70 ความเชื่อมีแดนล่างแห่งเดียว ไตรภูมิแยกบาปรายขุมไว้ที่นรกบ่าว 16 ขุม และทั่วโลก การฆ่าถูกลงโทษหลังตายใน 17 ความเชื่อ

คำตอบที่พบบ่อยที่สุดคือมีขุมเดียว ในข้อมูลของเรามี 127 ความเชื่อที่พูดถึงแดนล่างหรือนรก 70 ความเชื่อมีแดนคนตายอยู่ข้างล่างแค่แห่งเดียว 41 ความเชื่อแบ่งเป็นหลายชั้นหลายขุม และ 6 ความเชื่อบอกว่าไม่มีเลย ที่เหลือแหล่งไม่ได้นับ กลุ่มที่แบ่งหลายขุมอยู่ในเอเชีย 28 ความเชื่อ และเลขที่ซ้ำคือ 8 ของพุทธไทย 18 ของจีนกับทิเบต 9 ของมายา แอซเท็ก และอัลไต กับ 7 ของอิสลามและเชน

ส่วนตกนรกนานแค่ไหน มี 56 ความเชื่อที่ตอบว่านรกถาวรหรือไม่ 19 ความเชื่อบอกว่าไม่ถาวร อยู่จนหมดโทษ มีเพียง 5 ที่บอกว่าถาวร อีก 9 แหล่งยังเถียงกันอยู่ และอีก 23 ความเชื่อบอกว่าไม่มีที่ลงโทษหลังตายให้ถามตั้งแต่แรก

ส่วนแต่ละขุมรับบาปอะไร ไตรภูมิพระร่วงไม่ได้แยกให้มหานรกทีละขุม ที่แยกบาปกับโทษไว้ละเอียดคือนรกบ่าว 16 ขุมรอบสัญชีพ ผู้ตัดสินคือพระยายมราช ผู้ลงโทษคือยมบาล ถ้ามองทั้งโลก บาปที่ถูกลงโทษหลังตายในหลายความเชื่อที่สุดคือการฆ่า พบ 17 จาก 36 ความเชื่อที่มีข้อมูลคู่บาปกับโทษ

127 ความเชื่อที่มีข้อมูลเรื่องนี้5 ทวีป

นรกไทย 8 ขุมและนานกี่ปี

ไตรภูมิพระร่วงวางมหานรก 8 ขุมซ้อนลงไปใต้แผ่นดิน สัญชีพอยู่บนสุด ตามด้วยกาฬสุตต สังฆาฏ โรรุวะ มหาโรรุวะ ตาปนะ มหาตาปนะ และอเวจีอยู่ลึกที่สุด รอบมหานรกแต่ละขุมยังมีนรกบ่าวอีก 16 ขุม รวมเป็น 128 มียมโลกอีก 360 ขุม และมีโลกันตนรกที่มืดสนิทอยู่นอกกำแพงจักรวาล แหล่งไทยเองก็นับไม่ตรงกัน วิกิพีเดียหน้านรกภูมิที่อ้างไตรภูมิกถาว่ามหานรกมี 9 ขุม

ตัวเลขอายุในนรกอยู่ในไตรภูมิพระร่วงครบทุกขุม สัญชีพ 500 ปีนรก กาฬสุตต 1,000 สังฆาฏ 2,000 โรรุวะ 4,000 มหาโรรุวะ 8,000 และตาปนะ 16,000 ปีนรก ลึกลงไปหนึ่งขุม อายุเพิ่มเป็นสองเท่า และปีนรกไม่ใช่ปีธรรมดา หนึ่งวันหนึ่งคืนในสัญชีพเท่ากับ 9 ล้านปีมนุษย์ ในตาปนะเท่ากับ 9,216,000,000 ปี พอถึงมหาตาปนะ ตัวบทบอกว่านับปีเดือนไม่ถ้วน ต้องนับเป็นกัลป์ ส่วนอเวจี ผู้ตกลงไปทนทุกข์สิ้นกัลป์หนึ่งจึงพ้น และตัวบทอธิบายกัลป์ว่าเท่ากับเวลาที่เอาผ้าทิพย์ไปกวาดภูเขาสูง 1 โยชน์ร้อยปีครั้ง จนภูเขาราบเท่าแผ่นดิน

ฉบับญี่ปุ่นของนรก 8 ขุมเดียวกันให้เลข 6 ขุมแรกตรงกับไตรภูมิทุกตัว แต่ต่างกันที่สองขุมล่าง วิกิพีเดียญี่ปุ่นบอกว่ามหาตาปนะ 32,000 ปีนรก เท่ากับครึ่งกัปกลาง และอเวจี 64,000 ปีนรก เท่ากับหนึ่งกัปกลาง บางทัศนะว่า 80,000 ปี ส่วนวิกิพีเดียไทยหน้าอเวจีบอกว่าบางรายนานหลายกัลป์ ข้อที่ทุกฉบับตรงกันคืออเวจีนานที่สุด แต่ยังมีวันพ้น

8 ขุมของไทย: บาปอะไร โทษแบบไหน ใครคุม

เรื่องแรกที่ต้องรู้คือไตรภูมิพระร่วงไม่ได้บอกว่ามหานรกขุมไหนรับบาปอะไร ตัวบทบอกรวมว่าคนที่ฆ่าสัตว์ ลักทรัพย์ เป็นชู้ โกหก พูดส่อเสียด พูดหยาบ กินเหล้าเมามาย ตระหนี่ไม่ให้ทาน ไม่รักพี่น้อง และไม่เคารพผู้เฒ่าผู้แก่หรือนักบวช ตายไปเกิดในมหานรก 8 ขุม แล้วยมบาลพาไปตามบาปหนักเบาของแต่ละคน ขุมเดียวที่ระบุบาปไว้ชัดคืออเวจี ซึ่งรับผู้ทำปัญจานันตริยกรรม ตั้งแต่กาฬสุตตถึงมหาตาปนะ ตัวบทบอกแค่อายุ

สภาพข้างในเหมือนกันทุกขุม เป็นห้องสี่เหลี่ยมมีประตู 4 ทิศ พื้นกับฝาบนเป็นเหล็กแดง ด้านละ 1,000 โยชน์ ผนังหนา 9 โยชน์ สัตว์นรกเบียดกันจนไม่มีที่ว่าง และไฟไม่ดับจนสิ้นกัลป์ ตัวบทบอกว่าไฟนั้นมาจากบาปของคนนั้นเอง ลุกในตัวเหมือนฟืน ส่วนอเวจี ถ้าไฟล้างกัลป์มาถึงก่อนครบโทษ ลมบาปจะพัดสัตว์นรกไปอเวจีในจักรวาลอื่นทันที เร็วเท่าเงาของนกที่ตกถึงพื้นตอนนกเกาะกิ่ง จึงไม่มีใครพ้นก่อนครบกัลป์

