพ้ออยู่ไม่รู้จบ และไม่มีเรี่ยวแรงหลงเหลืออยู่เลย อย่างที่ครั้งหนึ่งเคยมีในแขนขาอันคล่องแคล่ว

‘ข้าไม่ปรารถนาให้ท่านไม่รู้ตายอยู่ท่ามกลางเหล่าเทพผู้ไม่รู้ตาย และมีชีวิตอยู่ไปเรื่อยๆ ในสภาพเช่นนั้น แต่หากท่านอยู่ต่อไปได้ในรูปโฉมและร่างกายอย่างที่ท่านเป็นอยู่ขณะนี้ และได้ชื่อว่าเป็นสามีของข้า เมื่อนั้นความโศกก็จะไม่ห่อหุ้มหัวใจอันกังวลของข้า แต่ตามที่เป็นอยู่ วัยชราอันโหดร้ายจะห่อคลุมท่านในไม่ช้า วัยชราอันไร้ปรานีซึ่งสักวันหนึ่งจะมายืนอยู่ข้างกายมนุษย์ทุกคน ร้ายกาจ น่าเหนื่อยล้า แม้แต่เหล่าเทพยังหวาดกลัว

‘และบัดนี้เพราะท่าน ข้าจะต้องได้รับความอับอายใหญ่หลวงในหมู่เทพผู้ไม่รู้ตายนับแต่นี้ไปตลอดกาล เพราะจนถึงบัดนี้ พวกเขาเกรงคำเย้ยหยันของข้าและเล่ห์กลที่ข้าใช้ ไม่ช้าก็เร็ว จับเหล่าอมตะทั้งปวงให้สมสู่กับหญิงมนุษย์ ทำให้ทุกองค์ต้องอยู่ใต้อำนาจของข้า แต่บัดนี้ปากของข้าจะไม่มีอำนาจเช่นนี้ในหมู่เทพอีกแล้ว เพราะความบ้าคลั่งของข้านั้นใหญ่หลวงนัก เป็นความบ้าคลั่งอันน่าสมเพชและน่าสะพรึงกลัว ข้าหลงผิดไปจากสติ ข้าผู้ได้ตั้งครรภ์บุตรไว้ใต้สายรัดเอว ด้วยการสมสู่กับชายผู้เป็นมนุษย์ ส่วนบุตรนั้น ทันทีที่เขาได้เห็นแสงตะวัน เหล่านิมฟ์ (Nymphs) แห่งขุนเขาผู้มีอกอวบอิ่มซึ่งอาศัยอยู่บนภูเขาอันยิ่งใหญ่และศักดิ์สิทธิ์นี้จะเลี้ยงดูเขา นางเหล่านี้ไม่นับเป็นทั้งมนุษย์และอมตะ นางมีชีวิตยืนยาวนัก กินอาหารสวรรค์ และร่ายรำระบำอันงดงามท่ามกลางเหล่าอมตะ และพวกไซลีไน (Sileni) กับผู้สังหารอาร์กัสผู้มีตาคมก็สมสู่กับนางในส่วนลึกของถ้ำอันรื่นรมย์ แต่เมื่อนางถือกำเนิด ต้นสนหรือต้นโอ๊กยอดสูงก็งอกขึ้นพร้อมนางบนแผ่นดินอันอุดม เป็นต้นไม้งามที่เจริญงอกงาม ตระหง่านสูงบนภูเขาอันสูงชัน (และมนุษย์เรียกที่เหล่านั้นว่าสถานศักดิ์สิทธิ์ของเหล่าอมตะ และไม่มีมนุษย์ผู้ใดเอาขวานตัดมันเลย) แต่เมื่อชะตาแห่งความตายใกล้เข้ามา ต้นไม้งามเหล่านั้นก็เหี่ยวแห้งไปก่อนตรงที่มันยืนอยู่ เปลือกไม้รอบลำต้นก็หดย่นหลุดร่อน กิ่งก้านก็ร่วงหล่น และในที่สุดชีวิตของนิมฟ์กับชีวิตของต้นไม้ก็จากแสงตะวันไปพร้อมกัน นิมฟ์เหล่านี้จะรับบุตรของข้าไว้กับตนและเลี้ยงดูเขา และทันทีที่เขาเติบโตถึงวัยเด็กชายอันน่ารัก เหล่าเทพีจะพาเขามาที่นี่หาท่านและให้ท่านได้เห็นบุตรของท่าน แต่เพื่อให้ข้าได้บอกท่านทุกสิ่งที่ข้าคิดไว้ ข้าจะกลับมาที่นี่อีกในราวปีที่ห้าและพาบุตรของข้ามาให้ท่าน ทันทีที่ท่านได้เห็นเขา หน่อเนื้อที่ชวนให้ตาชื่นใจ ท่านจะยินดีที่ได้เห็นเขา เพราะเขาจะงามดุจเทพยิ่งนัก เมื่อนั้นจงพาเขาไปยังอิเลียน (Ilion) อันลมแรงทันที และหากมนุษย์ผู้ใดถามท่านว่าใครเป็นผู้ตั้งครรภ์บุตรที่รักของท่านไว้ใต้สายรัดเอว จงจำไว้ว่าต้องบอกเขาตามที่ข้าสั่ง จงบอกว่าเขาเป็นบุตรของนิมฟ์ผู้งามดุจดอกไม้นางหนึ่งซึ่งอาศัยอยู่บนเนินเขาที่ปกคลุมด้วยป่านี้ แต่หากท่านบอกทุกสิ่งและโอ้อวดอย่างโง่เขลาว่าท่านได้ร่วมเตียงกับอะโฟรไดท์ผู้สวมมงกุฎอันโอ่อ่า ซูสจะทรงพิโรธและฟาดท่านด้วยสายฟ้าที่ยังคุกรุ่นควัน บัดนี้ข้าได้บอกท่านครบทุกสิ่งแล้ว จงระวังเถิด จงยับยั้งตนและอย่าเอ่ยนามข้า หากแต่จงเกรงพระพิโรธของเหล่าเทพ’

