ผีมีกี่แบบ? 149 ความเชื่อทั่วโลกนับได้ 570 ชนิด แล้วคนตายเห็นเราไหม

ผีคนตายพบใน 101 ความเชื่อทั้ง 5 ทวีป ครึ่งหนึ่งเล่าว่าเกิดจากตายไม่ดีหรือพิธีไม่ครบ และคนตายกลับมาหาเราเป็นวันตามปฏิทิน

ผีไทยกับเปรต

ผีไทยในข้อมูลของเรามี 12 ชนิด ปอบ กระสือ กระหัง ผีตายโหง แม่นาก นางตะเคียน ผีพราย พระภูมิเจ้าที่ เปรต นางตานี ผีกองกอย และผีกละยักษ์ที่เฝ้าสมบัติ ผีตายโหงคือคนที่ตายปัจจุบันทันด่วนผิดธรรมชาติ เช่น ถูกยิง จมน้ำ หรือรถชน มักสิงอยู่ที่ที่ตาย และถ้าตายตอนอาฆาตจะดุร้าย วิธีกันที่แหล่งบอกไว้คือรักษาศีล 5 เพราะเชื่อว่าผีแฝงร่างได้แต่คนที่ไม่รักษาศีล แม่นากตายตอนคลอดลูกพร้อมลูกในท้อง ทุกวันนี้มีศาลให้บูชาที่วัดมหาบุศย์ ส่วนผีพรายเป็นหญิงสาวในหมู่บ้านที่จมน้ำตาย แล้วฉุดคนลงน้ำเพราะอยากได้เพื่อน

เปรตเป็นผีที่คนไทยพูดถึงบ่อยที่สุดในแง่ศีลธรรม พุทธเถรวาทบอกว่าเปรตเกิดจากกรรมหนัก เช่น ฆ่าสัตว์ ทำร้ายพ่อแม่หรือพระสงฆ์ หรือความโลภ เปรตจำพวกหนึ่งเอาค้อนเหล็กแดงตีหัวตัวเองไม่หยุด เพราะชาติก่อนเคยตีหัวพ่อแม่ อีกจำพวกชื่อปรทัตตูปชีวิเปรต อยู่ได้ด้วยบุญที่คนอื่นอุทิศให้ ถ้าไม่มีใครอุทิศก็ต้องกินเลือดและหนองของตัวเอง ติโรกุฑฑสูตรเล่าว่าเปรตกลับมายืนอยู่นอกฝาเรือน ที่ทางสามแพร่ง สี่แพร่ง และใกล้ประตู บุญที่ถวายสงฆ์แล้วอุทิศไปถึงเขาเหมือนน้ำฝนไหลจากที่ดอนลงที่ลุ่ม แต่การร้องไห้ไม่ช่วยอะไรผู้ตาย

ประเพณีรอบบ้านเราก็มีวันที่เปรตได้กลับมา สารทเดือนสิบของภาคใต้เชื่อว่าบรรพบุรุษที่ติดอยู่ในนรกได้ปล่อยตัวขึ้นมาขอส่วนบุญจากลูกหลาน ตั้งแต่แรม 1 ค่ำถึงแรม 15 ค่ำ เดือน 10 ฝั่งลาวและอีสานเชื่อว่าพระยายมเปิดขุมนรกในช่วงเดียวกัน ในเขมร บุญภชุมบิณฑ์เล่าว่าพระยมเปิดประตูนรก 15 วัน และถ้าเปรตตามหาบุญจากลูกหลานครบ 7 วัดแล้วไม่เจอ จะสาปแช่งลูกหลาน

ผีทั้งโลกมาจากไหน

ก่อนไปต่อ ความเชื่อที่มีตำรามากอย่างพุทธ ฮินดู ศาสนาอับราฮัม และจีน ได้รายละเอียดมากกว่าที่อื่น ถ้าความเชื่อไหนไม่มีผีในข้อมูลของเรา ไม่ได้แปลว่าเขาไม่มีผี แค่แหล่งที่เราตรวจไม่ได้บันทึกไว้ คำตอบเรื่องผีมาจากไหนแบ่งได้ 4 กลุ่มใหญ่

กลุ่มแรกคือตายไม่ดี พบใน 33 ความเชื่อ ส่วนใหญ่อยู่ในเอเชีย ญี่ปุ่นมียูเรที่เกิดจากตายกะทันหันหรือรุนแรง และโอนเรียวที่ตายด้วยความแค้น ซึ่งนำภัยพิบัติและโรคระบาดมา ทางแก้ของญี่ปุ่นคือบูชาปลอบจนกลายเป็นโกเรียวผู้คุ้มครอง เกาหลีมีวอนกวี ผีที่ตายอย่างอยุติธรรม ชาวลัตเวียเชื่อว่าคนที่ถูกฆ่าต้องเร่ร่อนเป็นลิเอตูเวนส์จนกว่าจะครบอายุขัยที่ถูกกำหนดไว้ และมาอำคนกับวัวตอนกลางคืน ชาวมิสกิโตในทวีปอเมริกามีลาตาวีรา วิญญาณคนตายโหงที่วนอยู่ที่ที่ตายแล้วทำให้เกิดอุบัติเหตุ

ในกลุ่มนี้มีผีผู้หญิงที่ตายทั้งกลมอยู่ใน 5 ความเชื่อ นอกจากแม่นาก แอซเท็กมีซิวาเตเตโอ หญิงที่ตายตอนคลอดลูก ออกหลอกที่ทางแยกตอนกลางคืน ชวาและซุนดามีกุนตีลานัก หญิงตั้งครรภ์ในชวาจึงพกตะปู มีด หรือกรรไกรติดตัว ความเชื่อพื้นบ้านมลายูมีปอนเตียนักกับลังซูเอีย และวิธีปราบคือตอกตะปูที่หลังคอ แล้วเธอจะกลายเป็นหญิงมนุษย์

อีกกลุ่มย่อยที่เห็นชัดคือผีคนจมน้ำ พบใน 6 ความเชื่อ 5 ในนั้นอยู่ในเอเชียและเล่าว่าผีดึงหรือล่อคนลงน้ำ อีกหนึ่งคือรุซัลกาของชาวสลาฟ นอกจากผีพรายของไทย เวียดนามมี Ma da ที่ดึงขาหรือพลิกเรือคนอื่นเพื่อตัวเองจะได้ไปเกิด จีนมีผีน้ำที่ต้อง “จับตัวแทน” และเกาหลีมีผีน้ำที่ใช้เสียงล่อคนลงไป

