ศาลพระภูมิ 9 ดอก ศาลตายาย 5 ดอก คือคำตอบที่แหล่งไทยเกือบทุกแหล่งตรงกัน ส่วนทั่วโลก 65 ความเชื่อก็มีผีเจ้าของที่ ครบห้าทวีป
เจ้าที่คือผีหรือเทพที่ถือว่าอยู่และดูแลที่ดินผืนหนึ่งมาก่อนเรา คนไทยแยกไว้สองศาล ศาลพระภูมิสำหรับเทพารักษ์ และศาลตายายหรือศาลเจ้าที่สำหรับเจ้าของที่เดิม เรื่องธูป เราเทียบแหล่งไทย 10 แหล่งที่บอกจำนวนไว้ ทั้ง 9 แหล่งที่พูดถึงศาลพระภูมิตอบว่า 9 ดอก และ 9 ใน 10 ตอบว่าศาลเจ้าที่หรือศาลตายายใช้ 5 ดอก พอมองออกไปนอกประเทศ จาก 94 ความเชื่อที่มีข้อมูลเรื่องภูตผีประจำที่ เราคัดได้ 65 ความเชื่อที่มีผีผูกกับบ้าน ต้นไม้ หมู่บ้าน ภูเขา หรือแม่น้ำจริงๆ และพบครบทั้งห้าทวีป
ส่วนที่เป็นธรรมเนียมไทย เราอ่านจากแหล่งไทย 14 แหล่ง ตั้งแต่วิกิพีเดียภาษาไทย ไทยพีบีเอส ไทยรัฐ พีพีทีวี นิตยสารศิลปวัฒนธรรม ไปจนถึงบล็อกของบริษัทอสังหาฯ และเว็บสายมู แล้วนับว่าแต่ละเรื่องมีกี่แหล่งตอบตรงกัน ส่วนที่เป็นความเชื่อทั่วโลก ความเชื่อที่มีตำรามากอย่างพุทธ ฮินดู และจีน มีรายละเอียดให้เล่ามากกว่า ถ้าที่ไหนข้อมูลบาง อย่างแอฟริกาที่เราเจอแค่ 4 และโอเชียเนีย 2 ไม่ได้แปลว่าคนที่นั่นไม่มีเจ้าที่ แค่แหล่งที่เราอ่านได้ไม่ได้บันทึกไว้
คนไทยไหว้เจ้าที่ยังไง: 14 แหล่งว่าไว้แบบนี้
เรื่องธูปตรงกันมากที่สุด ศาลพระภูมิ 9 ดอกทั้ง 9 แหล่ง ศาลเจ้าที่หรือศาลตายาย 5 ดอกใน 9 จาก 10 แหล่ง หลายแหล่งให้จุดคู่กับเทียน 2 เล่ม แหล่งเดียวที่ต่างคือไทยรัฐปี 2566 ที่อ้างหมอปลาย พรายกระซิบ ว่าไหว้เจ้าที่ใช้ 7 ดอก แต่ถ้าไหว้เรื่องค้าขายใช้ 5 ที่น่าสังเกตคือตัวเลขตรงกันแต่เหตุผลไม่ตรงกัน พีพีทีวีว่า 5 คือธาตุทั้ง 5 เฟรเซอร์สนับธาตุเป็นดิน น้ำ ลม ไฟ อากาศ จระเข้นับเป็นดิน น้ำ ลม ไฟ ทอง สยามนิวส์ว่าเป็นทิศทั้ง 5 ส่วนแสนสิริว่าเป็นการเคารพญาติผู้ใหญ่ ถ้าบ้านไม่มีศาลแล้วจะไหว้กลางแจ้ง 4 จาก 5 แหล่งว่า 16 ดอก หมายถึง 16 ชั้นฟ้า มีเฟรเซอร์สแหล่งเดียวที่ว่า 1 ดอก ส่วนตี่จู่เอี๊ยะของคนไทยเชื้อสายจีน ไทยพีบีเอสว่าจุด 7 ดอก ปักในกระถาง 5 อีก 2 ดอกปักหน้าบ้านซ้ายขวา