ครั้นเทพีตรัสดังนั้นแล้ว นางก็ทะยานขึ้นสู่สวรรค์อันลมแรง

สวัสดี เทพี ราชินีแห่งไซปรัส (Cyprus) อันสร้างไว้อย่างดี! ข้าได้เริ่มต้นด้วยท่าน บัดนี้ข้าจะหันไปสู่บทสรรเสริญบทอื่น

ต้นฉบับภาษาอังกฤษ (Evelyn-White 1914)

Muse, tell me the deeds of golden Aphrodite the Cyprian, who stirs up sweet passion in the gods and subdues the tribes of mortal men and birds that fly in air and all the many creatures that the dry land rears, and all the sea: all these love the deeds of rich-crowned Cytherea.

Yet there are three hearts that she cannot bend nor yet ensnare. First is the daughter of Zeus who holds the aegis, bright-eyed Athene; for she has no pleasure in the deeds of golden Aphrodite, but delights in wars and in the work of Ares, in strifes and battles and in preparing famous crafts. She first taught earthly craftsmen to make chariots of war and cars variously wrought with bronze, and she, too, teaches tender maidens in the house and puts knowledge of goodly arts in each one’s mind. Nor does laughter-loving Aphrodite ever tame in love Artemis, the huntress with shafts of gold; for she loves archery and the slaying of wild beasts in the mountains, the lyre also and dancing and thrilling cries and shady woods and the cities of upright men. Nor yet does the pure maiden Hestia love Aphrodite’s works. She was the first-born child of wily Cronos and youngest too, by will of Zeus who holds the aegis,—a queenly maid whom both Poseidon and Apollo sought to wed. But she was wholly unwilling, nay, stubbornly refused; and touching the head of father Zeus who holds the aegis, she, that fair goddess, sware a great oath which has in truth been fulfilled, that she would be a maiden all her days. So Zeus the Father gave her an high honour instead of marriage, and she has her place in the midst of the house and has the richest portion. In all the temples of the gods she has a share of honour, and among all mortal men she is chief of the goddesses.