ที่ตัวบทแยกบาปกับโทษรายขุมจริงคือนรกบ่าว 16 ขุมรอบสัญชีพ เล่าผ่านตอนที่พระมาตลีพาพระเจ้าเนมิราชไปดู หลายขุมลงโทษตามรอยบาปแบบตรงตัว คนโกงตาชั่งถูกคีมดึงลิ้น คนปนแกลบในข้าวเปลือกแล้วขายต้องกินแกลบที่กลายเป็นไฟ คนฆ่าปลาขายถูกแล่เนื้อวางเรียงเหมือนแผงปลา คนเชือดคอสัตว์ถูกบิดคอขาดแล้วหัวงอกใหม่ให้บิดอีก และชู้มีถึง 3 ขุม คือขุมที่ 13 14 และ 15 ส่วนนรกบ่าวรอบมหานรกอีก 7 ขุมข้างล่าง ตัวบทบอกแค่ว่าร้ายกว่านี้ยิ่งนักแล้วไม่เล่าต่อ

ใครคุม ไตรภูมิเล่าว่าคนตายทุกคนต้องไปไหว้พระยายมราชก่อน เมืองของพระยายมราชล้อมประตูนรกทั้ง 4 มีเทวดา 4 องค์ถือบัญชี บุญจดลงแผ่นทอง บาปจดลงแผ่นหนังหมา ใครไม่ยอมรับ เทวดาก็อ่านบัญชีให้ฟังจนยอมรับ แล้วจึงสั่งยมบาลพาไป ยมบาลในไตรภูมิไม่ใช่ปีศาจ แต่เป็นคนที่ทำบุญกับบาปไว้เท่ากัน ได้เป็นยมบาลมีสมบัติทิพย์ 15 วัน แล้วตกนรกเอง 15 วัน สลับไปจนสิ้นบาป ตัวบทยังบอกว่ายมบาลอยู่แต่ในนรกบ่าวกับนรกเล็ก ในมหานรกไม่มี

แหล่งอื่นเล่าไม่ตรงกับไตรภูมิ วิกิพีเดียไทยหน้าพระยมอ้างคัมภีร์ปปัญจสูทนีว่ามหานรกแต่ละขุมมีพระยมประจำทั้ง 4 ประตู รวม 32 องค์ และเล่าถึงนายนิรยบาลที่เกิดจากกรรมของสัตว์นรกเอง ตัวใหญ่ ผิวดำ ไม่มีจิตใจ จึงลงโทษโดยไม่ปรานี ส่วนคติไทยทั่วไปให้พระยมมีเสมียน 2 องค์ พระสุวรรณเลขาจดบุญในแผ่นทอง พระสุวานเลขาจดบาปในหนังสุนัข ไม่ใช่เทวดา 4 องค์อย่างในไตรภูมิ

ขุมบาปที่พาไปโทษ
1 เวตรณีมีทรัพย์มีกำลัง ข่มเหงชิงของคนอื่นยมบาลไล่แทงด้วยอาวุธเหล็กแดง หนีลงแม่น้ำเค็มที่มีหวายหนามและใบบัวเหล็กคมเหมือนมีด
2 สุนักขพูดร้ายต่อสมณพราหมณ์ผู้มีศีล พ่อแม่ ผู้เฒ่า ครูบาอาจารย์หมา 4 สีตัวเท่าช้าง แร้งกาตัวเท่าเกวียนจิกแหกอก
3 โสรชติพูดร้ายใส่คนมีศีลที่ไม่ได้ทำผิดถูกค้อนเหล็กแดงตีจนเป็นเถ้า แล้วกลับเป็นตัวให้ตีใหม่
4 อังคารกาสุมเรี่ยไรทรัพย์ไปทำบุญแล้วเก็บไว้เองตกหลุมถ่านไฟแดง ถูกตักถ่านไฟรดหัว
5 โลหกุมภีตีสมณพราหมณ์ผู้มีศีลถูกจับห้อยหัวโยนลงหม้อเหล็กหลอมเหลว
6 โลหกุมภฆ่าสัตว์โดยเชือดคอถูกบิดคอขาด หัวงอกใหม่แล้วถูกบิดอีก
7 ถูสปลาจปนแกลบและข้าวลีบในข้าวเปลือกแล้วขายแม่น้ำกลายเป็นไฟ ต้องกินแกลบที่กลายเป็นไฟ
8 ลคติหสลลักขโมย ปล้น โกงของเจ้าของถูกล้อมไล่แทงจนแหลกเหมือนใบตองแห้ง
9 สีลกัตตฆ่าปลาไปขายในตลาดถูกแล่เนื้อวางเรียงขายเหมือนแผงปลา แล้วตัวกลับคืน
10 โมราปมิลหขุนนางเก็บส่วยเกินกำหนด ทำร้ายมิตรอยู่ในแม่น้ำอาจมที่เหม็นไกล 100 โยชน์ ต้องกินอาจม
11 โลหิตบุพทำร้ายพ่อแม่ พระสงฆ์ ผู้มีพระคุณอยู่ในแม่น้ำเลือดหนอง กินแล้วกลายเป็นไฟ
12 โลหพลิสซื้อแล้วโกงไม่จ่าย โกงตาชั่งถูกคีมดึงลิ้น เกี่ยวเบ็ดเหล็กแดง ถลกหนัง
13 สังฆาฏชายหญิงที่เป็นชู้จมในเหล็กแดงครึ่งตัว ภูเขาเหล็กลุกไฟกลิ้งมาหนีบเหมือนหีบอ้อย
14 วสิรเป็นชู้กับเมียคนอื่นถูกห้อยหัวลงขุม ตีด้วยค้อนเหล็กแดง
15 โลหสิมพลีชายหญิงที่เป็นชู้ปีนต้นงิ้วหนามเหล็กแดงยาว 16 นิ้วตามหาชู้ ไม่เคยได้พบ
16 มิจฉาทิฏฐิถือความเห็นผิด ไม่รู้จักบุญบาปยมบาลตัวใหญ่ทิ่มแทงฟัน ทุกข์กว่าทุกขุมก่อนหน้า
อเวจี (มหานรกขุมที่ 8)ปัญจานันตริยกรรมทุกข์สิ้นกัลป์หนึ่ง ไฟล้างกัลป์ก็ไม่ทำให้พ้นก่อน
โลกันตนรกทำร้ายพ่อแม่ สมณพราหมณ์ ยุยงสงฆ์ให้แตกกันมืดสนิท ห้อยเกาะกำแพงจักรวาล จับกันกินแล้วเปื่อยในน้ำ