เวลาไหว้ ทั้ง 7 แหล่งที่บอกเวลาตอบว่าช่วงเช้าก่อนเที่ยง แต่ช่วงเป๊ะๆ ต่างกัน ไทยรัฐ (ก.ย. 2567) สยามนิวส์ แสนสิริ เอพี และจระเข้ ให้ราว 09.00 หรือ 09.09 ถึง 12.00 น. เฟรเซอร์สว่า 07.00 ถึง 09.00 น. พีพีทีวีให้ได้ทั้งสองช่วงและบอกให้เลี่ยงบ่ายกับค่ำ วันที่แนะนำ 4 แหล่งตอบเหมือนกันว่าวันเกิดเจ้าของบ้าน วันพระ วันอังคาร หรือวันเสาร์ แต่ไทยพีบีเอสกับแสนสิริว่าไหว้ได้ทุกวัน ความถี่ 3 แหล่งว่าทุก 3 หรือ 6 เดือน และไทยรัฐฉบับเดียวกันว่าไม่สะดวกไหว้ปีละครั้งในวันปีใหม่หรือสงกรานต์ก็ได้ ข้อควรรู้คือบล็อกของเอพีกับจระเข้ใช้ถ้อยคำเกือบเหมือนกันทุกตัว รวมถึงช่วงเวลา 08.39 ถึง 10.09 น. จึงอาจไม่ได้เป็นสองเสียงที่แยกกันจริง
ของไหว้ของศาลพระภูมิที่แหล่งส่วนใหญ่พูดถึงคือดอกไม้ พวงมาลัย ข้าวสวยหุงใหม่ ของคาว ของหวาน และผลไม้ชื่อมงคล พีพีทีวีเจาะจงถึงผลไม้มงคล 9 ชนิด และห้ามถวายเหล้ากับของดิบที่ศาลพระภูมิ เพราะถือว่าพระภูมิเป็นเทพชั้นสูง ศาลตายายเพิ่มหมากพลูเข้ามา ทั้งไทยพีบีเอสและเอพีพูดตรงกัน ส่วนตอนเก็บ 3 แหล่งบอกเหมือนกันว่าให้รอธูปไหม้หมดก่อนแล้วค่อยลาของไหว้มากิน
ทิศของศาลมีแหล่งพูดถึงน้อยกว่า แต่ 3 แหล่งที่พูดไม่ขัดกันเลย วิกิพีเดียอ้างหลักพราหมณาจารย์ว่าศาลพระภูมิหันหน้าไปทิศเหนือหรือทิศตะวันออก ไทยพีบีเอสว่าทิศต้องห้ามคือตะวันตกและใต้ จระเข้ว่าตะวันออกหรือตะวันออกเฉียงเหนือ เรื่องที่ตั้ง 4 แหล่งว่าอย่าให้เงาบ้านทับศาล 2 แหล่งว่าให้ห่างรั้วอย่างน้อย 1 เมตร และไทยพีบีเอสยกคำโบราณว่า "ปลูกศาลเพียงตา" จุดที่ขัดกันคือศาลตายาย ไทยพีบีเอสว่าใช้หลักทิศเดียวกับศาลพระภูมิ แต่จระเข้ว่านิยมตั้งทางทิศใต้ ตะวันตก หรือตะวันตกเฉียงใต้ ถ้าไหว้กลางแจ้งโดยไม่มีศาล ไทยรัฐกับสยามนิวส์ตรงกันว่าให้หันหน้าเข้าหาบ้าน
สิ่งที่ไม่เจอเลยใน 14 แหล่งคือชื่อตำราต้นทาง พีพีทีวีเขียนว่า 9 ดอก "ตามตำราโบราณ" แต่ไม่บอกว่าเล่มไหน วิกิพีเดียบอกว่าการตั้งศาลต้องเชิญพราหมณ์มาดูฤกษ์และทิศ ซึ่งแปลว่าวันและทิศขึ้นกับพราหมณ์ผู้ทำพิธีแต่ละคน ไทยพีบีเอสปิดบทความว่าการไหว้ก็เพื่อความสบายใจส่วนบุคคล ตัวเลขข้างบนจึงควรอ่านว่าเป็นธรรมเนียมที่คนส่วนใหญ่ทำตามกัน ไม่ใช่กฎที่มีคนตั้งไว้ตายตัว