กลุ่มที่สองคือไม่มีใครเซ่นหรือพิธีไม่ครบ พบใน 28 ความเชื่อ ชาวซูเมอร์เชื่อว่าคนที่ตายโดยไม่มีลูกหลานรินน้ำให้ผ่านท่อดินเผา จะกลับมาหลอกคนเป็น กรีกบอกว่าศพที่ไม่ได้ฝังข้ามไปยมโลกไม่ได้ ในวูดูเฮติ ผู้ตายที่ญาติไว้ทุกข์ไม่เหมาะสมจะมาบ่นว่าหิว หนาว ชื้น และขอเครื่องเซ่น ชาวซูลูต้องทำพิธี ukubuyisa พาเงาของผู้ตายกลับบ้าน ไม่อย่างนั้นจะกลายเป็นวิญญาณร้าย แหล่งจีนที่เล่าเรื่องผีไม่มีญาติ หรือ “โฮเฮียตี๋” ของคนไทยเชื้อสายจีน บอกไว้ว่าเนื้อแท้ของผีพวกนี้เหมือนวิญญาณบรรพบุรุษ ต่างกันแค่มีคนไหว้หรือไม่

กลุ่มที่สามไม่ใช่คนตายเลย กระสือที่ถอดหัวลากไส้ลอยเป็นดวงไฟ มีญาติอยู่ทั่วเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อีก 8 ความเชื่อ คือหม่าลายของเวียดนาม เลยักของบาหลี มานานังกัลของฟิลิปปินส์ เปอนังกาลันของมลายู กูยังของดายัก และอาบของเขมร โดยเวียดนามกับฟิลิปปินส์มีชาติละ 2 ความเชื่อ เท่าที่แหล่งบอกต้นกำเนิด ทุกตัวเป็นคนเป็น มักเป็นผู้หญิงที่เล่นไสยศาสตร์ และส่วนใหญ่เล่าว่าตามล่าหญิงคลอดลูกหรือทารก คนบาหลีเชื่อว่าเลยักกลางวันเป็นคนธรรมดา ส่วนชาวมลายูปลูกสับปะรดไว้ใต้ถุนบ้านกันเปอนังกาลัน

กลุ่มสุดท้ายคือภูตที่อยู่กับที่ ภูตธรรมชาติมี 107 ชนิดและผู้พิทักษ์ 63 ชนิด นางตะเคียนของไทยต้องบวงสรวงขออนุญาตก่อนตัดต้นมาทำเรือหรือบ้าน ฟิลิปปินส์มีกาเปร ยักษ์บนต้นไม้ที่สูบซิการ์ ซุกซนแต่ไม่ร้าย จนกว่าต้นไม้ของเขาจะถูกตัด ชาวมลายูวางเครื่องเซ่นให้เจิมบาลังตานะห์ทุกครั้งที่เปิดที่ดินใหม่ ส่วนเขมรตั้งศาลอนักตาไว้ใต้ต้นไม้ใหญ่

ผีเร่ร่อนหรือติดที่

คำตอบสั้นคือ ตายผิดที่ ติดที่นั้น ไม่มีใครส่ง ก็เร่ร่อน ผีคนตายที่แหล่งบอกว่าติดอยู่กับที่มี 35 ชนิด ในนั้นแหล่งบอกต้นเหตุ 16 ตัว และ 13 ตัวตายผิดธรรมชาติ คือตายโหง 6 จมน้ำ 5 ตายคลอด 2 ผีพวกนี้ติดอยู่ตรงที่ตายหรือในน้ำ นัตเซนของพม่าคือคนที่ตายจากอุบัติเหตุหรือตายอย่างรุนแรง แล้วได้รับการบูชาเป็นนัตที่ศาล ตำนานเล่าว่าพระเจ้ามินดงประชวรเพราะสั่งรื้อศาล ส่วนโรมันโบราณเชื่อว่าเลมูเรส วิญญาณที่ตายอย่างรุนแรง มาหลอกอยู่ในบ้าน จึงมีเทศกาลเลมูเรียในเดือนพฤษภาคม ที่ต้องโยนถั่วดำตอนเที่ยงคืนและตีหม้อสำริดไล่

ผีคนตายที่เร่ร่อนมี 20 ชนิด แหล่งบอกต้นเหตุ 16 ตัว และ 12 ตัวเร่ร่อนเพราะไม่มีคนเซ่นหรือไม่ได้ทำพิธี ชาวโตราจาเรียกผู้ตายที่พิธีศพไม่สมบูรณ์ว่าบมโบ วิญญาณพเนจรที่นำเคราะห์ร้ายมาสู่ครอบครัว ทางแก้คือจัดพิธีรัมบูโซโลให้ครบ ชาวซุมบาที่นับถือมาราปูเล่าว่าวิญญาณที่ยังไม่ได้ทำพิธีจะลอยวนนำภัยมาให้ญาติเพราะรู้สึกถูกละเลย จนกว่าจะทำพิธีปาติงู ส่วนชาวโชนาเล่าถึงชาเว วิญญาณคนต่างถิ่นที่ตายไกลบ้าน เร่ร่อนไปจนกว่าจะเจอร่างคนให้เข้าสิง

ถ้าตายแล้วมีลูกหลานดูแล ผีมักอยู่กับครอบครัว ผีคนตายที่ติดตามคนหรือตระกูลมี 29 ชนิด 16 ตัวเป็นบรรพบุรุษที่ตามคุ้มครองลูกหลาน ส่วนผีคนตายอีก 93 ชนิด แหล่งไม่ได้บอกว่าอยู่ที่ไหน ภาพนี้จึงมาจากผีที่แหล่งเล่าไว้ละเอียดเท่านั้น

ทำไมผีหลอก ผีต้องการอะไร

นับ 1 ความเชื่อเป็น 1 เสียง จาก 101 ความเชื่อที่มีผีคนตาย เหตุที่คนตายกลายเป็นผีมี 2 แกนหลัก แกนแรกคือตายผิดธรรมชาติ ทั้งตายโหง จมน้ำ และตายคลอด พบใน 33 ความเชื่อ แกนที่สองคือไม่มีใครเซ่นหรือพิธีศพไม่ครบ 28 ความเชื่อ รองลงมาคือแค้นหรือตายอย่างไม่ยุติธรรม 11 บาปกรรมของตัวเอง 10 และตายก่อนแต่งหรือตายเด็ก 8 ความเชื่อ แต่ผีคนตาย 92 จาก 181 ชนิด แหล่งไม่ได้บอกต้นเหตุเลย

แต่ละเหตุก็หลอกคนด้วยเหตุผลต่างกัน ผีไม่มีญาติของจีนไม่มีใครจุดธูปให้ จึงกลั่นแกล้งคนเพื่อขอกิน กวีชินของเกาหลีค้างอยู่บนโลกเพราะต้องแก้แค้นหรือดูแลคนรักให้เสร็จก่อน คนเกาหลีจึงโรยเกลือหรือถั่วกันไม่ให้เข้าบ้าน ผีสาวโสดของเกาหลีคือหญิงที่ถึงวัยแต่งงานแล้วตายโดยไม่ได้แต่ง มักเกาะหญิงวัยเดียวกันแล้วทำร้าย ชาวทมิฬมีกรณีกลับด้าน หญิงที่ตายตอนยังสาวหรือตายก่อนแต่งถูกบูชาเป็นเทพสาวพรหมจารี เพราะความรู้สึกผิดและความสงสารของชุมชน และแหล่งไม่ได้บอกว่าเธอทำร้ายใคร

