ใครตัดสินคนตาย? ยมบาลกับบัญชีบุญบาป 76 ความเชื่อทั่วโลกตอบ

50 จาก 76 ความเชื่อบอกว่าตายแล้วมีการตัดสิน และผู้ตัดสินที่ถูกพูดถึงมากที่สุดคือยม คนเดียวกันที่เปลี่ยนชื่อไปทั่วเอเชีย

พระยมของไทย

คนไทยรู้จักผู้ตัดสินคนตายในชื่อพระยม พญายม หรือพระยายมราช ในเทวทูตสูตร พระพุทธเจ้าเล่าว่าพระยมมีหน้าที่ซักถามผู้ตายถึงเทวทูต 5 คือ ทารกแรกเกิด คนแก่ คนป่วย นักโทษ และคนตาย ที่เขาเคยเห็นตอนมีชีวิตแต่ไม่ใส่ใจ ถ้าระลึกถึงความดีที่ตัวเองทำได้ก็พ้นนรก ถ้านึกไม่ออก ยมบาลจะพาไปลงโทษ พระยมก็ไม่ได้มีองค์เดียว มหานรกแต่ละขุมมีพระยมประจำ 4 ประตู รวมแล้ว 32 องค์

ไตรภูมิพระร่วงเล่าฉากเดียวกันนี้ละเอียดขึ้น ใครตายต้องไปไหว้พระยายมราชก่อน พระยายมราชจะถามว่าทำบาปอะไรมา ให้ระลึกแล้วบอกตามจริง ข้างพระยายมราชมีเทวดา 4 องค์ถือบัญชี ความดีจดไว้บนแผ่นทอง ความชั่วจดไว้บนแผ่นหนังหมา คนที่ทำบุญมาจะนึกออกเอง และตรงกับบัญชีทองก็ได้ขึ้นสวรรค์ คนที่ทำบาปแล้วบอกไม่ได้ เทวดาจะเอาแผ่นหนังหมามาอ่านให้ฟังจนยอมรับ จากนั้นยมบาลก็พาไปนรกตามบาปหนักเบา ส่วนคนที่บุญกับบาปเท่ากันพอดี ตำราให้ไปเป็นยมบาล 15 วัน มีสมบัติเหมือนเทวดา และตกนรก 15 วัน จนกว่าบาปจะหมด

พระยมได้ตำแหน่งนี้มาอย่างไร ตำนานพื้นบ้านไทยเรื่องหนึ่งเล่าว่าท่านเคยเป็นผู้นำหมู่บ้านที่ตัดสินความเที่ยงธรรม ตายแล้วไปเกิดเป็นกุมภัณฑ์ในสวรรค์ชั้นจาตุมหาราชิกา ท้าววิรุฬหกจึงตั้งให้เป็นพญายมราช คนไทยเชื้อสายจีนมีอีกชั้นหนึ่งซ้อนอยู่ ในพิธีเจ็ดวันแรก นักพรตจะแจ้งการตายต่อเทพเจ้าเมืองก่อน วิญญาณจึงค่อยผ่านสิบศาลทีละรอบ 7 วัน และมีตำนานว่าวันสารทจีนยมบาลจะตรวจบัญชีวิญญาณ ฝั่งลาวและอีสานมีแถนชั่ง แถนที่เกี่ยวกับการตัดสินความดีความชั่ว แต่แหล่งข้อมูลไม่ได้เล่าว่าตัดสินกันอย่างไร

ทั้งโลกตอบยังไง

ก่อนไปต่อ ขอบอกไว้ว่าความเชื่อที่มีตำรามากอย่างพุทธ ฮินดู ศาสนาอับราฮัม และจีน ได้รายละเอียดมากกว่าความเชื่ออื่น ความเชื่อที่เราไม่มีข้อมูลเรื่องผู้ตัดสินไม่ได้แปลว่าเขาไม่มีความเชื่อเรื่องนี้ แค่แหล่งที่เราตรวจไม่ได้บันทึกไว้ คำตอบที่มีอยู่แบ่งได้ 5 กลุ่ม