Of these three Aphrodite cannot bend or ensnare the hearts. But of all others there is nothing among the blessed gods or among mortal men that has escaped Aphrodite. Even the heart of Zeus, who delights in thunder, is led astray by her; though he is greatest of all and has the lot of highest majesty, she beguiles even his wise heart whensoever she pleases, and mates him with mortal women, unknown to Hera, his sister and his wife, the grandest far in beauty among the deathless goddesses—most glorious is she whom wily Cronos with her mother Rhea did beget: and Zeus, whose wisdom is everlasting, made her his chaste and careful wife.

But upon Aphrodite herself Zeus cast sweet desire to be joined in love with a mortal man, to the end that, very soon, not even she should be innocent of a mortal’s love; lest laughter-loving Aphrodite should one day softly smile and say mockingly among all the gods that she had joined the gods in love with mortal women who bare sons of death to the deathless gods, and had mated the goddesses with mortal men.

And so he put in her heart sweet desire for Anchises who was tending cattle at that time among the steep hills of many-fountained Ida, and in shape was like the immortal gods. Therefore, when laughter-loving Aphrodite saw him, she loved him, and terribly desire seized her in her heart. She went to Cyprus, to Paphos, where her precinct is and fragrant altar, and passed into her sweet-smelling temple. There she went in and put to the glittering doors, and there the Graces bathed her with heavenly oil such as blooms upon the bodies of the eternal gods—oil divinely sweet, which she had by her, filled with fragrance. And laughter-loving Aphrodite put on all her rich clothes, and when she had decked herself with gold, she left sweet-smelling Cyprus and went in haste towards Troy, swiftly travelling high up among the clouds. So she came to many-fountained Ida, the mother of wild creatures and went straight to the homestead across the mountains. After her came grey wolves, fawning on her, and grim-eyed lions, and bears, and fleet leopards, ravenous for deer: and she was glad in heart to see them, and put desire in their breasts, so that they all mated, two together, about the shadowy coombes.

But she herself came to the neat-built shelters, and him she found left quite alone in the homestead—the hero Anchises who was comely as the gods. All the others were following the herds over the grassy pastures, and he, left quite alone in the homestead, was roaming hither and thither and playing thrillingly upon the lyre. And Aphrodite, the daughter of Zeus stood before him, being like a pure maiden in height and mien, that he should not be frightened when he took heed of her with his eyes. Now when Anchises saw her, he marked her well and wondered at her mien and height and shining garments. For she was clad in a robe out-shining the brightness of fire, a splendid robe of gold, enriched with all manner of needlework, which shimmered like the moon over her tender breasts, a marvel to see.

Also she wore twisted brooches and shining earrings in the form of flowers; and round her soft throat were lovely necklaces.

And Anchises was seized with love, and said to her: ‘Hail, lady, whoever of the blessed ones you are that are come to this house, whether Artemis, or Leto, or golden Aphrodite, or high-born Themis, or bright-eyed Athene. Or, maybe, you are one of the Graces come hither, who bear the gods company and are called immortal, or else one of those who inhabit this lovely mountain and the springs of rivers and grassy meads. I will make you an altar upon a high peak in a far seen place, and will sacrifice rich offerings to you at all seasons. And do you feel kindly towards me and grant that I may become a man very eminent among the Trojans, and give me strong offspring for the time to come. As for my own self, let me live long and happily, seeing the light of the sun, and come to the threshold of old age, a man prosperous among the people.’