ส่วนผีต้องการอะไร มีผีคนตาย 74 ชนิดที่แหล่งบอกไว้ 30 ชนิดต้องการอาหาร ธูป เครื่องเซ่น หรือบุญ 10 ชนิดต้องการพิธีศพ การฝัง หรือทางกลับ อีก 10 ต้องการคนมาแทนหรือพาคนไปด้วย 10 ต้องการความเคารพหรือให้ทำตามกฎ 8 ต้องการเลือด เนื้อ หรือวิญญาณคน และมีแค่ 2 ชนิดที่ต้องการแก้แค้น เช่นวอนกวีของเกาหลีที่ต้องการแก้แค้นผู้ฆ่า ผีส่วนใหญ่ในข้อมูลของเราจึงมาหลอกเพราะขาดของที่คนเป็นควรให้ มากกว่ามาเพื่อแก้แค้น

ชาวโตราจาดูแลเรื่องนี้ตั้งแต่ก่อนผีจะเกิด ผู้ที่ตายแล้วแต่ยังไม่ได้ทำพิธีรัมบูโซโลถูกเรียกว่าโตมากูลา คำว่ามากูลาแปลว่าร้อนหรือป่วย ครอบครัวยังป้อนข้าว น้ำ บุหรี่ และหมาก ดูแลเหมือนคนเป็น จนใกล้ถึงพิธีใหญ่จึงถือว่าตายจริง

ผีดีมีไหม ผีต่างกับเจ้าที่ยังไง

มี แต่เกือบทั้งหมดคือบรรพบุรุษ ผีคนตายที่ให้คุณหรือให้ทั้งคุณและโทษมี 36 ชนิด 27 ตัวในนั้นเป็นผีบรรพบุรุษ และ 15 ตัวติดตามคุ้มครองลูกหลาน ถ้านับเป็นความเชื่อ 28 จาก 101 ความเชื่อที่มีผีคนตาย มีผีคนตายฝั่งดีอย่างน้อย 1 ตัว อามาดโลซีของซูลูคือญาติที่ตายไปแล้ว ให้ได้ทั้งพรและโรค ลูกหลานจึงเซ่นวัวและเผาอิมเปโฟ ส่วนผีร้ายคนตาย 89 ชนิด แหล่งบอกต้นเหตุ 64 ตัว และภาพที่ออกมาคือคนที่ตายผิดแบบหรือไม่มีใครดูแล

ผีใจดีที่ไม่ใช่บรรพบุรุษตรงๆ ก็มี ชาวไต้หวันที่ป่วยหนักจะตั้งโต๊ะธูปใกล้โรงพยาบาลตอนเข้าและออก ไหว้ผีเร่ร่อนที่ตายในโรงพยาบาลก่อนหน้า เรียกว่าเจ้าโรงพยาบาล เพื่อขอบคุณที่คุ้มครอง ชาวชวามีเววเวกมเบล ผีที่ลักเด็กที่พ่อแม่ทอดทิ้งไปโดยไม่ทำร้าย แล้วคืนเด็กเมื่อพ่อแม่สำนึก และมีดันยัง วิญญาณผู้ก่อตั้งหมู่บ้านที่ถางป่าคนแรก ซึ่งแหล่งบอกว่าไม่รบกวนใคร มีแต่คุ้มครองชาวบ้าน

ส่วนเจ้าที่ ในข้อมูลนี้ภูตที่อยู่ประจำที่ ทั้งผู้พิทักษ์และภูตธรรมชาติ มี 128 ชนิด และ 115 ชนิดไม่ใช่คนตาย เป็นเจ้าของต้นไม้ ภูเขา น้ำ หรือบ้าน ท่าทีก็ต่างกัน ผีในหมวดผีคนตายร้าย 85 ชนิด ดีแค่ 1 ส่วนเจ้าที่ดี 29 ร้าย 23 และให้ทั้งคุณและโทษ 15 เจ้าที่ร้ายเมื่อถูกล่วงเกินถิ่น เช่น ตัดต้นไม้ บุกเบิกที่ หรือล่าสัตว์เกิน และต้องการการขออนุญาต เครื่องเซ่นตามฤดู และความเคารพ ขณะที่ผีคนตายต้องการอาหาร ธูป พิธีศพ หรือคนมาแทน พม่ามีตัวอย่างชัด นัตเฝ้าป่าและนัตเฝ้าเขาลงโทษคนที่ทำลายต้นไม้ใหญ่

เส้นแบ่งนี้ไม่ได้ขาดเสมอ ดันยังของชวาและอนักตาของเขมรคือบรรพบุรุษหรือวีรบุรุษที่กลายมาเป็นเจ้าที่ และคนเขมรมีพิธีเลี้ยงอนักตาทุกปี ฝั่งไทย พระภูมิเจ้าที่ถูกจัดเป็นผู้พิทักษ์ประจำที่ ไม่ใช่ผีคนตาย และแหล่งไทยบอกว่าภาคเหนือไม่นิยมตั้งศาลพระภูมิ เพราะมีผีปู่ย่าคุ้มครองอยู่แล้ว

คนตายเห็นเราไหม

ในความเชื่อที่ตอบเรื่องนี้ ทางที่คนตายกลับมาหาเราบ่อยที่สุดคือวันตามปฏิทิน 19 ความเชื่อ ฮินดูมีปิตฤปักษ์ ที่เชื่อว่าบรรพบุรุษออกจากปิตฤโลกมาพักที่บ้านลูกหลานหนึ่งเดือน ถ้ากามากินของเซ่นแปลว่าท่านรับแล้ว ญี่ปุ่นมีเทศกาลบง บาหลีมีกาลุงงัน ที่บรรพชนลงมาหาลูกหลาน 10 วัน โซโรอัสเตอร์มีเทศกาล 10 วัน 10 คืนก่อนนอรูซ ที่ฟราวาชีของผู้ตายกลับบ้าน โรมันเล่าว่าครั้งหนึ่งที่ละเลยพิธีปาเรนตาเลีย ผีบรรพบุรุษออกมาโหยหวนตามถนนในกรุงโรม ส่วนที่โบลิเวีย วันนักบุญทั้งหลายรับวิญญาณตอนเที่ยงวันที่ 1 พฤศจิกายน แล้วส่งกลับวันที่ 2