ทั้งโลกนับนรกยังไง

ก่อนไปต่อ ความเชื่อที่มีตำรามากอย่างพุทธ ฮินดู ศาสนาอับราฮัม และจีน ได้รายละเอียดมากกว่าที่อื่นมาก ความเชื่อที่ข้อมูลของเราบอกว่ามีแดนล่างแห่งเดียว อาจแปลว่าแหล่งไม่ได้บรรยายชั้นไว้ ไม่ได้แปลว่าเขาไม่มี

กลุ่มใหญ่ที่สุดคือแดนล่างแห่งเดียว 70 ความเชื่อ พบครบทั้ง 5 ทวีป และหลายแห่งไม่ใช่ที่ลงโทษด้วย ชาวซูเมอร์เรียกคูร์ว่าแดนที่ไม่มีทางกลับ ถ้ำมืดที่มีแต่ฝุ่นแห้งให้กิน และชะตาในนั้นขึ้นกับลูกหลาน คนที่มีลูกชายเจ็ดคนได้นั่งบัลลังก์ท่ามกลางเทพรอง ชาวอาคันมีอาซามันโด ชาวเมารีมีราโรเฮงกาที่สงบและสว่าง ส่วนโกอายบายของชาวไตโนเป็นสวรรค์บนดิน คนตายเก็บตัวตอนกลางวันแล้วออกมากินฝรั่งตอนกลางคืน ข้อมูลไตโนมาจากบันทึกมิชชันนารีราวปี 1498

กลุ่มที่แบ่งหลายขุมมี 41 ความเชื่อ และเป็นเอเชียเสีย 28 พุทธมหายานมีนรกร้อน 8 ขุมกับนรกเย็นอีก 8 ขุม นรกเย็นขุมที่เจ็ดชื่อบัวแดง ศาสนาพื้นบ้านจีนนับนรก 18 ชั้นใต้สิบศาลพญายม ฮินดูในภาควตปุราณะนับได้ 28 ขุม เชนมี 7 ภูมิที่ตั้งชื่อตามสิ่งที่อยู่ในนั้น อัญมณี กรวด ทราย โคลน ควัน ความมืด และความมืดทึบ ภาพสลักระเบียงทิศใต้ของนครวัดมีนรก 32 ขุม ซึ่งไม่ตรงกับทั้งไตรภูมิและปุราณะ

นอกเอเชีย เลข 9 กับ 7 โผล่หลายที่ ชิบัลบาของมายามี 9 ชั้น แต่ละชั้นมีหนึ่งในเก้าเจ้าแห่งราตรีปกครอง มิกตลันของแอซเท็กมี 9 ภูมิภาค คนตายใช้เวลาเดิน 4 ปี หมอผีอัลไตเล่าว่าโลกล่างมี 9 ชั้น และเอร์ลิกอยู่ชั้นที่ 7 อิสลามมีการตีความที่แพร่หลายว่านรกมี 7 ชั้น จากประตู 7 บานในอัลกุรอาน 15:44 ส่วนนรก 9 วงที่คนรู้จักกันดีมาจากดันเต ซึ่งเป็นวรรณกรรม ไม่ใช่หลักศาสนาคริสต์

ในนรกเป็นยังไง

ภาพที่ตรงกันมากที่สุดไม่ใช่ไฟ ในข้อมูลของเรา 54 ความเชื่อบอกว่าแดนนี้อยู่ข้างล่าง 32 มีการทรมาน 28 บอกว่ามืด ส่วนไฟพบใน 21 ความเชื่อ และความหนาวพบใน 11 ภาพความเย็นกระจายอยู่หลายทวีป เกาหลีมีนรกน้ำแข็งในศาลที่ 3 เรือนหนาวของมายามีลมเย็นจนทนไม่ได้ อัดลิวุนของอินูอิตเป็นดินแดนเยือกแข็งที่วิญญาณไปชำระตัว และดูซัคของโซโรอัสเตอร์มีทั้งหิมะ ลูกเห็บ และความร้อนแผดเผาในที่เดียว

บาปไหน โทษอะไร ทั่วโลกตรงกันไหม

ข้อมูลที่จับคู่บาปกับโทษได้มีน้อยกว่าเรื่องจำนวนขุมมาก รายการคู่บาปกับโทษมี 31 ความเชื่อ รายการบาปหนักที่สุดมี 21 รวมกันได้ 36 ความเชื่อไม่ซ้ำ จาก 127 ความเชื่อที่พูดถึงแดนล่าง และ 21 ใน 36 เป็นความเชื่อของเอเชียล้วน ศาสนาที่มีตำรามากอย่างพุทธ ฮินดู อับราฮัม และจีน จึงมีน้ำหนักในส่วนนี้มากกว่าที่อื่น ความเชื่อที่ไม่อยู่ในรายการไม่ได้แปลว่าไม่ลงโทษใคร แค่แหล่งไม่ได้เล่า

บาปที่ถูกลงโทษในหลายความเชื่อที่สุดคือการฆ่า พบ 17 ความเชื่อ ใน 4 ทวีป ขาดแค่โอเชียเนีย ฆาตกรของนอร์สต้องลุยแม่น้ำพิษที่นาสตรันด์ ชาวปิปิลเล่าว่าฆาตกรเดินทางหนามไปกองไฟใหญ่ ถูกเผาเป็นเถ้าที่ฟื้นขึ้นมาพูดได้ และในอียิปต์ การฆ่าคนเป็นหนึ่งในบาป 42 ข้อที่ทำให้หัวใจหนักกว่าขนนกของมาอัตแล้วถูกอัมมิตกิน แต่แบบที่ฆ่าแล้วถูกทำแบบเดียวกันกลับมีแค่ 5 ความเชื่อ และเกือบทั้งหมดอยู่ในเอเชีย ขุมแรกของมหายานและญี่ปุ่นให้คนฆ่าสัตว์ฉีกกันเองจนตายแล้วฟื้นมารับโทษอีก ฮินดูต้มคนที่ต้มสัตว์ทั้งเป็นในน้ำมันเดือด ไตรภูมิบิดคอคนเชือดคอสัตว์ และอิสลามให้ฆาตกรถูกปีศาจแทงไม่จบ