เจ้าที่ พระภูมิ ตายาย ต่างกันยังไง
แหล่งไทยที่อธิบายเรื่องนี้ตอบไปทางเดียวกัน พระภูมิคือเทพารักษ์ ศาลเป็นทรงวิหารตั้งบนเสาเดียวและยกสูง ส่วนศาลตายายหรือศาลเจ้าที่เป็นที่อยู่ของเจ้าของที่เดิม มักเป็นเรือนไทย 4 หรือ 6 เสา และต้องตั้งต่ำกว่าศาลพระภูมิ ใน 9 แหล่งที่อธิบายว่าตายายคือใคร 8 แหล่งบอกว่าอาจเป็นวิญญาณบรรพบุรุษหรือเจ้าของที่ดินคนก่อน มีวิกิพีเดียแหล่งเดียวที่เรียกแค่ว่าเจ้าที่เจ้าทางที่อาศัยอยู่บนที่ดิน ไทยพีบีเอสเสริมว่าเจ้าของที่ดั้งเดิมแต่ละที่ไม่เหมือนกัน อาจเป็นตายาย นางไม้ หรือพ่อปู่ และเพราะท่านเป็นวิญญาณ ไม่ใช่เทพ ศาลจึงทำให้คล้ายบ้านคน
แต่คำว่าเจ้าที่ในภาษาพูดใช้ทับกันอยู่ วิกิพีเดียหน้าพระภูมิเรียกรวมว่าพระภูมิเจ้าที่ และบอกว่าถ้าท่านอยู่ที่ไหนก็เรียกตามที่นั้น เจ้าที่ เจ้าท่า เจ้าป่า หรือเจ้าเขา หน้าเดียวกันบอกว่าความเชื่อเรื่องพระภูมิมาจากศาสนาผีของอุษาคเนย์ก่อนพุทธและฮินดูเข้ามาผสม ส่วนตำนานที่สนุกดอทคอมเล่าคือท้าวทศราชแห่งกรุงพลีมีโอรส 9 องค์ แล้วส่งไปรักษาที่ต่างๆ กลายเป็นพระภูมิ 9 องค์ ทางเหนือของไทยไม่นิยมตั้งศาลพระภูมิ เพราะถือว่ามีผีปู่ย่าคุ้มครองบ้านอยู่แล้ว ส่วนบ้านคนไทยเชื้อสายจีนมีตี่จู่เอี๊ยะ ไทยพีบีเอสอธิบายว่าคือเทพถู่ตี้กง เทพแห่งผืนดิน
เพื่อนบ้านเราก็มีศาลแบบเดียวกัน เขมรเรียกรานเทวดา ซึ่งเทียบได้กับศาลพระภูมิ ศาสนาผีลาว–อีสานบูชาผีในศาลที่คุ้มครองบ้าน นับถือผีเรือน และเดือนเจ็ดมีบุญเลี้ยงผีบ้านผีหลักเมืองด้วยไก่กับเหล้า ซึ่งสวนทางกับข้อห้ามเหล้าที่ศาลพระภูมิพอดี พม่าแขวนมะพร้าวในบ้านบูชานะมหาคีรี และแทบทุกหมู่บ้านมีนะเฝ้าหมู่บ้านเรียกว่าโบโบจี ย้อนไปสมัยสุโขทัย ผีประจำภูเขา ถ้ำ ป่า และน้ำ ถือว่าให้คุณให้โทษแก่คนที่ทำผิด ไม่ซื่อตรง หรือผิดคำสาบาน ศิลปวัฒนธรรมอ้างงานของคมกฤช อุ่ยเต็กเค่งว่าศาลผีสมัยก่อนเป็นที่ร้องทุกข์และสาบานด้วย
ทั่วโลกก็มีเจ้าที่