ทางที่สองคือความฝัน พบใน 10 ความเชื่อ ในอีเลียดของโฮเมอร์ ผีปาโทรคลัสมาหาอคิลลีสในฝัน หน้าตา เสียง และเสื้อผ้าเหมือนตอนมีชีวิต แล้วขอให้ฝังศพ พระสูตรพระกษิติครรภ์ของพุทธจีนบอกว่าถ้าฝันเห็นผีร้องไห้ นั่นคือญาติจากชาติก่อนที่ยังติดอยู่ในทุคติมาขอให้ช่วย ให้สวดพระสูตรนี้ 3 หรือ 7 จบ ชาวอะบอริจินเล่าว่าญาติที่ตายมาปรากฏในฝัน และบางครั้งช่วยรักษาผู้ฝันที่เจ็บปวด แต่ฝั่งไทย แหล่งที่เราตรวจไม่พบเรื่องคนตายเข้าฝันในความเชื่อพื้นบ้าน และอรรถกถาที่แบ่งเหตุของความฝันเป็น 4 อย่างก็ไม่มีข้อนี้

ส่วนคำถามว่าคนตายรับรู้เรื่องของเราไหม หลายศาสนาเถียงกันเองอยู่ ทัลมุดยกเรื่องเล่าไปมา แล้วสรุประหว่างทางว่าคนตาย “รู้ความทุกข์ของตัวเอง แต่ไม่รู้ความทุกข์ของคนอื่น” ในอิสลาม อิบนุอุมัรเล่าว่าศาสดาบอกศพที่บ่อบะดัรว่าได้ยินดีกว่าคนเป็น แต่อาอิชะฮ์แย้งว่าศาสดาพูดว่า “รู้” ไม่ใช่ “ได้ยิน” คาทอลิกสอนว่านักบุญวิงวอนแทนคนเป็นได้ แต่ห้ามเรียกวิญญาณ ส่วนลูเทอร์ในงานเขียนยุคแรกบอกว่าผู้ตายหลับอยู่และไม่รับรู้อะไร ฝั่งพุทธเถรวาทบอกว่าญาติที่ไปเกิดเป็นเปรตรับรู้และอนุโมทนาเมื่อเราทำบุญให้

ได้เจอกันอีกไหม

24 ความเชื่อตอบว่าได้ แต่อ่านรายละเอียดแล้ว ส่วนใหญ่หมายถึงได้ไปรวมกับบรรพบุรุษทั้งสาย คติไทและลาวบางสายเชื่อว่าขวัญเดินทางกลับเมืองแถนไปรวมกับบรรพบุรุษ ชาวอาคันกลับไปรวมกับบรรพบุรุษสายแม่ที่อาซามันโด ชาวเมารีเดินทางไปแหลมเรอิงกาแล้วไปรวมกับบรรพบุรุษที่ฮาวาอิกิ ที่พูดถึงคนเฉพาะมีไม่มาก ในสมชีวิสูตร พระพุทธเจ้าตอบนกุลปิตากับนกุลมาตาว่าสามีภรรยาที่มีศรัทธา ศีล จาคะ และปัญญาเสมอกันจะได้พบกันทั้งชาตินี้และชาติหน้า อัลกุรอาน 52:21 บอกว่าผู้ศรัทธาจะได้ลูกหลานที่ศรัทธามาอยู่ด้วย และเปาโลปลอบผู้สูญเสียว่าคนเป็นจะถูกรับขึ้นไปพร้อมกับผู้ที่ล่วงหลับไปแล้ว

บางเรื่องก็เล่าว่าไปตามแล้วไม่สำเร็จ ในโคจิกิ อิซานางิตามอิซานามิภรรยาที่ตายไปถึงโยมิ แต่ทำผิดข้อห้าม ต้องหนีกลับแล้วเอาหินใหญ่ปิดทาง ส่วนสำนวนเวียดนามที่เรียกการตายว่าไปอยู่กับปู่ย่า แหล่งบอกเองว่าเป็นหลักฐานระดับภาษา ไม่ใช่คำสอนว่าได้พบกันจริง

ที่ตรงกันจริงๆ

ถ้ารวบทุกทวีปเข้าด้วยกัน ผีคนตายเกือบทุกที่คือคนตายที่ขาดอะไรบางอย่างจากคนเป็น จะเป็นบุญที่ไม่มีใครอุทิศ อาหารที่ไม่มีใครเซ่น พิธีที่ไม่มีใครทำ หรือความตายที่มาเร็วเกินไป ทางแก้จึงคล้ายกันทั้งโลก เปรตไทยรอส่วนบุญ ผีไม่มีญาติของจีนได้ศาลสามผนังกับของเซ่นในเดือน 7 ชาวดายักทำพิธีตีวะฮ์ส่งวิญญาณไปเลวูตาเตา และชาวซาฮา (ยาคุต) เคยขังวิญญาณคนตายก่อนเวลาไว้ในภาชนะเปลือกเบิร์ชบนคานหลังคาแล้วคอยป้อนอาหาร

ที่ต่างจากที่คิด

กระสือกับปอบซึ่งคนไทยกลัวที่สุด ไม่ได้อยู่ในหมวดผีคนตายเลย ทั้งคู่เป็นคนเป็นที่เล่นคาถาอาคม และแหล่งมานุษยวิทยาอธิบายปอบว่าเป็นกลไกความไม่ไว้ใจในชุมชน คนที่ถูกกล่าวหาจะถูกขับออกจากหมู่บ้าน ที่อื่นกลัวผีกันคนละแบบ ชาวเต๋า (ยามี) ถือว่าภัยพิบัติทั้งหมดมาจากอานีโต จึงสวมหมวกหวาย เกราะ และถือดาบในงานศพ ชาวฮาวายเจอขบวนผีเดินกลางคืนต้องนอนคว่ำหน้านิ่งๆ ส่วนชาวไตโนมีวิธีจับผีที่ง่ายที่สุด คือแตะท้อง เพราะคนตายไม่มีสะดือ

กลับมาที่บ้านเรา

ครั้งหน้าที่ถึงสารทไทย สารทจีน หรือสารทเดือนสิบ คุณกำลังทำสิ่งที่อย่างน้อย 19 ความเชื่อในข้อมูลของเราทำเหมือนกัน คือเปิดวันหนึ่งในปีไว้ให้คนตายกลับบ้าน และเตรียมของไว้ให้ ไม่ว่าจะเป็นข้าว ส่วนบุญ หรือแค่การเอ่ยถึงชื่อเขา

คำถามที่คนถามบ่อย

เปรตคืออะไร ทำอะไรถึงเป็นเปรต

พุทธเถรวาทบอกว่าเปรตเกิดจากกรรมหนัก เช่น ฆ่าสัตว์ ทำร้ายพ่อแม่หรือพระสงฆ์ หรือความโลภ ความเชื่อไทยเล่าว่าคนที่ตีหัวพ่อแม่จะเกิดเป็นเปรตที่เอาค้อนเหล็กแดงตีหัวตัวเอง ในข้อมูลของเรา เปรตพบใน 6 ความเชื่อ ทั้งหมดอยู่ในเอเชีย