การโกหกและสาบานเท็จถูกลงโทษใน 12 ความเชื่อ ใน 3 ทวีป นอร์สส่งคนผิดคำสาบานไปนาสตรันด์ อียิปต์นับการโกหกไว้ในบาป 42 ข้อ และวิวรณ์ในพระคัมภีร์ไบเบิลบอกว่าส่วนของคนโกหกทั้งปวงอยู่ในบึงไฟและกำมะถัน แต่โทษที่ตกกับลิ้นมีแค่ 5 ความเชื่อ และทั้ง 5 อยู่ในเอเชีย โซโรอัสเตอร์ให้งูกินลิ้นคนโกหก ญี่ปุ่นถอนลิ้นคนที่โกหกต่อหน้ากระจกโจฮาริ ภาพนรกแบบซิกข์ตัดลิ้นคนโกหก ไตรภูมิดึงลิ้นคนโกงตาชั่ง และคัมภีร์มหายานเล่มหนึ่งว่าคนใส่ร้ายพระพุทธและพระธรรมจะไปเกิดเป็นใบ้ไม่มีลิ้น โทษที่ลงตรงอวัยวะที่ทำผิดจึงเป็นแบบแผนของเอเชีย ยังไม่ใช่ของทั้งโลก

บาปต่อพ่อแม่พบ 10 ความเชื่อ ส่วนใหญ่อยู่ในเอเชีย มีกรีกกับโรมันในยุโรป และ 6 ใน 10 วางบาปนี้ไว้ในที่ลึกหรือนานที่สุด พุทธเถรวาท มหายาน ศาสนาพื้นบ้านจีน และญี่ปุ่น ส่งคนฆ่าหรืออกตัญญูต่อพ่อแม่ลงอเวจี ไตรภูมิยังมีโลกันตนรกนอกกำแพงจักรวาลไว้สำหรับคนทำร้ายพ่อแม่ และในเรื่องเล่าของเพลโต อาร์ดิไอออสผู้ฆ่าพ่อชราถูกโยนลงทาร์ทารัสไม่ได้ขึ้นมาอีก ส่วนบาปต่อครูบาอาจารย์พบแค่ 3 ความเชื่อ คือไตรภูมิ ฮินดู และแมนจู ซึ่งข้อมูลแมนจูมาผ่านนักวิจัยยุคโซเวียต จึงยังสรุปเป็นแบบแผนไม่ได้

บางแบบแผนดูเหมือนเป็นของทั้งโลกแต่จริงๆ มาจากสายเดียว ความตระหนี่ถูกลงโทษใน 5 ความเชื่อ ใน 3 ทวีป ชาวบรีบรีว่าคนตระหนี่ไม่ได้กลับบ้านของวิญญาณ โรมันขังคนที่กอดทรัพย์ไม่แบ่งญาติไว้ในทาร์ทารัส แต่โทษที่เป็นความหิวมีแค่ 3 และเป็นสายพุทธทั้งหมด คือเปรตเถรวาทที่อาหารกลายเป็นหินในปาก เปรตทิเบตที่กินไม่รู้อิ่ม และนรกบ่าวของไตรภูมิที่ต้องกินแกลบ ชู้ก็เหมือนกัน ถูกลงโทษใน 11 ความเชื่อทั้งในเอเชียและยุโรป แต่ต้นไม้หนามที่ต้องปีนมีแค่ 3 และอยู่ในเอเชียทั้งหมด คือต้นงิ้วของไตรภูมิ ต้นงิ้วหนามวัชระของฮินดู และต้นไม้ใบดาบที่มีหญิงงามล่ออยู่ในนรกญี่ปุ่น

แบบแผนที่ข้ามทวีปจริงอีกอย่างคือการตายแล้วฟื้นมารับโทษซ้ำ พบ 5 ความเชื่อ ในเอเชียกับอเมริกา ชื่อสัญชีวะของพุทธแปลว่าฟื้นคืน ไตรภูมิให้คนถูกตีจนเป็นเถ้าแล้วกลับเป็นตัว และเถ้าของฆาตกรชาวปิปิลก็ฟื้นขึ้นมาพูดได้ ฝั่งแอฟริกาให้ภาพต่างออกไป ในข้อมูลของอาคัน โยรูบา และซูลู โทษของคนชั่วคือไม่ได้เป็นบรรพบุรุษหรือไม่ได้เกิดใหม่ ไม่มีการทรมาน และมี 4 ความเชื่อใน 3 ทวีปที่ลงโทษกันในชาตินี้แทนหลังตาย เช่นชาวบรีบรีที่ถือว่าการร่วมประเวณีในเครือญาติถูกลงโทษด้วยโรคหรือความตาย และศาสนาสมัยราชวงศ์ชางที่ผีบรรพบุรุษส่งภัยมาให้กษัตริย์ที่ปกครองขาดคุณธรรม

บางที่บาปหนักไม่ใช่เรื่องศีลธรรมแบบที่เราคุ้น ชาวอาตายัลเชื่อว่าชายที่ไม่เคยล่าหัวสำเร็จและหญิงที่ทอผ้าไม่เป็นจะตกลงหนองอุจจาระใต้สะพานวิญญาณ ชาวเซดิกและทาโรโกเชื่อคล้ายกันแต่ถูกปูกินที่ก้นแม่น้ำ ในอิสลาม การเลื่อนละหมาดมีหุบเขาในนรกชื่อฆอยย์รออยู่ และคัมภีร์เวนดิดาดของโซโรอัสเตอร์ถือว่าการฝังศพลงดินแล้วไม่ขุดออกภายในปีที่ 2 เป็นความผิดที่ไม่มีทางไถ่

ตกนรกนานแค่ไหน

จาก 19 ความเชื่อที่บอกว่านรกไม่ถาวร 16 อยู่ในเอเชีย พุทธทุกสายบอกว่าอยู่จนหมดกรรมแล้วไปเกิดต่อ ความเชื่อพื้นบ้านจีนเรียกนรกว่าที่ชำระวิญญาณเพื่อไปเกิดใหม่ ในเขมร การโยนข้าวบิณฑ์ทุกปีเชื่อว่าช่วยล้างบาปของเปรตทีละน้อย ในเพลงเจ้าหญิงบารีของเกาหลี เจ้าหญิงใช้ดอกไม้จากพระพุทธเจ้าทลายประตูนรกแล้วพาคนบาปนับไม่ถ้วนออกมา ศาสนาบาไฮบอกว่าแม้อยู่ในภาวะที่แย่ที่สุดก็ยังพัฒนาต่อได้ และที่ตาฮีตี ผู้มีความผิดถูกขูดเนื้อออกจากกระดูกได้ถึงสามครั้ง แล้วจึงเข้าแดนคนตายได้อย่างบริสุทธิ์