ใน 65 ความเชื่อที่มีผีประจำที่ พบในเอเชีย 37 ยุโรป 17 อเมริกา 13 แอฟริกา 4 และโอเชียเนีย 2 (บางความเชื่ออยู่สองทวีป) ถ้าแบ่งตามที่อยู่ของผี กลุ่มใหญ่สุดคือภูเขา แม่น้ำ หิน และถ้ำ 41 ความเชื่อ รองลงมาคือต้นไม้และป่า 30 หมู่บ้านและผืนดินทั่วไป 25 และบ้านกับเตาไฟ 9 ความเชื่อหนึ่งมีได้หลายกลุ่ม
ผีเฝ้าบ้านและเตาไฟที่ชัดที่สุดคือโดโมวอยของชาวสลาฟ ผีเจ้าของและผู้คุ้มครองบ้าน ดูแลให้ครอบครัวอุดมสมบูรณ์ คนและสัตว์แข็งแรง ชาวอีเวนกีมีมุกดือ ภูตคุ้มครองเตาไฟ รูปเคารพเก็บใส่กล่องหรือถุงไว้บนเลื่อน ราชวงศ์โจวตามตำราพิธีที่เรียบเรียงภายหลังให้ราษฎรบูชาได้อย่างเดียวคือประตูหรือเตาไฟ ข้อมูลหิ้งบูชาในบ้านอีกชุดยังเจอเทพเตาไฟอีกหลายที่ จีนไหว้เจ้าเตาแล้วส่งขึ้นสวรรค์ปลายปี โอกินาวาไหว้ฮินุกังที่มุมครัวด้วยกระถางธูป เกาหลีถวายน้ำสะอาดแด่เทพีเตาไฟโจวังทุกเช้ามืด
ผีต้นไม้และป่าใกล้ตัวคนไทยมาก คนไทยต้องทำพิธีบวงสรวงขอนางตะเคียนก่อนเอาไม้ตะเคียนไปทำเรือหรือสร้างบ้าน และไม่ปลูกกล้วยตานีใกล้เรือนเพราะมีพรายตานี ที่โอกินาวามีคิจิมุนา วิญญาณต้นไม้ที่ส่วนใหญ่อยู่ในต้นไทรกาจุมารุแก่ ฟิลิปปินส์มีกาเปร ยักษ์นั่งสูบซิการ์บนกิ่งไม้ และเอ็งกันโตที่ใช้ต้นไทรบาลีตีเป็นประตู ข้ามไปแอฟริกาตะวันตก อาซีซาของวูดูเป็นสิ่งเล็กมีขนอยู่ในรังปลวกและต้นนุ่น ที่ติมอร์ ก่อนโค่นต้นไม้ต้องแบ่งเนื้อไก่ถวายวิญญาณบนยอดไม้ก่อน (ข้อมูลส่วนหนึ่งมาจากบันทึกยุคอาณานิคมโปรตุเกส) ส่วนบาซาเฮาน์ เจ้าป่าของชาวบาสก์ ช่วยดูแลฝูงแกะให้คนเลี้ยงแกะ แลกกับอาหารและไฟ
ผีเฝ้าหมู่บ้านและผืนดินเป็นกลุ่มที่เหมือนศาลพระภูมิที่สุด โรมันโบราณมีจีเนียสประจำที่ และนักเขียนเซอร์วิอุสบอกว่าไม่มีที่ไหนปราศจากจีเนียส ชาวนอร์สเชื่อว่าจะอยู่ดีกับภูตแผ่นดินได้ก็ด้วยการวางอาหารไว้ให้ เวียดนามมีแถ่งฮว่าง เทพผู้ปกครองหมู่บ้าน ชาวชวามีดันยัง วิญญาณบรรพชนผู้ก่อตั้งหมู่บ้าน ซึ่งกลายเป็นแสงปูลุงลงมาเลือกผู้ใหญ่บ้านคนใหม่ และมีลูกของดันยังเฝ้าสี่มุมหมู่บ้าน ปาลไมราในซีเรียโบราณมีกินนาเย ผู้พิทักษ์กองคาราวาน ฝูงสัตว์ และหมู่บ้าน ส่วนชาวซาฮาในไซบีเรียว่าทุกพื้นที่ ทุกป่า และทุกต้นไม้ใหญ่เก่าแก่ มีอิจจีของตัวเอง