เปรตกับอสุรกายต่างกันยังไง

ความเชื่อเขมรบอกว่าอสุรกายหิวกระหายตลอดเหมือนเปรต แต่ตัวใหญ่กว่าและอายุยืนกว่า ส่วนพุทธเถรวาทเล่าว่าอสูรเดิมอยู่ดาวดึงส์ เมาแล้วถูกท้าวสักกะโยนลงจากเขาพระสุเมรุ

ผีไทยมีกี่แบบ

ในข้อมูลของเรามี 12 ชนิด ได้แก่ ปอบ กระสือ กระหัง ผีตายโหง แม่นาก นางตะเคียน ผีพราย พระภูมิเจ้าที่ เปรต นางตานี ผีกองกอย และผีกละยักษ์ ในนี้มีแค่ผีตายโหง แม่นาก ผีพราย เปรต และผีกละยักษ์ที่เป็นผีคนตาย

คนตายมาเข้าฝันจริงไหม

10 ความเชื่อในข้อมูลของเรามีเรื่องคนตายมาทางความฝัน เช่น พุทธจีน กรีก อิสลาม และอะบอริจิน แต่แหล่งไทยที่เราตรวจไม่พบเรื่องนี้ในความเชื่อพื้นบ้าน และอรรถกถาที่แบ่งเหตุของความฝันเป็น 4 อย่างก็ไม่มีข้อคนตายมาเข้าฝัน

ตายแล้วจะได้เจอคนที่รักอีกไหม

24 ความเชื่อตอบว่าได้ แต่ส่วนใหญ่หมายถึงไปรวมกับบรรพบุรุษ พุทธเถรวาทพูดถึงเฉพาะคู่ครองที่มีศรัทธา ศีล จาคะ และปัญญาเสมอกัน ส่วนอิสลามพูดถึงลูกหลานที่ศรัทธาได้มาอยู่ด้วย

ทำไมผีชอบหลอกคน

ในข้อมูลของเรา ผีส่วนใหญ่หลอกเพราะขาดอะไรบางอย่าง ผีคนตาย 74 ชนิดที่แหล่งบอกว่าต้องการอะไร 30 ชนิดต้องการอาหาร ธูป เครื่องเซ่น หรือบุญ และ 10 ชนิดต้องการพิธีศพ มีแค่ 2 ชนิดที่ต้องการแก้แค้น ผีไม่มีญาติของจีนเป็นตัวอย่างที่ชัด ไม่มีใครจุดธูปให้จึงกลั่นแกล้งคนเพื่อขอกิน

ผีอะไรใจดีที่สุด

ผีคนตายฝั่งดีในข้อมูลของเรา 27 จาก 36 ชนิดเป็นผีบรรพบุรุษ ถ้านับตัวที่ไม่ใช่บรรพบุรุษตรงๆ ผีเจ้าโรงพยาบาลของไต้หวันเป็นตัวอย่างที่ชัด คนไข้ตั้งโต๊ะธูปไหว้ขอบคุณที่คุ้มครอง และดันยังของชวาเป็นวิญญาณผู้ก่อตั้งหมู่บ้านที่แหล่งบอกว่ามีแต่คุ้มครองชาวบ้าน

ผีบ้านผีเรือนกับเจ้าที่เหมือนกันไหม

ไม่เหมือนกัน ในแหล่งของความเชื่อผีลาวและอีสาน ผีเรือนคือผีบรรพบุรุษประจำเรือน บูชาที่ศาลผี ส่วนพระภูมิเจ้าที่ถูกจัดเป็นผู้พิทักษ์ประจำที่ ไม่ใช่ผีคนตาย บวงสรวงด้วยมาลัย ดอกไม้ และอาหาร แหล่งไทยบอกด้วยว่าภาคเหนือไม่นิยมตั้งศาลพระภูมิ เพราะมีผีปู่ย่าคุ้มครองอยู่แล้ว

แหล่งที่มาของความเชื่อที่อ้างถึง (71)

ศาสนาฮินดู (พระเวท / ปุราณะ) · en.wikipedia.org/wiki/Bhoot_(ghost) · en.wikipedia.org/wiki/Pishacha

ศาสนาพื้นบ้านจีน / เต๋า · zh.wikipedia.org/wiki/鬼 · zh.wikipedia.org/wiki/殭屍

ชินโต (ญี่ปุ่น) · en.wikipedia.org/wiki/Yūrei · en.wikipedia.org/wiki/Oni

โรมันโบราณ · it.wikipedia.org/wiki/Lemuri_(mitologia) · en.wikipedia.org/wiki/Manes

แอซเท็ก (เม็กซิกา) · en.wikipedia.org/wiki/Cihuateteo · en.wikipedia.org/wiki/Tzitzimitl

ความเชื่อพื้นบ้านไทย (ผี ขวัญ ยมบาล) · th.wikipedia.org/wiki/ปอบ · th.wikipedia.org/wiki/กระสือ

ศาสนาหมอผีเกาหลี (มูซก) · ko.wikipedia.org/wiki/귀신 · ko.wikipedia.org/wiki/처녀귀신

ศาสนาพื้นบ้านเวียดนามและการบูชาบรรพบุรุษ (Đạo Ông Bà) · vi.wikipedia.org/wiki/Ma · vi.wikipedia.org/wiki/Ma_lai

ฮินดูบาหลี (อากามาฮินดูดาร์มา) · en.wikipedia.org/wiki/Leyak · en.wikipedia.org/wiki/Rangda

ศาสนาดั้งเดิมมิสกิโต · pueblosoriginarios.com/centro/confluencia/miskito/religion.html

ศาสนาแคว้นฉู่ · zh.wikipedia.org/wiki/山鬼 · zh.wikisource.org/wiki/楚辭/九歌

ศาสนาสมัยราชวงศ์โจวตะวันตก · zh.wikisource.org/wiki/春秋左氏傳/昭公 · zh.wikisource.org/wiki/禮記/祭法

ศาสนาเกิกเติร์ก (ทูเจฺว๋) · ru.wikipedia.org/wiki/Тюркская_мифология · zh.wikisource.org/wiki/周書/卷50

ศาสนาซฺยงหนู (ฮั่นหนู) · zh.wikisource.org/wiki/漢書/卷094上 · zh.wikisource.org/wiki/史記/卷110

ศาสนาพื้นบ้านจีนฮกเกี้ยน แต้จิ๋ว กวางตุ้ง (รวมชาวไทยเชื้อสายจีน) · zh.wikipedia.org/wiki/孤魂信仰 · zh.wikipedia.org/wiki/水鬼

ลัทธิขงจื๊อ · zh.wikipedia.org/wiki/魂魄

ความเชื่อพื้นบ้านชาวจีนแคะ (ฮากกา) · zh.wikipedia.org/wiki/客家文化

ลัทธิตงปา · zh.wikipedia.org/wiki/東巴畫 · iel.cass.cn/xrda/zzyjry/Y/yjh/xslw/202503/t20250325_5861106.shtml