Thereupon Aphrodite the daughter of Zeus answered him: ‘Anchises, most glorious of all men born on earth, know that I am no goddess: why do you liken me to the deathless ones? Nay, I am but a mortal, and a woman was the mother that bare me. Otreus of famous name is my father, if so be you have heard of him, and he reigns over all Phrygia rich in fortresses. But I know your speech well beside my own, for a Trojan nurse brought me up at home: she took me from my dear mother and reared me thenceforth when I was a little child. So comes it, then, that I well know your tongue also. And now the Slayer of Argus with the golden wand has caught me up from the dance of huntress Artemis, her with the golden arrows. For there were many of us, nymphs and marriageable maidens, playing together; and an innumerable company encircled us: from these the Slayer of Argus with the golden wand rapt me away. He carried me over many fields of mortal men and over much land untilled and unpossessed, where savage wild-beasts roam through shady coombes, until I thought never again to touch the life-giving earth with my feet. And he said that I should be called the wedded wife of Anchises, and should bear you goodly children. But when he had told and advised me, he, the strong Slayer of Argos, went back to the families of the deathless gods, while I am now come to you: for unbending necessity is upon me. But I beseech you by Zeus and by your noble parents—for no base folk could get such a son as you—take me now, stainless and unproved in love, and show me to your father and careful mother and to your brothers sprung from the same stock. I shall be no ill-liking daughter for them, but a likely. Moreover, send a messenger quickly to the swift-horsed Phrygians, to tell my father and my sorrowing mother; and they will send you gold in plenty and woven stuffs, many splendid gifts; take these as bride-piece. So do, and then prepare the sweet marriage that is honourable in the eyes of men and deathless gods.’

When she had so spoken, the goddess put sweet desire in his heart. And Anchises was seized with love, so that he opened his mouth and said:

‘If you are a mortal and a woman was the mother who bare you, and Otreus of famous name is your father as you say, and if you are come here by the will of Hermes the immortal Guide, and are to be called my wife always, then neither god nor mortal man shall here restrain me till I have lain with you in love right now; no, not even if far-shooting Apollo himself should launch grievous shafts from his silver bow. Willingly would I go down into the house of Hades, O lady, beautiful as the goddesses, once I had gone up to your bed.’

So speaking, he caught her by the hand. And laughter-loving Aphrodite, with face turned away and lovely eyes downcast, crept to the well-spread couch which was already laid with soft coverings for the hero; and upon it lay skins of bears and deep-roaring lions which he himself had slain in the high mountains. And when they had gone up upon the well-fitted bed, first Anchises took off her bright jewelry of pins and twisted brooches and earrings and necklaces, and loosed her girdle and stripped off her bright garments and laid them down upon a silver-studded seat. Then by the will of the gods and destiny he lay with her, a mortal man with an immortal goddess, not clearly knowing what he did.

But at the time when the herdsmen drive their oxen and hardy sheep back to the fold from the flowery pastures, even then Aphrodite poured soft sleep upon Anchises, but herself put on her rich raiment. And when the bright goddess had fully clothed herself, she stood by the couch, and her head reached to the well-hewn roof-tree; from her cheeks shone unearthly beauty such as belongs to rich-crowned Cytherea. Then she aroused him from sleep and opened her mouth and said:

‘Up, son of Dardanus!—why sleep you so heavily?—and consider whether I look as I did when first you saw me with your eyes.’

So she spake. And he awoke in a moment and obeyed her. But when he saw the neck and lovely eyes of Aphrodite, he was afraid and turned his eyes aside another way, hiding his comely face with his cloak. Then he uttered winged words and entreated her:

‘So soon as ever I saw you with my eyes, goddess, I knew that you were divine; but you did not tell me truly. Yet by Zeus who holds the aegis I beseech you, leave me not to lead a palsied life among men, but have pity on me; for he who lies with a deathless goddess is no hale man afterwards.’

Then Aphrodite the daughter of Zeus answered him: ‘Anchises, most glorious of mortal men, take courage and be not too fearful in your heart. You need fear no harm from me nor from the other blessed ones, for you are dear to the gods: and you shall have a dear son who shall reign among the Trojans, and children’s children after him, springing up continually. His name shall be Aeneas, because I felt awful grief in that I laid me in the bed of mortal man: yet are those of your race always the most like to gods of all mortal men in beauty and in stature.