ฝั่งที่ยังเถียงกันมี 9 ความเชื่อ รวมทั้งศาสนาอับราฮัมทั้งสาม ยูดายจำกัดเกฮินนอมไว้ 12 เดือนในแหล่งส่วนใหญ่ แต่ทอเซฟตาว่าผู้นอกรีตบางพวกอยู่ถาวร คริสตจักรส่วนใหญ่สอนว่านรกนิรันดร์ แต่กลุ่มดับสูญกับกลุ่มสากลนิยมเห็นต่าง อิสลามส่วนใหญ่ถือว่านรกนิรันดร์ แต่มุสลิมที่ทำบาปจะออกได้ ฮินดูเองส่วนใหญ่ว่านรกชั่วคราว มีสำนักทไวตะของมัธวาจารย์ที่ว่าบางดวงวิญญาณอยู่ถาวร

ส่วน 5 ความเชื่อที่บอกว่าถาวร แหล่งเองก็ติดหมายเหตุไว้หลายข้อ ข้อความเรื่องเซลก์นัมไม่มีอ้างอิงและอาจได้อิทธิพลคริสต์ เรื่องยาร์ซานมีแต่แหล่งภาษาเยอรมันแหล่งเดียว ที่ชัดที่สุดคือศาสนามาณีกี ที่เล่าว่าแดนมืดถูกปิดด้วยหินยักษ์ ผูกปีศาจไว้ตลอดกาล

ที่ตรงกันจริงๆ

ถ้าเอาทุกทวีปมาวางรวมกัน แดนของคนตายเกือบทุกที่อยู่ข้างล่างและมืด ส่วนนรกแบบที่มีไฟ มีขุมเรียงลำดับ และมีโทษตรงกับบาป เป็นลักษณะของเอเชียมากกว่าที่อื่น และมักมาพร้อมคำตอบว่ามีวันพ้น นรก 8 ขุมของไตรภูมิกับของญี่ปุ่นยังนับอายุแบบเดียวกัน โดยผูกหนึ่งวันในนรกเข้ากับอายุของสวรรค์ ต่างกันแค่ไทยคิดปีละ 360 วัน ญี่ปุ่นคิดปีละ 365 วัน

ที่ต่างจากที่คิด

หลายสังคมไม่มีนรกมาก่อนจนคนนอกนำมาให้ แหล่งเรื่องชาวตูปี-กวารานีบอกว่านรกทรมานนิรันดร์เป็นของแปลกสำหรับเขา มากับผู้สอนศาสนาคริสต์ ชาวคิคุยุก็ได้แนวคิดสวรรค์และนรกมาพร้อมคริสต์ ชาวโอจิบเวถือว่ารางวัลและโทษอยู่ในชาตินี้ ไม่ใช่หลังตาย และฉบับที่ว่าชาวเมารีมีการลงทัณฑ์นิรันดร์ นักวิชาการเมารีเห็นว่าเป็นอิทธิพลมิชชันนารี ส่วนดูอัตของอียิปต์แบ่งเป็น 12 ชั่วโมงแห่งราตรี และเป็นทางที่เทพเรล่องเรือผ่านทุกคืนก่อนเกิดใหม่ตอนรุ่งเช้า มากกว่าจะเป็นคุก

กลับมาที่ภาพนรกในวัด

ภาพนรกบนผนังวัดที่เราเห็นมาตั้งแต่เด็กเป็นแบบที่ละเอียดที่สุดแบบหนึ่งในโลก ทั้งจำนวนขุม บาปประจำนรกบ่าวแต่ละขุม และอายุนับเป็นปีนรก แต่ในข้อมูลของเรา คนส่วนใหญ่ในโลกเล่าถึงแดนคนตายแบบง่ายกว่านั้นมาก คือมีที่เดียว อยู่ข้างล่าง และในไตรภูมิเองก็เขียนไว้ว่าแม้อเวจีก็ยังมีวันพ้น

คำถามที่คนถามบ่อย

นรกมีกี่ขุมตามความเชื่อไทย

ไตรภูมิพระร่วงนับมหานรก 8 ขุม แต่ละขุมมีนรกบ่าว 16 ขุม รวม 128 มียมโลก 360 ขุม และโลกันตนรกนอกกำแพงจักรวาล วิกิพีเดียไทยที่อ้างไตรภูมิกถานับมหานรกเป็น 9 ขุม

ตกนรกนานกี่ปี

ตามไตรภูมิพระร่วง สัญชีพ 500 ปีนรก แล้วเพิ่มเท่าตัวทุกขุมจนตาปนะ 16,000 ปีนรก มหาตาปนะนับเป็นกัลป์ และอเวจีหนึ่งกัลป์ หนึ่งวันในสัญชีพเท่ากับ 9 ล้านปีมนุษย์ ฉบับญี่ปุ่นให้สองขุมล่างเป็น 32,000 และ 64,000 ปีนรก

อเวจีคืออะไร ทำอะไรถึงตกอเวจี

อเวจีคือมหานรกขุมล่างสุด ลงโทษไม่มีพัก ผู้ที่ตกลงไปมักทำอนันตริยกรรม คือฆ่าแม่ ฆ่าพ่อ ฆ่าพระอรหันต์ ทำร้ายพระพุทธเจ้าจนห้อพระโลหิต หรือยุยงสงฆ์ให้แตกกัน แต่ยังมีวันพ้น

โกหกตกนรกขุมไหน

ไตรภูมิส่งคนโกงตาชั่งไปนรกที่ถูกดึงลิ้นด้วยคีมและเกี่ยวด้วยเบ็ดเหล็กแดง ญี่ปุ่นถอนลิ้นคนที่โกหกต่อหน้ากระจกโจฮาริ และโซโรอัสเตอร์ให้งูกัดกินลิ้นคนโกหกไม่หยุด

นรกถาวรไหม

ใน 56 ความเชื่อที่ตอบ 19 บอกว่าไม่ถาวร 5 บอกว่าถาวร 9 แหล่งยังเถียงกัน และ 23 ไม่มีที่ลงโทษหลังตาย พุทธทุกสายบอกว่าอยู่จนหมดกรรม

นรกขุมไหนโทษหนักที่สุด

ในไตรภูมิพระร่วง อเวจีลึกและนานที่สุด รับผู้ทำปัญจานันตริยกรรม ทุกข์สิ้นกัลป์หนึ่ง แม้ไฟล้างกัลป์มาก็ถูกลมพัดไปอเวจีในจักรวาลอื่นต่อ ในนรกบ่าว 16 ขุม ตัวบทบอกว่ามิจฉาทิฏฐินรกทุกข์กว่าทุกขุมที่เล่ามาก่อน และโลกันตนรกนอกกำแพงจักรวาลมืดสนิทนานชั่วพุทธันดร