ความเชื่อดั้งเดิมของชาวอาตายัล (อูตุค/กากา) · zh.wikipedia.org/wiki/Utux · zh.wikipedia.org/wiki/臺灣原住民族泛靈信仰

ความเชื่อดั้งเดิมของชาวเซดิกและทาโรโก · zh.wikipedia.org/wiki/Utux

ความเชื่อดั้งเดิมของชาวอามี่ (คาวัส) · zh.wikipedia.org/wiki/Kawas_(信仰)

ศาสนาดั้งเดิมของชาวซาฮา (ยาคุต) · ru.wikipedia.org/wiki/Абасы · ru.wikipedia.org/wiki/Якутская_мифология

ศาสนาดั้งเดิมของชาวสลาฟ · ru.wikipedia.org/wiki/Домовой · ru.wikipedia.org/wiki/Леший

ศาสนาดั้งเดิมของลัตเวีย (รวมขบวนการเดียฟตูรีบา) · lv.wikipedia.org/wiki/Lietuvēns · lv.wikipedia.org/wiki/Vilkacis

ความเชื่อดั้งเดิมฟินแลนด์และคาเรเลีย (ตามตำนานคาเลวาลา) · fi.wikipedia.org/wiki/Haltija · fi.wikipedia.org/wiki/Hiisi

ความเชื่อพื้นบ้านโรมาเนีย · ro.wikipedia.org/wiki/Strigoi · ro.wikipedia.org/wiki/Moroi

ศาสนาดั้งเดิมของตาฮีตีและหมู่เกาะโซไซตี (มาโอฮี) · fr.wikipedia.org/wiki/Manao_Tupapau · archive.org/download/voyagesauxlesdug00moer/voyagesauxlesdug00moer_djv

การนับถือนะ (ศาสนาพื้นบ้านพม่า) · my.wikipedia.org/wiki/မြန်မာ့မိရိုးဖလာ_နတ်ကိုးကွယ်မှု · th.wikipedia.org/wiki/นะ_(วิญญาณ)

เกอจาเว็น (ความเชื่อชวา) · jv.wikipedia.org/wiki/Thuyul · id.wikipedia.org/wiki/Tuyul

ศาสนาผีลาว–อีสาน (ผี แถน ขวัญ) · id.wikipedia.org/wiki/Kepercayaan_tradisional_Tai · th.wikipedia.org/wiki/ศาสนาผี

ความเชื่อพื้นบ้านมลายู (โบโมห์ ปาวัง เซอมางัต ฮันตู มะโย่ง/มาอินปุเตรี) · ms.wikipedia.org/wiki/Puntianak · ms.wikipedia.org/wiki/Langsuir

ซุนดาวีวีตัน (ศาสนาดั้งเดิมชาวซุนดา) · su.wikipedia.org/wiki/Kuntilanak · su.wikipedia.org/wiki/Jurig

เทพประจำหมู่บ้านทมิฬ (นาฏฏาร์เทยวัม) และหินวีรชน · ta.wikipedia.org/wiki/நாட்டுப்புறத்_தெய்வங்கள் · ta.wikipedia.org/wiki/நடுகல்

พุทธมหายาน / พุทธจีน · zh.wikipedia.org/wiki/餓鬼 · zh.wikipedia.org/wiki/八部眾

เมโสโปเตเมีย (สุเมเรียน / บาบิโลน) · en.wikipedia.org/wiki/Gidim · en.wikipedia.org/wiki/Lamashtu

กรีกโบราณ · el.wikipedia.org/wiki/Νύμφες · en.wikipedia.org/wiki/Keres

ซูลู · zu.wikipedia.org/wiki/UTokoloshe · en.wikipedia.org/wiki/Impundulu

วูดูแอฟริกาตะวันตก (ฟอน เอเว กุน) · www.encyclopedia.com/environment/encyclopedias-almanacs-transcripts-an

ศาสนาดั้งเดิมของชาวโชนา · www.encyclopedia.com/environment/encyclopedias-almanacs-transcripts-an

ศาสนาดั้งเดิมมาดากัสการ์ (ฟมบากาซี) · en.wikipedia.org/wiki/Malagasy_mythology · journals.openedition.org/ethnomusicologie/112

วูดูเฮติ · ht.wikipedia.org/wiki/Zonbi · en.wikipedia.org/wiki/Haitian_Vodou

รีไววัลไซอัน · fr.wikipedia.org/wiki/Zion_Revivalism

กูมีนา · fr.wikipedia.org/wiki/Kumina · en.wikipedia.org/wiki/Nine_nights

ศาสนาปิปิล (ชาวนาวาแห่งเอลซัลวาดอร์) · es.wikipedia.org/wiki/Mitología_pipil

ศาสนาซูเมอร์ · en.wikipedia.org/wiki/Kur · en.wikipedia.org/wiki/Sumerian_religion

ศาสนาดั้งเดิมของฮาวาย · haw.wikipedia.org/wiki/Huakaʻi_Pō · it.wikipedia.org/wiki/Huakaʻi_pō

ศาสนาบาตัก / อูกาโม มาลิม (ปาร์มาลิม) · id.wikipedia.org/wiki/Tondi · id.wikipedia.org/wiki/Begu_ganjang

กาฮารีงัน (ศาสนาดั้งเดิมชาวดายัก) · id.wikipedia.org/wiki/Tiwah · id.wikipedia.org/wiki/Ranying_Hatalla

มาราปู (ศาสนาดั้งเดิมเกาะซุมบา) · id.wikipedia.org/wiki/Marapu

อาลุก โตโดโล (ศาสนาบรรพชนชาวโตราจา) · budaya-indonesia.org/Rambu-Solo-Upacara-Pemakaman-Khas-Toraja · id.wikipedia.org/wiki/Tau-tau

พุทธเถรวาท (ไทย) · th.wikipedia.org/wiki/เปรต · en.wikipedia.org/wiki/Asura_(Buddhism)

ความเชื่อพื้นบ้านเขมร (อนักตา ภจุมบิณฑ์ พระแม่โพสพ) · km.wikipedia.org/wiki/ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ · en.wikipedia.org/wiki/Neak_ta

ลัทธิอานิโต (ตากาล็อกและวิซายัน ฟิลิปปินส์) · tl.wikipedia.org/wiki/Aswang · en.wikipedia.org/wiki/Manananggal

ศาสนาโซโรอัสเตอร์ · en.wikipedia.org/wiki/Daeva · en.wikipedia.org/wiki/Duzakh

นอร์ส · en.wikipedia.org/wiki/Landvættir · en.wikipedia.org/wiki/Elf

มายา (แหล่งก่อนสเปนและยุคอาณานิคม) · es.wikipedia.org/wiki/Alux · en.wikipedia.org/wiki/Xtabay