‘Verily wise Zeus carried off golden-haired Ganymedes because of his beauty, to be amongst the Deathless Ones and pour drink for the gods in the house of Zeus—a wonder to see—honoured by all the immortals as he draws the red nectar from the golden bowl. But grief that could not be soothed filled the heart of Tros; for he knew not whither the heaven-sent whirlwind had caught up his dear son, so that he mourned him always, unceasingly, until Zeus pitied him and gave him high-stepping horses such as carry the immortals as recompense for his son. These he gave him as a gift. And at the command of Zeus, the Guide, the slayer of Argus, told him all, and how his son would be deathless and unageing, even as the gods. So when Tros heard these tidings from Zeus, he no longer kept mourning but rejoiced in his heart and rode joyfully with his storm-footed horses.

‘So also golden-throned Eos rapt away Tithonus who was of your race and like the deathless gods. And she went to ask the dark-clouded Son of Cronos that he should be deathless and live eternally; and Zeus bowed his head to her prayer and fulfilled her desire. Too simply was queenly Eos: she thought not in her heart to ask youth for him and to strip him of the slough of deadly age. So while he enjoyed the sweet flower of life he lived rapturously with golden-throned Eos, the early-born, by the streams of Ocean, at the ends of the earth; but when the first grey hairs began to ripple from his comely head and noble chin, queenly Eos kept away from his bed, though she cherished him in her house and nourished him with food and ambrosia and gave him rich clothing. But when loathsome old age pressed full upon him, and he could not move nor lift his limbs, this seemed to her in her heart the best counsel: she laid him in a room and put to the shining doors. There he babbles endlessly, and no more has strength at all, such as once he had in his supple limbs.

‘I would not have you be deathless among the deathless gods and live continually after such sort. Yet if you could live on such as now you are in look and in form, and be called my husband, sorrow would not then enfold my careful heart. But, as it is, harsh old age will soon enshroud you—ruthless age which stands someday at the side of every man, deadly, wearying, dreaded even by the gods.

‘And now because of you I shall have great shame among the deathless gods henceforth, continually. For until now they feared my jibes and the wiles by which, or soon or late, I mated all the immortals with mortal women, making them all subject to my will. But now my mouth shall no more have this power among the gods; for very great has been my madness, my miserable and dreadful madness, and I went astray out of my mind who have gotten a child beneath my girdle, mating with a mortal man. As for the child, as soon as he sees the light of the sun, the deep-breasted mountain Nymphs who inhabit this great and holy mountain shall bring him up. They rank neither with mortals nor with immortals: long indeed do they live, eating heavenly food and treading the lovely dance among the immortals, and with them the Sileni and the sharp-eyed Slayer of Argus mate in the depths of pleasant caves; but at their birth pines or high-topped oaks spring up with them upon the fruitful earth, beautiful, flourishing trees, towering high upon the lofty mountains (and men call them holy places of the immortals, and never mortal lops them with the axe); but when the fate of death is near at hand, first those lovely trees wither where they stand, and the bark shrivels away about them, and the twigs fall down, and at last the life of the Nymph and of the tree leave the light of the sun together. These Nymphs shall keep my son with them and rear him, and as soon as he is come to lovely boyhood, the goddesses will bring him here to you and show you your child. But, that I may tell you all that I have in mind, I will come here again towards the fifth year and bring you my son. So soon as ever you have seen him—a scion to delight the eyes—you will rejoice in beholding him; for he shall be most godlike: then bring him at once to windy Ilion. And if any mortal man ask you who got your dear son beneath her girdle, remember to tell him as I bid you: say he is the offspring of one of the flower-like Nymphs who inhabit this forest-clad hill. But if you tell all and foolishly boast that you lay with rich-crowned Aphrodite, Zeus will smite you in his anger with a smoking thunderbolt. Now I have told you all. Take heed: refrain and name me not, but have regard to the anger of the gods.’

When the goddess had so spoken, she soared up to windy heaven.

Hail, goddess, queen of well-builded Cyprus! With you have I begun; now I will turn me to another hymn.