กลุ่มแรกและใหญ่ที่สุดคือยม 16 ความเชื่อในเอเชีย ต้นทางอยู่ที่อินเดีย ศาสนาพระเวทยุคแรกเรียกยมว่าราชาแห่งคนตาย ผู้ส่งวิญญาณไปแดนปิตฤของบรรพบุรุษ ไปนรก หรือกลับมาเกิดบนโลก ในฮินดูยุคหลัง ยมะหรือธรรมราชมียมทูตคอยพาวิญญาณมาที่ศาล มีจิตรคุปต์จดบัญชีกรรม ท่านชั่งความดีความชั่วแล้วส่งไปสวรรค์หรือนรก แหล่งยังระบุข้อยกเว้นไว้ด้วย คือผู้ที่ได้โมกษะ คนที่ให้ทานอาหาร คนพูดจริง และวีรชน

พอถึงจีน ยมกลายเป็น 閻羅王 แล้วถูกขยายเป็นสิบพญายม ศาลละองค์ วิญญาณต้องส่องแท่นกระจกกรรมก่อน แล้วผ่านไปทีละศาล ศาลที่ 10 เป็นคนส่งไปเกิด และก่อนไปต้องดื่มน้ำแกงยายเมิ่งที่สะพานไน่เหอ ญี่ปุ่นรับไปเป็นเอ็มมะ ซึ่งแหล่งบอกชัดว่ามาจากพุทธ ไม่ใช่ชินโตดั้งเดิม ในระบบสิบราชาของญี่ปุ่น เอ็มมะนั่งศาลที่ 5 ตรงกับวันที่ 35 หลังตาย ที่ศาลของเขามีกระจกโจฮาริ แม้คนส่วนใหญ่จะนึกว่ามีเอ็มมะองค์เดียว เกาหลีเรียกยอมนาแดวัง หัวหน้าสิบราชา มีผู้พิพากษาชเวเป็นคนออกหมายส่งยมทูตมาจับ เวียดนามเรียก Diêm Vương

ลงใต้ไปอีก ชวาและซุนดาเรียกยมทีบดี ส่วนบาหลีมี Sang Hyang Yama ผู้รักษาหลักทำดีได้ดีทำชั่วได้ชั่ว โดยมี Sang Hyang Suratma เป็นคนถามวิญญาณว่า “เจ้าชื่ออะไร ทำอะไรในโลกมนุษย์” และ Sang Jogor Manik ถามว่าตายเพราะอะไร ในคัมภีร์ชวาเก่าเรื่องกุญชรกรรณ พระไวโรจนะผ่อนโทษในนรกของพระยมให้ปูรณวิชัยได้ จาก 100 ปีเหลือ 10 วัน ส่วนศิวราตรีกัลปะของมัชปาหิตตัดสินชะตาวิญญาณด้วยสงคราม กองทัพพระยมที่จะพาไปนรกรบกับกองทัพพระศิวะที่จะพาไปสวรรค์ และพระกรุณาของพระศิวะเป็นฝ่ายชนะ

กลุ่มที่สองให้พระเจ้าสูงสุดตัดสินเอง ในข้อมูลมี 11 ความเชื่อ พบในเอเชีย ยุโรป แอฟริกา และอเมริกา ศาสนาอับราฮัมอยู่ในกลุ่มนี้แต่จังหวะต่างกัน ยูดายมีการพิพากษาทุกปีในวันโรช ฮาชานาห์ คนชั่วหลังตายถูกพิพากษาในเกฮินนอมไม่เกิน 12 เดือน และในวาระสุดท้ายพระเจ้าจะให้คนตายฟื้นแล้วพิพากษาทุกดวงวิญญาณ คริสต์หลายนิกายถือว่ามีการพิพากษาเฉพาะตัวทันทีที่ตาย แล้วยังมีการพิพากษาครั้งสุดท้ายเมื่อพระคริสต์เสด็จกลับมา อิสลามเริ่มที่หลุมศพ มุงกัรกับนะกีรมาสอบถามผู้ตาย จากนั้นรอวันฟื้นคืนชีพ การชำระบัญชี และการข้ามสะพานศิรอฏที่คนถูกสาปจะร่วงลงไป