ใครคุมนรก ยมบาลคือใคร

ในไตรภูมิพระร่วง พระยายมราชเป็นผู้ตัดสินโดยมีเทวดา 4 องค์ถือบัญชีบุญบาป ผู้ลงโทษคือยมบาล ซึ่งเป็นคนที่ทำบุญกับบาปไว้เท่ากัน ผลัดเป็นยมบาล 15 วัน ตกนรก 15 วัน วิกิพีเดียไทยอ้างคัมภีร์ปปัญจสูทนีว่ามีพระยมประจำประตูมหานรกรวม 32 องค์ และมีนายนิรยบาลที่เกิดจากกรรมของสัตว์นรกเอง

ฆ่าสัตว์ตกนรกขุมไหน

ไตรภูมิพระร่วงนับการฆ่าสัตว์เป็นบาปที่พาไปมหานรก 8 ขุมโดยไม่ระบุขุม ในนรกบ่าว คนเชือดคอสัตว์ไปโลหกุมภนรก ถูกบิดคอขาดแล้วหัวงอกใหม่ คนฆ่าปลาขายไปสีลกัตตนรก ถูกแล่เนื้อวางขาย ส่วนมหายานและญี่ปุ่นส่งคนฆ่าสัตว์ไปขุมแรก คือสัญชีวะ

แหล่งที่มาของความเชื่อที่อ้างถึง (59)
พุทธเถรวาท (ไทย) · th.wikipedia.org/wiki/นรกภูมิ · en.wikipedia.org/wiki/Naraka_(Buddhism)
ความเชื่อพื้นบ้านไทย (ผี ขวัญ ยมบาล) · th.wikipedia.org/wiki/พระยม · th.wikisource.org/wiki/ไตรภูมิพระร่วง/นรกภูมิ
ความเชื่อพื้นบ้านเขมร (อนักตา ภจุมบิณฑ์ พระแม่โพสพ) · km.wikipedia.org/wiki/អបាយភូមិ៤ · km.wikipedia.org/wiki/បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ
พุทธมหายาน / พุทธจีน · zh.wikipedia.org/wiki/地獄_(佛教) · zh.wikipedia.org/wiki/十殿閻羅
พุทธวัชรยาน (ทิเบต) · en.wikipedia.org/wiki/Naraka_(Buddhism) · en.wikipedia.org/wiki/Bhavacakra
ศาสนาพื้นบ้านจีน / เต๋า · en.wikipedia.org/wiki/Ten_Kings_of_Hell · zh.wikipedia.org/wiki/十八層地獄
ลัทธิตงปา · zh.wikipedia.org/wiki/東巴畫
มายา (แหล่งก่อนสเปนและยุคอาณานิคม) · es.wikipedia.org/wiki/Mitología_maya · es.wikipedia.org/wiki/Xibalbá
แอซเท็ก (เม็กซิกา) · es.wikipedia.org/wiki/Mictlán · en.wikipedia.org/wiki/Mictlan
ลัทธิเท็งกรี (เติร์กและมองโกล) · ru.wikipedia.org/wiki/Тюркская_мифология · tr.wikipedia.org/wiki/Tamag
ลัทธิเท็งกรี (เติร์ก–มองโกล–ซายัน-อัลไต) จากแหล่งภาษารัสเซีย · ru.wikipedia.org/wiki/Эрлик
ศาสนาอิสลาม · en.wikipedia.org/wiki/Jahannam · quran.com/4/48
ศาสนาเชน · en.wikipedia.org/wiki/Naraka_(Jainism) · en.wikipedia.org/wiki/Karma_in_Jainism
ศาสนามันดาอี · ar.wikipedia.org/wiki/مطرة_(المندائية) · ar.wikipedia.org/wiki/المندائية
ชินโต (ญี่ปุ่น) · en.wikipedia.org/wiki/Yomi · ja.wikipedia.org/wiki/黄泉
อาคัน (อาชานตี ฯลฯ) · en.wikipedia.org/wiki/Asamando
เมารี · en.wikipedia.org/wiki/Rarohenga
ความเชื่อไตโน · es.wikipedia.org/wiki/Hupia · es.wikisource.org/wiki/Relación_acerca_de_las_antigüedades_de_los_indi
ศาสนาดั้งเดิมของชาวซูลู · www.encyclopedia.com/environment/encyclopedias-almanacs-transcripts-an · en.wikipedia.org/wiki/Zulu_people
ศาสนาคองโก · pt.wikipedia.org/wiki/Linha_de_Kalunga
ศาสนารีวกีว · ja.wikipedia.org/wiki/琉球神道 · ja.wikipedia.org/wiki/ニライカナイ
อาลุก โตโดโล (ศาสนาบรรพชนชาวโตราจา) · raputallangku.blogspot.com/2016/02/aluk-todolo-bagian-2.html
ศาสนาซูเมอร์ · etcsl.orinst.ox.ac.uk/section1/tr1814.htm · en.wikipedia.org/wiki/Kur
เมโสโปเตเมีย (สุเมเรียน / บาบิโลน) · fr.wikipedia.org/wiki/Enfers_mésopotamiens · en.wikipedia.org/wiki/Kur
ศาสนาฮินดู (พระเวท / ปุราณะ) · en.wikipedia.org/wiki/Naraka_(Hinduism) · ta.wikipedia.org/wiki/நரகம்_(இந்து_மதம்)
เจนละและเมืองพระนคร (ลัทธิเทวราชา) · en.wikipedia.org/wiki/Angkor_Wat
ศาสนาคริสต์ · en.wikipedia.org/wiki/Inferno_(Dante) · it.wikipedia.org/wiki/Purgatorio
ศาสนาหมอผีเกาหลี (มูซก) · en.wikipedia.org/wiki/Korean_shamanism · zh.wikipedia.org/wiki/十殿閻羅
ความเชื่อดั้งเดิมของชาวอินูอิต · en.wikipedia.org/wiki/Adlivun · fr.wikipedia.org/wiki/Spiritualité_autochtone_au_Canada
ศาสนาโซโรอัสเตอร์ · en.wikipedia.org/wiki/Chinvat_Bridge · en.wikipedia.org/wiki/Hamistagan
ฮินดูบาหลี (อากามาฮินดูดาร์มา) · id.wikipedia.org/wiki/Paviliun_Kerta_Gosa · ban.wikipedia.org/wiki/Sang_Jogor_Manik_mamidanda_watek_atmané
ความเชื่อดั้งเดิมของชาวอาตายัล (อูตุค/กากา) · zh.wikipedia.org/wiki/泰雅族
ลัทธิอานิโต (ตากาล็อกและวิซายัน ฟิลิปปินส์) · en.wikipedia.org/wiki/Philippine_mythology · en.wikipedia.org/wiki/Tagalog_religion
ศาสนาบอน (ทิเบต) · zh.wikipedia.org/wiki/苯教 · zh.wikipedia.org/wiki/鲁_(龙)
ศาสนาบาไฮ · en.wikipedia.org/wiki/Baháʼí_Faith_on_life_after_death
ศาสนากูนา (ดุเล) — อีเบออร์กุน · up-rid.up.ac.pa/7283/1/josuel_morris.pdf
ศาสนาเยซิดี · de.wikipedia.org/wiki/Jesiden · fa.wikipedia.org/wiki/ایزدیان
ศาสนาดั้งเดิมของตาฮีตีและหมู่เกาะโซไซตี (มาโอฮี) · archive.org/download/voyagesauxlesdug00moer/voyagesauxlesdug00moer_djv
ศาสนายูดาห์ · he.wikipedia.org/wiki/גיא_בן_הינום · en.wikipedia.org/wiki/Sheol
ความเชื่อเซลก์นัม (ติเอร์ราเดลฟวยโก) · es.wikipedia.org/wiki/Pueblo_selknam
ศาสนายาร์ซาน (อะฮ์เล ฮัก) · de.wikipedia.org/wiki/Ahl-e_Haqq
ศาสนามาณีกี · zh.wikipedia.org/wiki/摩尼教 · fa.wikipedia.org/wiki/آیین_مانوی
ความเชื่อยากี (โยเอเม) · es.wikipedia.org/wiki/Pueblo_yaqui
ความเชื่อโฮเดโนโชนี (อิโรควอย) และศาสนาลองเฮาส์ · es.wikipedia.org/wiki/Religión_de_la_Casa_Comunal · es.wikipedia.org/wiki/Religión_de_la_Casa_Comunal
ความเชื่อกวารานี (มบยา · อาวา · ปาอี ตาวีเตรา) · pt.wikipedia.org/wiki/Mitologia_tupi-guarani
ศาสนาดั้งเดิมของชาวคิคุยุ · www.encyclopedia.com/environment/encyclopedias-almanacs-transcripts-an
ความเชื่อของชาวโอจิบเว (อานิชินาเบ) · en.wikipedia.org/wiki/Ojibwe_religion
อียิปต์โบราณ · fr.wikipedia.org/wiki/Douât · de.wikipedia.org/wiki/Amduat
กรีกโบราณ · de.wikipedia.org/wiki/Unterwelt_der_griechischen_Mythologie · en.wikipedia.org/wiki/Asphodel_Meadows
นอร์ส · en.wikipedia.org/wiki/Hel_(location) · sv.wikipedia.org/wiki/Helheim
ศาสนาปิปิล (ชาวนาวาแห่งเอลซัลวาดอร์) · es.wikipedia.org/wiki/Mitología_pipil
ศาสนาพระเวทยุคแรก · en.wikipedia.org/wiki/Naraka_(Hinduism)
ลัทธิหมอผีของชาวแมนจู · www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/China/XVI/Pred_o_samanke/text.htm
ศาสนาซิกข์ · en.wikipedia.org/wiki/Sikhism · en.wikipedia.org/wiki/Yama_in_world_religions
โรมันโบราณ · en.wikipedia.org/wiki/Aeneid · it.wikipedia.org/wiki/Orco_(divinità)
ศาสนาบรีบรี · dialnet.unirioja.es/descarga/articulo/5089032.pdf · es.wikipedia.org/wiki/Sibú
โยรูบา · en.wikipedia.org/wiki/Orun · www.encyclopedia.com/environment/encyclopedias-almanacs-transcripts-an
ศาสนาสมัยราชวงศ์ชาง · zh.wikipedia.org/wiki/商朝 · zh.wikipedia.org/wiki/祭祀
ความเชื่อดั้งเดิมของชาวเซดิกและทาโรโก · zh.wikipedia.org/wiki/彩虹橋_(臺灣原住民神話)
ดูรายชื่อทั้งหมด 127 ความเชื่อ