ภูเขาและแม่น้ำคือกลุ่มใหญ่ที่สุด ในแอนดีส ภูเขาสำคัญทุกลูกมีอาปูของตัวเอง ชาวไอมาราเรียกเทพพิทักษ์ภูเขาว่าอาชาชีลา ศาสนาเพินในทิเบตเชื่อว่าทุกยอดเขามีเทพผู้พิทักษ์ บางองค์เมตตา บางองค์ร้าย จีนสมัยราชวงศ์ชางเซ่นเทพแม่น้ำและเทพภูเขาไว้ในจารึกกระดองเต่า ชาวสลาฟมีโวดยาโนย ผีน้ำในแม่น้ำ ลำธาร และบ่อ ชาวไอนุมีมินตุจิ วิญญาณน้ำครึ่งคนครึ่งสัตว์ ส่วนฮาวายมีโมโอ กิ้งก่ายักษ์เฝ้าบ่อเลี้ยงปลา ข้อมูลนี้มาจากงานของเบ็กวิธ ปี 1940 ที่อ้างคามาเกา
เจ้าที่ต่างกับผียังไง
ในข้อมูลของเรา เจ้าที่ส่วนใหญ่ไม่ใช่ผีคนตาย ใน 65 ความเชื่อ มีแค่ 8 ที่ข้อมูลบอกว่าผีประจำที่นั้นเป็นคนที่ตายไปแล้ว เช่น ดันยังของชวาที่เป็นผู้ก่อตั้งหมู่บ้าน ผีเรือนของลาวที่เป็นผีปู่ย่าตายาย กาโลยาโลของฟีจีที่เป็นหัวหน้าเผ่าที่ตายแล้วสิงอยู่ตามหิน ต้นไม้ใหญ่ และถ้ำ และอนักตาของเขมรที่บางความเห็นว่าเป็นวิญญาณบรรพบุรุษ ที่เหลือเป็นสิ่งที่อยู่กับที่นั้นมาเอง นิมฟ์ของกรีกมีอายุเท่าน้ำพุที่อาศัย เซอเมิงัตของชาวอีบันอยู่ในเนิน ภูเขา แม่น้ำ และพายุ ภาพนี้ตรงกับแหล่งไทยที่แยกพระภูมิซึ่งเป็นเทพ ออกจากตายายซึ่งเป็นเจ้าของที่คนก่อน
สิ่งที่เจ้าที่ทำให้ในข้อมูลส่วนมากคือคุ้มครอง ดันยังของชวาไม่รบกวนแต่คุ้มครองชาวบ้าน กินนาเยของปาลไมราต่างจากญินตรงที่เข้าสิงหรือทำร้ายคนไม่ได้ ผีธรรมชาติของลาวถูกบรรยายว่าโดยพื้นฐานไม่ดีไม่ร้าย คนถวายของเป็นครั้งคราวเพื่อขอให้ช่วย ส่วนเรื่องที่ไม่ไหว้หรือไปล่วงเกิน ข้อมูลเล่าเป็นเรื่องของการรบกวนที่อยู่ของเขามากกว่าการลืมจุดธูป ชาวม้งเล่าว่าต้องระวังไม่รบกวนที่อยู่ของต้ากู ชาวอามี่ว่าภูเขา ริมแม่น้ำ และชายป่าล้วนมีวิญญาณ จึงต้องใช้ชีวิตอย่างระวัง ชาวมลายูว่าต้นไม้ใหญ่หรือหินก้อนใหญ่มีเปอนุงกูสิงอยู่และต้องดูแลให้ดี ชาววายูว่าปูโลวีลงโทษนักล่าที่ใช้ป่าเกินควร
ที่ตรงกันจริงๆ