นอกศาสนาอับราฮัมก็มี ชาวโยรูบาในแอฟริกาเชื่อว่าตายแล้วต้องแถลงความประพฤติของตัวเองต่อหน้าโอโลดูมาเร ผู้ตัดสินว่าจะไปโอรุนดีหรือโอรุนอาปาอาดี ชื่อนี้ไปโผล่ในทวีปอเมริกาด้วย ในกังดงแบล Olodumarê ตัดสินที่ Orum Isolu ว่าวิญญาณจะไป orun ชั้นไหนในเก้าชั้น ในซันเตรีย อีกูหรือความตายมารับตัวตามคำสั่ง แล้วโอโลดูมาเรตัดสินว่าจะให้อยู่ Ará Orún หรือส่งกลับ Aiyé ไปทำภารกิจที่ค้างให้จบ ส่วนวูดูเฮติ การพิพากษาต่อหน้า Bondye เป็นความเชื่อที่พบมากในเมืองซึ่งได้อิทธิพลคาทอลิก คนบนภูเขาเชื่อว่าวิญญาณส่วนนั้นสลายไปใน 9 วันหลังตาย

กลุ่มที่สามใช้ตาชั่งหรือคณะผู้พิพากษา ในคัมภีร์มรณะของอียิปต์ บทที่ 125 อนูบิสชั่งหัวใจผู้ตายบนตาชั่งของมาอัตเทียบกับขนนกแห่งความจริง ทอธจดผล และโอซิริสเป็นผู้ตัดสิน ถ้าหนักเท่ากันพอดีก็ได้ผ่านไป ถ้าหัวใจหนักกว่า อัมมิตจะกินเสีย โซโรอัสเตอร์ให้วิญญาณถึงสะพานชินวัตในเช้าวันที่ 4 ศาลที่มีมิทราเป็นประธาน ร่วมกับสเราชา รัศนุ และอัชตาด ชั่งบุญบาป คนดีเจอสะพานกว้างและหญิงงามชื่อแดนานำขึ้นบันได 3 ขั้นสู่การอทมาน คนชั่วเจอหญิงแก่แล้วร่วงลงนรก ศาสนามันดาอีมีอะบาทูร์ ผู้ถูกเรียกว่าอะบาทูร์แห่งตาชั่ง ส่วนกรีกมีผู้พิพากษาสามองค์ ไมนอส ราดาแมนทัส และไออาคอส ชี้ว่าใครไปทุ่งแอสโฟเดล ทาร์ทารัส หรืออีลีเซียม

กลุ่มที่สี่อยู่ทางเอเชียเหนือ ผู้ตัดสินคือเจ้าแห่งแดนล่างชื่อเอร์ลิก พบในเท็งกรี บูรยัต และตูวา เมืองของเอร์ลิกล้อมกำแพงเหล็กและมีศาลพิจารณาวิญญาณ ในเท็งกรี ตอนคนตาย ทูตของเอร์ลิกกับทูตจากสวรรค์จะแย่งวิญญาณกัน และความดีชั่วของวิญญาณเป็นตัวชี้ขาด ชาวบูรยัตอากาเชื่อว่าพอตายวิญญาณไปถึงเอร์ลิก โนมุน ข่าน ทันที แล้วเขาชี้ว่าจะไปเกิดเป็นอะไรตามบุญและบาป คำว่าโนมุน ข่าน เป็นคำแปลตรงภาษามองโกลของตำแหน่งพระยม แปลว่าราชาแห่งธรรม ฉบับตูวาเล่าว่าบางครั้งเอร์ลิกส่งวิญญาณกลับมาบนโลกให้ไปทำชั่ว ส่วนแมนจูมีอิลมุนข่าน และขุนนางในโถงที่ไต่สวนวิญญาณทุกดวง ข้อมูลตูวาและแมนจูมาจากงานของนักวิชาการยุคโซเวียต