เอเชีย (65) · พุทธเถรวาท (ไทย) · พุทธมหายาน / พุทธจีน · พุทธวัชรยาน (ทิเบต) · ศาสนาฮินดู (พระเวท / ปุราณะ) · ศาสนาเชน · ศาสนาซิกข์ · ลัทธิเต๋า · ความเชื่อพื้นบ้านญี่ปุ่น (ชั้นชินโต + ชั้นยมโลกแบบพุทธผสม) · เมโสโปเตเมีย (สุเมเรียน / บาบิโลน) · กรีกโบราณ · ศาสนาโซโรอัสเตอร์ · จักรวาลไทย: ไตรภูมิพระร่วง (31 ภูมิ) และโลกผีไทย · ศาสนาหมอผีเกาหลี (มูซก) · ศาสนาพื้นบ้านเวียดนามและการบูชาบรรพบุรุษ (Đạo Ông Bà) · ลัทธิอานิโต (ตากาล็อกและวิซายัน ฟิลิปปินส์) · ศาสนาฮินดูบาหลี · ความเชื่อดั้งเดิมคาซัคและคีร์กีซ · ศาสนาเพิน · ศาสนาแคว้นฉู่ · ศาสนาอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิม (สร้างขึ้นใหม่) · ศาสนาสมัยราชวงศ์โจวตะวันตก · ศาสนาไซเธีย (ไซเธียนและซากา) · ศาสนาฮูร์เรีย · ศาสนาฟินิเชีย · ศาสนาซูเมอร์ · ศาสนาเกิกเติร์ก (ทูเจฺว๋) · ศาสนาพื้นบ้านจีนฮกเกี้ยน แต้จิ๋ว กวางตุ้ง (รวมชาวไทยเชื้อสายจีน) · ลัทธิขงจื๊อ · ลัทธิอนุตตรธรรม · ศาสนารีวกีว · ศาสนาไอนุ · ลัทธิตงปา · ลัทธิปี้หมอ (ศาสนาดั้งเดิมของชาวอี๋) · ลัทธิหานกุย (ศาสนาของชาวผู่หมี่) · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวอาตายัล (อูตุค/กากา) · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวเซดิกและทาโรโก · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวเต๋า (ยามี) · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวซากิซายา (ดีโต) · ลัทธิเท็งกรี (เติร์ก–มองโกล–ซายัน-อัลไต) จากแหล่งภาษารัสเซีย · ลัทธิเชมันบูรยัต · ศาสนาดั้งเดิมของชาวคีตัน · ลัทธิหมอผีของชาวอีเวนกี · ลัทธิหมอผีของชาวนาไน (เฮ่อเจ๋อ) · ลัทธิหมอผีของชาวแมนจู · ศาสนาคานาอันโบราณ · ศาสนาฮิตไทต์ · ศาสนามาณีกี · ศาสนาอาร์มีเนียก่อนคริสต์ศาสนา · ศาสนาเยซิดี · ศาสนามันดาอี · ศาสนาบาตัก / อูกาโม มาลิม (ปาร์มาลิม) · ศาสนาดั้งเดิมบูกิส: โตโลตัง และจักรวาลลากาลีโก · การนับถือนะ (ศาสนาพื้นบ้านพม่า) · ลัทธิกาวด่าย · เจนละและเมืองพระนคร (ลัทธิเทวราชา) · เต่าเหมิ่ว (ลัทธิบูชาพระแม่ของเวียดนาม) · กาฮารีงัน (ศาสนาดั้งเดิมชาวดายัก) · ศาสนาพระเวทยุคแรก · ศาสนาดั้งเดิมชาวอีบัน · เกอจาเว็น (ความเชื่อชวา) · ความเชื่อพื้นบ้านเขมร (อนักตา ภจุมบิณฑ์ พระแม่โพสพ) · มัชปาหิต (ศิวะ-พุทธ และกษัตริย์ที่ได้รับการยกเป็นเทพ) · ศาสนาดั้งเดิมตากาล็อกและวิซายัส (อานิโต บาทาลา บาบายลัน) จากแหล่งภาษาตากาล็อก/เซบัวโน · ซุนดาวีวีตัน (ศาสนาดั้งเดิมชาวซุนดา) · อาลุก โตโดโล (ศาสนาบรรพชนชาวโตราจา)