อินคา / แอนดีส · en.wikipedia.org/wiki/Apu_(god) · es.wikipedia.org/wiki/Supay

โยรูบา · yo.wikipedia.org/wiki/Abiku · en.wikipedia.org/wiki/Ajogun

ลัทธิเท็งกรี (เติร์กและมองโกล) · tr.wikipedia.org/wiki/Albastı · en.wikipedia.org/wiki/Erlik

ศาสนาอิสลาม · en.wikipedia.org/wiki/Jinn · en.wikipedia.org/wiki/Shayatin

ลาโกตา · en.wikipedia.org/wiki/Lakota_religion · en.wikipedia.org/wiki/Iktomi

อะบอริจินออสเตรเลีย · en.wikipedia.org/wiki/Bunyip · en.wikipedia.org/wiki/Mimi_(folklore)

อาคัน (อาชานตี ฯลฯ) · en.wikipedia.org/wiki/Sasabonsam · en.wikipedia.org/wiki/Asamando

เมารี · en.wikipedia.org/wiki/Taniwha · en.wikipedia.org/wiki/Patupaiarehe

เต่าเหมิ่ว (ลัทธิบูชาพระแม่ของเวียดนาม) · vi.wikipedia.org/wiki/Thành_hoàng · vi.wikipedia.org/wiki/Ma_lai

ศาสนาดั้งเดิมตากาล็อกและวิซายัส (อานิโต บาทาลา บาบายลัน) จากแหล่งภาษาตากาล็อก/เซบัวโน · tl.wikipedia.org/wiki/Aswang · th.wikipedia.org/wiki/อัสวัง

ศาสนายูดาห์ · en.wikipedia.org/wiki/Shedim · he.wikipedia.org/wiki/לילית_(מיתולוגיה)

ศาสนาคริสต์ · en.wikipedia.org/wiki/Christian_demonology · en.wikipedia.org/wiki/Christian_angelology

ความเชื่อดั้งเดิมของชาวเต๋า (ยามี) · zh.wikipedia.org/wiki/Anito

ความเชื่อไตโน · es.wikipedia.org/wiki/Maboya · es.wikipedia.org/wiki/Taíno

พุทธวัชรยาน (ทิเบต) · zh.wikipedia.org/wiki/鲁_(龙) · en.wikipedia.org/wiki/Gyalpo_spirits

ดูรายชื่อทั้งหมด 149 ความเชื่อ

เอเชีย (70) · พุทธเถรวาท (ไทย) · พุทธมหายาน / พุทธจีน · พุทธวัชรยาน (ทิเบต) · ศาสนาฮินดู (พระเวท / ปุราณะ) · ศาสนาเชน · ลัทธิเต๋า · ความเชื่อพื้นบ้านญี่ปุ่น (ชั้นชินโต + ชั้นยมโลกแบบพุทธผสม) · เมโสโปเตเมีย (สุเมเรียน / บาบิโลน) · กรีกโบราณ · ศาสนาโซโรอัสเตอร์ · จักรวาลไทย: ไตรภูมิพระร่วง (31 ภูมิ) และโลกผีไทย · ศาสนาหมอผีเกาหลี (มูซก) · ศาสนาพื้นบ้านเวียดนามและการบูชาบรรพบุรุษ (Đạo Ông Bà) · ลัทธิอานิโต (ตากาล็อกและวิซายัน ฟิลิปปินส์) · ศาสนาฮินดูบาหลี · ความเชื่อดั้งเดิมคาซัคและคีร์กีซ · ศาสนาเพิน · ศาสนาแคว้นฉู่ · ศาสนาอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิม (สร้างขึ้นใหม่) · ศาสนาสมัยราชวงศ์ชาง · ศาสนาสมัยราชวงศ์โจวตะวันตก · ศาสนาอิหร่านโบราณ (สมัยอะคีเมนิด) · ศาสนาไซเธีย (ไซเธียนและซากา) · ศาสนาฮูร์เรีย · ศาสนาฟินิเชีย · ศาสนาซูเมอร์ · ศาสนายุคต้นของโคกูรยอและชิลลา · ศาสนาเกิกเติร์ก (ทูเจฺว๋) · ศาสนาปาลไมรา · ศาสนาซฺยงหนู (ฮั่นหนู) · ศาสนาพื้นบ้านจีนฮกเกี้ยน แต้จิ๋ว กวางตุ้ง (รวมชาวไทยเชื้อสายจีน) · ลัทธิขงจื๊อ · ความเชื่อพื้นบ้านชาวจีนแคะ (ฮากกา) · ศาสนารีวกีว · ศาสนาไอนุ · ลัทธิตงปา · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวอาตายัล (อูตุค/กากา) · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวเซดิกและทาโรโก · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวอามี่ (คาวัส) · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวเต๋า (ยามี) · ลัทธิเท็งกรี (เติร์ก–มองโกล–ซายัน-อัลไต) จากแหล่งภาษารัสเซีย · ลัทธิเชมันบูรยัต · ลัทธิหมอผีของชาวอีเวนกี · ลัทธิหมอผีของชาวนาไน (เฮ่อเจ๋อ) · ศาสนาอาหรับก่อนอิสลาม · ศาสนาจอร์เจียก่อนคริสต์ศาสนา · ศาสนาบาตัก / อูกาโม มาลิม (ปาร์มาลิม) · ศาสนาดั้งเดิมบูกิส: โตโลตัง และจักรวาลลากาลีโก · การนับถือนะ (ศาสนาพื้นบ้านพม่า) · เต่าเหมิ่ว (ลัทธิบูชาพระแม่ของเวียดนาม) · กาฮารีงัน (ศาสนาดั้งเดิมชาวดายัก) · ศาสนาดั้งเดิมชาวดูซุน (ซาบาห์และบรูไน) · ศาสนาพื้นเมืองม้ง (เก๊ด๊าขั่ว) · ศาสนาดั้งเดิมชาวอีบัน · เกอจาเว็น (ความเชื่อชวา) · ศาสนาชาวกาลาช (จิตราล ปากีสถาน) · ความเชื่อผีของชาวกะเหรี่ยง (ขวัญ 37 ขวัญ ผีข้าว) · ความเชื่อพื้นบ้านเขมร (อนักตา ภจุมบิณฑ์ พระแม่โพสพ) · ศาสนาผีลาว–อีสาน (ผี แถน ขวัญ) · ความเชื่อพื้นบ้านมลายู (โบโมห์ ปาวัง เซอมางัต ฮันตู มะโย่ง/มาอินปุเตรี) · ความเชื่อพื้นบ้านมัลดีฟส์ (ฟันดิตะ ญิน ผีทะเล) · มาราปู (ศาสนาดั้งเดิมเกาะซุมบา) · ศาสนาดั้งเดิมตากาล็อกและวิซายัส (อานิโต บาทาลา บาบายลัน) จากแหล่งภาษาตากาล็อก/เซบัวโน · สรนาธรรม (ศาสนาของชาวสันตาล มุนดา โฮ ฯลฯ) · ความเชื่อพื้นบ้านสิงหล (เทวาลัย จตุรเทพผู้รักษาลังกา ยักษ์และพิธีโตวิล) · การนับถือผีสมัยสุโขทัย (พระขพุงผี) · ซุนดาวีวีตัน (ศาสนาดั้งเดิมชาวซุนดา) · เทพประจำหมู่บ้านทมิฬ (นาฏฏาร์เทยวัม) และหินวีรชน · ศาสนาดั้งเดิมติมอร์ (ลูลิก บ้านศักดิ์สิทธิ์ การบูชาบรรพบุรุษ) · อาลุก โตโดโล (ศาสนาบรรพชนชาวโตราจา)