กลุ่มสุดท้ายไม่มีศาล 13 ความเชื่อถือว่ากรรมทำงานของมันเอง เชนบอกตรงๆ ว่าไม่มีผู้พิพากษา กรรมเป็นเหมือนกฎธรรมชาติ บาร์โดโทดอลของทิเบตสอนว่านิมิตหลังตายเป็นภาพที่จิตสร้างขึ้นเอง บางที่มีผู้ตรวจยืนอยู่ตรงทางผ่านแทน ลาโกตาเล่าว่าถนนวิญญาณมีแม่น้ำต้องข้ามบนท่อนซุง หญิงชราที่จุดข้ามยอมให้เฉพาะคนที่คู่ควรผ่านไป ชาวอาตายัลมีห้องพิพากษาที่หัวสะพานรุ้ง คนที่ถูกสงสัยจะถูกทาเขม่าที่นิ้ว ถ้าไม่หลุดจึงข้ามได้ ชาวเซดิกมีวิญญาณปูชื่ออูตุคคาลันคอยดูรอยแดงบนมือ ตองกาไม่มีการพิจารณาเลย ชะตาขึ้นกับยศศักดิ์ ตาฮีตีให้วิญญาณบินไปเกาะหินสองก้อน ลงก้อนขวาคือบริสุทธิ์ ลงก้อนซ้ายคือมีความผิด ส่วนชาวซามีในยุโรป ชีวิตในแดนคนตายขึ้นกับชื่อเสียง ว่าเขาถูกร้องถึงในเพลงโยอิกแบบไหน

ที่ตรงกันจริงๆ

ถ้าเอาชื่อออก ภาพที่ซ้ำข้ามทวีปมีสามอย่าง อย่างแรก สิ่งที่ถูกตัดสินคือการกระทำตอนมีชีวิต จะเรียกว่าบุญกับบาป công กับ tội ของเวียดนาม หรือความคิด คำพูด และการกระทำของโซโรอัสเตอร์ก็ตาม อย่างที่สอง มีคนจดบัญชี จิตรคุปต์ของฮินดู ทอธของอียิปต์ เทวดาถือแผ่นทองกับแผ่นหนังหมาในไตรภูมิ Sang Hyang Suratma ของบาหลี บันทึกของโกรกห์ในความเชื่ออาร์มีเนีย และผู้นำทางมีปีกถือรายการการกระทำของชาวอีทรัสคัน บางที่ใช้กระจกแทนสมุด อย่างแท่นกระจกกรรมของจีนและกระจกโจฮาริของญี่ปุ่น อย่างที่สาม การตัดสินมักเกิดตรงทางผ่าน ทั้งสะพานชินวัต สะพานศิรอฏ สะพานรุ้งของอาตายัล สะพานเส้นผมของจอร์เจียและอาร์มีเนีย และจุดข้ามแม่น้ำของลาโกตา

ที่ต่างจากที่คิด

เรื่องที่คนไทยอาจไม่รู้ คือในข้อมูลของเรา พุทธเถรวาทอยู่ในกลุ่มกรรมทำงานเอง ไม่ใช่กลุ่มที่มีศาล พุทธมหายานกับพุทธทิเบตก็เช่นกัน หลักคำสอนถือว่ากรรมเป็นตัวกำหนดชะตา พระยมในเทวทูตสูตรทำหน้าที่ซักถาม ส่วนศาลสิบพญายมเป็นชั้นที่ความเชื่อพื้นบ้านจีนเติมเข้ามา อีกเรื่องคือไม่ใช่ทุกที่จะตัดสินกันที่ความดี ซูเมอร์ไม่มีการชั่งการกระทำ เอเรชคิกัลแค่ประกาศว่าคนนั้นตายแล้ว เกชทินันนาจดชื่อไว้ และชะตาส่วนใหญ่ขึ้นกับว่าลูกหลานเซ่นไหว้และฝังศพให้ดีแค่ไหน ที่ตาฮีตี แหล่งบอกว่าความผิดที่ถูกลงโทษมีแต่เรื่องละเลยพิธี และที่โมตลาฟในวานูอาตู ผู้ตัดสินไม่ใช่เทพ คนที่ฆ่าผู้อื่นอย่างทรยศจะเจอวิญญาณของเหยื่อมาขวางทางเอง

กลับมาที่วัดใกล้บ้าน

จิตรกรรมฝาผนังวัดไทยหลายแห่งวาดพระยมนั่งพิพากษาอยู่ในนรก ครั้งหน้าที่เดินผ่านภาพแบบนั้น ลองมองหาคนถือบัญชีที่อยู่ข้างๆ ในข้อมูลของเรา ตำแหน่งเดียวกันนี้มีคนนั่งอยู่ในอินเดีย อียิปต์ และบาหลีด้วย ต่างกันแค่ชื่อ