แอฟริกา (12) · อียิปต์โบราณ · ศาสนาโยรูบา · ศาสนาอาคาน · ศาสนาอิกโบ (โอดินานี) · วูดูแอฟริกาตะวันตก (ฟอน เอเว กุน) · ศาสนาคองโก · ศาสนาดั้งเดิมของชาวซูลู · ศาสนาดั้งเดิมของชาวสวาซี · ศาสนาบันตูเขตทะเลสาบ (รวันดา บุรุนดี บุนโยโร: อิมานา ริยังกอมเบ) · ศาสนาดั้งเดิมของชาวมาไซ · ศาสนาดั้งเดิมของชาวคิคุยุ · ศาสนาเซเรอร์ (อา ตัต โรก)

ยุโรป (26) · กรีกโบราณ · โรมันโบราณ · นอร์ส · ศาสนาอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิม (สร้างขึ้นใหม่) · ศาสนาไซเธีย (ไซเธียนและซากา) · ศาสนาเกิกเติร์ก (ทูเจฺว๋) · ศาสนาไอนุ · ลัทธิเท็งกรี (เติร์ก–มองโกล–ซายัน-อัลไต) จากแหล่งภาษารัสเซีย · ลัทธิเชมันบูรยัต · ลัทธิเชมันตูวา · ศาสนาดั้งเดิมของชาวซาฮา (ยาคุต) · ลัทธิหมอผีของชาวอีเวนกี · ลัทธิหมอผีของชาวนาไน (เฮ่อเจ๋อ) · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวคันตีและมันซี · ศาสนาดั้งเดิมของชาวสลาฟ · ศาสนาดั้งเดิมของลัตเวีย (รวมขบวนการเดียฟตูรีบา) · ศาสนาดั้งเดิมของลิทัวเนีย (รวมขบวนการโรมูวา) · ความเชื่อดั้งเดิมฟินแลนด์และคาเรเลีย (ตามตำนานคาเลวาลา) · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวซามี · ศาสนาก่อนคริสต์ของชาวฮังการีและความเชื่อเรื่องตาลโตช · ศาสนาอิลลิเรียและความเชื่อพื้นบ้านแอลเบเนีย · ปรัมปราวิทยาไอริช · เทพปกรณัมและความเชื่อดั้งเดิมบาสก์ · ศาสนาอีทรัสคัน · ความเชื่อพื้นบ้านโรมาเนีย · ศาสนาเยซิดี

อเมริกา (27) · ศาสนาแอซเท็ก (เม็กซิกา/นาวา) · ศาสนาและความเชื่อของชาวมายา · อินคา / แอนดีส · กังดงแบล · วูดูเฮติ · ความเชื่อไตโน · ความเชื่อเกชัว (แอนดีส) · ความเชื่อไอมารา · ศาสนามุยสกา · ศาสนามาปูเช · กูมีนา · วินตี · ศาสนากูนา (ดุเล) — อีเบออร์กุน · ศาสนาบรีบรี · ศาสนาดั้งเดิมมิสกิโต · ศาสนาปิปิล (ชาวนาวาแห่งเอลซัลวาดอร์) · จักรวาลวิทยาชิปิโบ-โกนิโบ · ความเชื่อก็อม (โตบา) แห่งกรานชาโก · ความเชื่อวายู (ลากวาฮีรา) · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวนาวาโฮ (ดิเน) · ความเชื่อของชาวโฮปี · ความเชื่อโฮเดโนโชนี (อิโรควอย) และศาสนาลองเฮาส์ · ความเชื่อของชาวโอจิบเว (อานิชินาเบ) · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวเชโรกี · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวอินูอิต · ความเชื่อเซลก์นัม (ติเอร์ราเดลฟวยโก) · ศาสนาดั้งเดิมของฮาวาย

โอเชียเนีย (3) · เมารี · ศาสนาดั้งเดิมของชาวฟีจี (ก่อนคริสต์) · ศาสนาดั้งเดิมของตาฮีตีและหมู่เกาะโซไซตี (มาโอฮี)

วิธีนับ: รวบรวม 370 ความเชื่อจากทุกทวีป ทั้งที่ยังมีคนนับถือและอารยธรรมโบราณ จากแหล่งหลายสิบภาษา นับ 1 ความเชื่อเป็น 1 เสียง และนับเฉพาะที่มีแหล่งยืนยัน ความเชื่อที่ไม่ปรากฏในหน้านี้ไม่ได้แปลว่าไม่มีความเชื่อนั้น อาจแค่ยังไม่มีเอกสารที่เราค้นถึง ศาสนาที่มีคัมภีร์มาก (พุทธ ฮินดู จีน ยิว คริสต์ อิสลาม) จึงมีรายละเอียดมากกว่าความเชื่อที่เล่าปากต่อปาก ข้อมูลบางส่วนมาจากบันทึกของมิชชันนารีหรือคนนอก หน้านี้ไม่ได้ตัดสินว่าความเชื่อไหนถูก

ดูว่า 26 ศาสตร์เห็นตรงกันเรื่องไหนของคุณ →