แอฟริกา (18) · อียิปต์โบราณ · ศาสนาโยรูบา · ศาสนาอาคาน · ศาสนาดั้งเดิมของชาวซูลู · ศาสนาอิกโบ (โอดินานี) · วูดูแอฟริกาตะวันตก (ฟอน เอเว กุน) · ศาสนาด็อกอน · ศาสนาคองโก · ศาสนาดั้งเดิมของชาวสวาซี · ศาสนาดั้งเดิมของชาวโชนา · ศาสนาดั้งเดิมมาดากัสการ์ (ฟมบากาซี) · ศาสนาของชาวซาน · ศาสนาดั้งเดิมของชาวดิงกา · ศาสนาดั้งเดิมของชาวนูเออร์ · ศาสนาดั้งเดิมของชาวลุกบารา · ศาสนาดั้งเดิมของชาวอโชลี (จ็อก) · ศาสนาดั้งเดิมของชาวบัมบารา (บามานา) · ศาสนาพื้นบ้านอามาซิก/มาเกร็บที่ยังมีอยู่ (เยนนาเยร์ ทิสลิต นันซาร์ สุสานนักบุญ ญิน)

ยุโรป (26) · กรีกโบราณ · โรมันโบราณ · นอร์ส · ศาสนาอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิม (สร้างขึ้นใหม่) · ศาสนาไซเธีย (ไซเธียนและซากา) · ศาสนาเกิกเติร์ก (ทูเจฺว๋) · ศาสนาซฺยงหนู (ฮั่นหนู) · ศาสนาไอนุ · ลัทธิเท็งกรี (เติร์ก–มองโกล–ซายัน-อัลไต) จากแหล่งภาษารัสเซีย · ลัทธิเชมันบูรยัต · ลัทธิเชมันตูวา · ศาสนาดั้งเดิมของชาวซาฮา (ยาคุต) · ลัทธิหมอผีของชาวอีเวนกี · ลัทธิหมอผีของชาวนาไน (เฮ่อเจ๋อ) · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวคันตีและมันซี · ศาสนาดั้งเดิมของชาวสลาฟ · ศาสนาดั้งเดิมของลัตเวีย (รวมขบวนการเดียฟตูรีบา) · ศาสนาดั้งเดิมของลิทัวเนีย (รวมขบวนการโรมูวา) · ความเชื่อดั้งเดิมฟินแลนด์และคาเรเลีย (ตามตำนานคาเลวาลา) · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวซามี · ศาสนาก่อนคริสต์ของชาวฮังการีและความเชื่อเรื่องตาลโตช · ปรัมปราวิทยาไอริช · ศาสนาและเทพปกรณัมเวลส์ยุคก่อนคริสต์ · เทพปกรณัมและความเชื่อดั้งเดิมบาสก์ · ศาสนาอีทรัสคัน · ความเชื่อพื้นบ้านโรมาเนีย

อเมริกา (38) · ศาสนาแอซเท็ก (เม็กซิกา/นาวา) · ศาสนาและความเชื่อของชาวมายา · อินคา / แอนดีส · ลาโกตา · กังดงแบล · อุมบันดา · ซันเตรีย (เรกลาเดโอชา / ลูกูมี) · วูดูเฮติ · ความเชื่อไตโน · ความเชื่อเกชัว (แอนดีส) · ความเชื่อไอมารา · ความเชื่อโกกี · ศาสนามาปูเช · ปาโลมอนเต (เรกลาเดปาโล / ปาโลมายอมเบ) · รีไววัลไซอัน · กูมีนา · วินตี · ลัทธิมาเรีย ลิออนซา (จิตนิยมเวเนซุเอลา) · วูดูโดมินิกัน (21 ดิวิซิโอเนส) · ศาสนากูนา (ดุเล) — อีเบออร์กุน · ศาสนาบรีบรี · ศาสนาดั้งเดิมมิสกิโต · ความเชื่อเรื่องจัมบี/ดัปปี (คติชนแคริบเบียน) · ศาสนาปิปิล (ชาวนาวาแห่งเอลซัลวาดอร์) · ศาสนาเลนกา · ความเชื่อกวารานี (มบยา · อาวา · ปาอี ตาวีเตรา) · ความเชื่อตูปี/ตูปีนัมบา (ชายฝั่งบราซิล) · จักรวาลวิทยาชิปิโบ-โกนิโบ · ความเชื่อก็อม (โตบา) แห่งกรานชาโก · ความเชื่อวายู (ลากวาฮีรา) · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวนาวาโฮ (ดิเน) · ความเชื่อของชาวโฮปี · ความเชื่อของชาวโอจิบเว (อานิชินาเบ) · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวอินูอิต · ความเชื่อของชาวเวนดัต (ฮูรอน) · ความเชื่อยาโนมามี · ความเชื่อเซลก์นัม (ติเอร์ราเดลฟวยโก) · ศาสนาดั้งเดิมของฮาวาย

โอเชียเนีย (4) · เมารี · อะบอริจินออสเตรเลีย · ศาสนาดั้งเดิมของชาวฟีจี (ก่อนคริสต์) · ศาสนาดั้งเดิมของตาฮีตีและหมู่เกาะโซไซตี (มาโอฮี)

วิธีนับ: รวบรวม 370 ความเชื่อจากทุกทวีป ทั้งที่ยังมีคนนับถือและอารยธรรมโบราณ จากแหล่งหลายสิบภาษา นับ 1 ความเชื่อเป็น 1 เสียง และนับเฉพาะที่มีแหล่งยืนยัน ความเชื่อที่ไม่ปรากฏในหน้านี้ไม่ได้แปลว่าไม่มีความเชื่อนั้น อาจแค่ยังไม่มีเอกสารที่เราค้นถึง ศาสนาที่มีคัมภีร์มาก (พุทธ ฮินดู จีน ยิว คริสต์ อิสลาม) จึงมีรายละเอียดมากกว่าความเชื่อที่เล่าปากต่อปาก ข้อมูลบางส่วนมาจากบันทึกของมิชชันนารีหรือคนนอก หน้านี้ไม่ได้ตัดสินว่าความเชื่อไหนถูก

ดูว่า 26 ศาสตร์เห็นตรงกันเรื่องไหนของคุณ →