คำถามที่คนถามบ่อย

ยมบาลคือใคร ต่างจากพระยมยังไง

ตามไตรภูมิพระร่วง พระยายมราชเป็นผู้ถามและตัดสิน ส่วนยมบาลเป็นผู้พาคนบาปไปนรกตามบาปหนักเบา และคนที่บุญกับบาปเท่ากันจะได้เป็นยมบาล 15 วัน และตกนรก 15 วัน

ยมบาลกับยมทูตต่างกันยังไง

ในข้อมูลของเรา ยมทูตเป็นฝ่ายมารับตัว ในฮินดูยมทูตพาวิญญาณไปศาลยมะ ในเกาหลียมทูตมาจับตามหมายของผู้พิพากษาชเว ส่วนยมบาลในไตรภูมิทำงานหลังตัดสินแล้ว คือพาคนบาปไปลงนรก

ในพุทธศาสนามีพระยมจริงไหม

มีชื่ออยู่ในเทวทูตสูตร พระยมซักถามผู้ตายถึงเทวทูต 5 แต่ในข้อมูลของเรา หลักคำสอนเถรวาทถูกจัดว่ากรรมเป็นตัวกำหนดชะตา พระยมทำหน้าที่ถาม ไม่ได้เป็นผู้สร้างผลกรรม

บัญชีบุญบาปจดไว้ที่ไหน

ไตรภูมิพระร่วงบอกว่าเทวดา 4 องค์ถือบัญชี ความดีจดบนแผ่นทอง ความชั่วจดบนแผ่นหนังหมา ฮินดูมีจิตรคุปต์จดบัญชีกรรม อียิปต์มีทอธจดผลการชั่งหัวใจ จีนกับญี่ปุ่นใช้กระจกส่องการกระทำ

ตายแล้วต้องขึ้นศาลกี่วัน

ในระบบสิบราชาของเกาหลีและญี่ปุ่น ศาลที่ 1 ถึง 7 พิจารณาศาลละ 7 วัน รวม 49 วัน ถ้ายังไม่จบ มีอีก 3 ครั้งที่วันที่ 100 ครบ 1 ปี และปีที่ 3 ความเชื่อที่ไม่มีศาลไม่มีช่วงเวลานี้

แหล่งที่มาของความเชื่อที่อ้างถึง (48)

พุทธเถรวาท (ไทย) · th.wikipedia.org/wiki/พระยม · www.accesstoinsight.org/tipitaka/mn/mn.130.than.html

ความเชื่อพื้นบ้านไทย (ผี ขวัญ ยมบาล) · th.wikipedia.org/wiki/พระยม · th.wikisource.org/wiki/ไตรภูมิพระร่วง/นรกภูมิ

พุทธมหายาน / พุทธจีน · zh.wikipedia.org/wiki/地獄_(佛教) · en.wikipedia.org/wiki/Yama_(Buddhism)

พุทธวัชรยาน (ทิเบต) · en.wikipedia.org/wiki/Yama_(Buddhism) · en.wikipedia.org/wiki/Bardo_Thodol

ศาสนาฮินดู (พระเวท / ปุราณะ) · en.wikipedia.org/wiki/Naraka_(Hinduism) · en.wikipedia.org/wiki/Naraka_in_Hinduism

ศาสนาพระเวทยุคแรก · en.wikipedia.org/wiki/Yama

ศาสนาพื้นบ้านจีน / เต๋า · en.wikipedia.org/wiki/Ten_Kings_of_Hell · zh.wikipedia.org/wiki/地獄_(中華文化)

ศาสนาพื้นบ้านจีนฮกเกี้ยน แต้จิ๋ว กวางตุ้ง (รวมชาวไทยเชื้อสายจีน) · zh.wikipedia.org/wiki/做七 · th.wikipedia.org/wiki/วันสารทจีน

ชินโต (ญี่ปุ่น) · ja.wikipedia.org/wiki/鬼 · ja.wikipedia.org/wiki/十王

ศาสนาหมอผีเกาหลี (มูซก) · ko.wikipedia.org/wiki/시왕 · encykorea.aks.ac.kr/Article/E0053575

ศาสนาพื้นบ้านเวียดนามและการบูชาบรรพบุรุษ (Đạo Ông Bà) · vi.wikipedia.org/wiki/Thập_Điện_Diêm_vương

เต่าเหมิ่ว (ลัทธิบูชาพระแม่ของเวียดนาม) · vi.wikipedia.org/wiki/Thập_Điện_Diêm_Vương

ศาสนาฮินดูบาหลี · ban.wikipedia.org/wiki/I_Lubdaka · ban.wikipedia.org/wiki/Sang_Jogor_Manik_mamidanda_watek_atmané

เกอจาเว็น (ความเชื่อชวา) · jv.wikipedia.org/wiki/Kuñjarakarna

ซุนดาวีวีตัน (ศาสนาดั้งเดิมชาวซุนดา) · id.wikipedia.org/wiki/Carita_Purnawijaya

มัชปาหิต (ศิวะ-พุทธ และกษัตริย์ที่ได้รับการยกเป็นเทพ) · id.wikipedia.org/wiki/Kakawin_Siwaratrikalpa

ศาสนาผีลาว–อีสาน (ผี แถน ขวัญ) · th.wikipedia.org/wiki/พญาแถน

ศาสนายูดาห์ · en.wikipedia.org/wiki/Olam_Haba · en.wikipedia.org/wiki/Jewish_eschatology

ศาสนาคริสต์ · en.wikipedia.org/wiki/Last_Judgment

ศาสนาอิสลาม · en.wikipedia.org/wiki/Judgement_Day_in_Islam · en.wikipedia.org/wiki/Islamic_eschatology

ศาสนาซิกข์ · en.wikipedia.org/wiki/Sikhism · www.srigranth.org/servlet/gurbani.gurbani?Action=Page&Param=8

ศาสนาโยรูบา · www.encyclopedia.com/environment/encyclopedias-almanacs-transcripts-an

กังดงแบล · pt.wikipedia.org/wiki/Orum

ซันเตรีย (เรกลาเดโอชา / ลูกูมี) · es.wikipedia.org/wiki/Ikú

วูดูเฮติ · en.wikipedia.org/wiki/Haitian_Vodou

ศาสนาอาร์มีเนียก่อนคริสต์ศาสนา · ru.wikipedia.org/wiki/Армянская_мифология · hy.wikipedia.org/wiki/Հայկական_դիցաբանություն

ความเชื่อพื้นบ้านโรมาเนีย · ro.wikipedia.org/wiki/Biserica_de_lemn_din_Călinești_Căeni · ro.wikipedia.org/wiki/Moșii_de_iarnă

ลัทธิอนุตตรธรรม · zh.wikipedia.org/wiki/無生老母

อียิปต์โบราณ · en.wikipedia.org/wiki/Book_of_the_Dead · en.wikipedia.org/wiki/Ancient_Egyptian_afterlife_beliefs

ศาสนาโซโรอัสเตอร์ · fa.wikipedia.org/wiki/پل_چینود · en.wikipedia.org/wiki/Chinvat_Bridge

ศาสนามันดาอี · fa.wikipedia.org/wiki/اباثور_مزنیه · ar.wikipedia.org/wiki/أباثور

กรีกโบราณ · en.wikipedia.org/wiki/Hades · en.wikipedia.org/wiki/Tartarus

ลัทธิเท็งกรี (เติร์กและมองโกล) · ru.wikipedia.org/wiki/Эрлик · cyberleninka.ru/article/n/puteshestvie-v-potustoronniy-mir-v-traditsio

ลัทธิเชมันบูรยัต · cyberleninka.ru/article/n/pohoronno-pogrebalnyy-obryad-aginskih-buryat · cyberleninka.ru/article/n/puteshestvie-v-potustoronniy-mir-v-traditsio

ลัทธิเชมันตูวา · cyberleninka.ru/article/n/vizualizatsiya-predstavleniy-o-dushe-v-ukras · cyberleninka.ru/article/n/puteshestvie-v-potustoronniy-mir-v-traditsio

ลัทธิหมอผีของชาวแมนจู · www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/China/XVI/Pred_o_samanke/text.htm

ศาสนาเชน · en.wikipedia.org/wiki/Karma_in_Jainism

ลาโกตา · en.wikipedia.org/wiki/Lakota_religion · en.wikipedia.org/wiki/Lakota_mythology

ความเชื่อดั้งเดิมของชาวอาตายัล (อูตุค/กากา) · zh.wikipedia.org/wiki/彩虹橋_(臺灣原住民神話) · www.cip.gov.tw/zh-tw/tribe/grid-list/8C87B4AF56B788EED0636733C6861689/

ความเชื่อดั้งเดิมของชาวเซดิกและทาโรโก · zh.wikipedia.org/wiki/彩虹橋_(臺灣原住民神話)

ศาสนาดั้งเดิมของตองงา · archive.org/download/b21356865_0/b21356865_0_djvu.txt

ศาสนาดั้งเดิมของตาฮีตีและหมู่เกาะโซไซตี (มาโอฮี) · archive.org/download/voyagesauxlesdug00moer/voyagesauxlesdug00moer_djv

ความเชื่อดั้งเดิมของชาวซามี · fi.wikipedia.org/wiki/Saamelainen_muinaisusko

ศาสนาอีทรัสคัน · de.wikipedia.org/wiki/Etruskische_Religion

ศาสนาจอร์เจียก่อนคริสต์ศาสนา · ka.wikipedia.org/wiki/შავეთი

ศาสนาซูเมอร์ · en.wikipedia.org/wiki/Kur · en.wikipedia.org/wiki/Anunnaki

เมโสโปเตเมีย (สุเมเรียน / บาบิโลน) · en.wikipedia.org/wiki/Ancient_Mesopotamian_underworld

ศาสนาจารีต (กัสตอม) ของวานูวาตู (โดยเฉพาะหมู่เกาะแบงส์และทอร์เรสทางเหนือ) · en.wikisource.org/wiki/The_Melanesians:_Studies_in_their_Anthropology_

ดูรายชื่อทั้งหมด 76 ความเชื่อ

เอเชีย (35) · พุทธเถรวาท (ไทย) · พุทธมหายาน / พุทธจีน · พุทธวัชรยาน (ทิเบต) · ศาสนาฮินดู (พระเวท / ปุราณะ) · ศาสนาเชน · ศาสนาซิกข์ · ศาสนาพื้นบ้านจีน / เต๋า · กรีกโบราณ · ศาสนาโซโรอัสเตอร์ · ศาสนายูดาห์ · ศาสนาคริสต์ · ศาสนาอิสลาม · ความเชื่อพื้นบ้านไทย (ผี ขวัญ ยมบาล) · ศาสนาหมอผีเกาหลี (มูซก) · ลัทธิอานิโต (ตากาล็อกและวิซายัน ฟิลิปปินส์) · ฮินดูบาหลี (อากามาฮินดูดาร์มา) · ลัทธิเท็งกรี (เติร์กและมองโกล) · ศาสนาบอน (ทิเบต) · ศาสนาบาไฮ · ศาสนาอิหร่านโบราณ (สมัยอะคีเมนิด) · ศาสนาของชาวซอกเดีย · ศาสนาซูเมอร์ · ศาสนาพื้นบ้านจีนฮกเกี้ยน แต้จิ๋ว กวางตุ้ง (รวมชาวไทยเชื้อสายจีน) · ลัทธิอนุตตรธรรม · ลัทธิหมอผีของชาวแมนจู · ศาสนามาณีกี · ศาสนาจอร์เจียก่อนคริสต์ศาสนา · ศาสนาอาร์มีเนียก่อนคริสต์ศาสนา · ศาสนาเยซิดี · ศาสนายาร์ซาน (อะฮ์เล ฮัก) · ศาสนามันดาอี · ดรูซ · ศาสนาสะมาริตัน · ศาสนาดั้งเดิมบูกิส: โตโลตัง และจักรวาลลากาลีโก · มาราปู (ศาสนาดั้งเดิมเกาะซุมบา)

แอฟริกา (11) · ศาสนาซิกข์ · อียิปต์โบราณ · ศาสนายูดาห์ · ศาสนาคริสต์ · ศาสนาอิสลาม · ศาสนาโยรูบา · ศาสนาอาคาน (กานา) · ศาสนาบาไฮ · ศาสนาคองโก · ศาสนาเซเรอร์ (อา ตัต โรก) · ขบวนการราสตาฟารี

ยุโรป (16) · ศาสนาซิกข์ · กรีกโบราณ · โรมันโบราณ · ศาสนายูดาห์ · ศาสนาคริสต์ · ลัทธิเท็งกรี (เติร์กและมองโกล) · ศาสนาดั้งเดิมของชาวสลาฟ · ศาสนาดั้งเดิมของลัตเวีย (รวมขบวนการเดียฟตูรีบา) · ศาสนาดั้งเดิมของลิทัวเนีย (รวมขบวนการโรมูวา) · ความเชื่อดั้งเดิมฟินแลนด์และคาเรเลีย (ตามตำนานคาเลวาลา) · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวซามี · ศาสนาก่อนคริสต์ของชาวฮังการีและความเชื่อเรื่องตาลโตช · ปรัมปราวิทยาไอริช · ศาสนาอีทรัสคัน · ความเชื่อพื้นบ้านโรมาเนีย · ศาสนาเยซิดี

อเมริกา (22) · ศาสนาซิกข์ · ศาสนายูดาห์ · ศาสนาคริสต์ · ศาสนาลาโกตา · ลัทธิเท็งกรี (เติร์กและมองโกล) · ศาสนาบาไฮ · กังดงแบล · อุมบันดา · ซันเตรีย (เรกลาเดโอชา / ลูกูมี) · วูดูเฮติ · ขบวนการราสตาฟารี · ความเชื่อเกชัว (แอนดีส) · ศาสนากูนา (ดุเล) — อีเบออร์กุน · ศาสนาบรีบรี · ศาสนาดั้งเดิมมิสกิโต · ความเชื่อเรื่องจัมบี/ดัปปี (คติชนแคริบเบียน) · ศาสนาปิปิล (ชาวนาวาแห่งเอลซัลวาดอร์) · ความเชื่อตูปี/ตูปีนัมบา (ชายฝั่งบราซิล) · ความเชื่อโฮเดโนโชนี (อิโรควอย) และศาสนาลองเฮาส์ · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวอินูอิต · ความเชื่อเซลก์นัม (ติเอร์ราเดลฟวยโก) · ศาสนาดั้งเดิมของฮาวาย

โอเชียเนีย (6) · ศาสนาซิกข์ · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวเมารี · ลัทธิเท็งกรี (เติร์กและมองโกล) · ศาสนาดั้งเดิมของชาวฟีจี (ก่อนคริสต์) · ศาสนาจารีต (กัสตอม) ของวานูวาตู (โดยเฉพาะหมู่เกาะแบงส์และทอร์เรสทางเหนือ) · ศาสนาดั้งเดิมของตาฮีตีและหมู่เกาะโซไซตี (มาโอฮี)

วิธีนับ: รวบรวม 370 ความเชื่อจากทุกทวีป ทั้งที่ยังมีคนนับถือและอารยธรรมโบราณ จากแหล่งหลายสิบภาษา นับ 1 ความเชื่อเป็น 1 เสียง และนับเฉพาะที่มีแหล่งยืนยัน ความเชื่อที่ไม่ปรากฏในหน้านี้ไม่ได้แปลว่าไม่มีความเชื่อนั้น อาจแค่ยังไม่มีเอกสารที่เราค้นถึง ศาสนาที่มีคัมภีร์มาก (พุทธ ฮินดู จีน ยิว คริสต์ อิสลาม) จึงมีรายละเอียดมากกว่าความเชื่อที่เล่าปากต่อปาก ข้อมูลบางส่วนมาจากบันทึกของมิชชันนารีหรือคนนอก หน้านี้ไม่ได้ตัดสินว่าความเชื่อไหนถูก

ดูว่า 26 ศาสตร์เห็นตรงกันเรื่องไหนของคุณ →