พอวางทุกคำตอบเรียงกัน แก่นที่ซ้ำข้ามทวีปคือเจ้าที่เป็นผู้ที่อยู่ก่อน และคนที่มาทีหลังต้องขออนุญาต เฟรเซอร์สเขียนว่าคนไทยเชื่อว่าทุกที่ดินมีเจ้าของในทางจิตวิญญาณ ทางฝั่งความเชื่อทั่วโลก อย่างน้อย 4 ความเชื่อใช้คำว่าเจ้าของตรงๆ ชาวบูรยัตเรียกซับดักว่าภูตเจ้าของพื้นที่ ชาวสลาฟเรียกเลชีว่าเจ้าของป่า ชาวมิสกิโตเรียกลีวาไมรินว่าเจ้าของน้ำ และชาวด็อกอนถือว่าวิญญาณแห่งป่าเป็นเจ้าของดินดั้งเดิมที่มนุษย์ต้องทำพันธมิตรด้วยก่อนใช้ที่ดิน (ข้อมูลด็อกอนมาจากนักมานุษยวิทยายุคอาณานิคม) วิธีขออนุญาตก็คล้ายกันจนน่าสังเกต คนไทยบวงสรวงนางตะเคียนก่อนตัดไม้ ชาวติมอร์ถวายไก่ก่อนโค่นต้นไม้ ชาวนอร์สวางอาหาร ชาวจอร์เจียบูชายัญแด่โอโชปินเตรเพราะเชื่อว่าล่าสัตว์ไม่ได้ถ้าเขาไม่ช่วย
ที่ต่างจากที่คิด
ธูปกี่ดอกเป็นคำถามที่คนไทยพิมพ์ค้นบ่อยที่สุดข้อหนึ่ง แต่เป็นส่วนที่มีหลักฐานต้นทางน้อยที่สุด ตัวเลข 9 กับ 5 ตรงกันเกือบทุกแหล่ง แต่ไม่มีแหล่งไหนใน 14 แหล่งบอกได้ว่ามาจากตำราเล่มไหน และเหตุผลของเลข 5 ก็ไม่ตรงกันแม้แต่เรื่องว่าธาตุที่ 5 คืออากาศหรือทอง กลับกัน สิ่งที่ข้อมูลทั่วโลกตรงกันมากกว่าคือท่าทีต่อที่ดิน ชาวยาโนมามีเล่าว่าวิญญาณชาปีรีที่อยู่บนเทือกเขาและเล่นในป่าจะหนีไปถ้าป่าถูกทำลาย อีกเรื่องที่คนไทยอาจไม่รู้คือศาลพระภูมิไม่ได้มีทั่วประเทศ ภาคเหนือไม่นิยมตั้ง เพราะผีปู่ย่าทำหน้าที่นั้นอยู่แล้ว
กลับมาที่คนถาม
ถ้าคุณค้นมาเพราะจะไหว้จริง คำตอบที่แหล่งไทยส่วนใหญ่ใช้คือศาลพระภูมิ 9 ดอก ศาลตายาย 5 ดอก และไหว้ช่วงเช้าก่อนเที่ยง ส่วนวันไหนดี แหล่งยังให้ไม่ตรงกัน ส่วนเจ้าที่ใน 65 ความเชื่อทั่วโลก ก็ไม่ได้พูดถึงจำนวนธูปเลย ที่พูดคือบ้านนี้ ต้นไม้นี้ ภูเขานี้ มีคนอยู่มาก่อนเรา
คำถามที่คนถามบ่อย
ไหว้เจ้าที่ใช้ธูปกี่ดอก
ศาลเจ้าที่หรือศาลตายาย 9 จาก 10 แหล่งไทยว่า 5 ดอก มักคู่กับเทียน 2 เล่ม มีไทยรัฐปี 2566 แหล่งเดียวที่ว่า 7 ดอก ถ้าเป็นศาลพระภูมิ ทั้ง 9 แหล่งที่พูดถึงว่า 9 ดอก
เจ้าที่กับศาลพระภูมิต่างกันอย่างไร
ตามแหล่งไทย ศาลพระภูมิเป็นที่อยู่ของพระภูมิซึ่งเป็นเทพารักษ์ ศาลเสาเดียวยกสูง ส่วนศาลเจ้าที่หรือศาลตายายเป็นที่อยู่ของเจ้าของที่เดิม 8 จาก 9 แหล่งว่าอาจเป็นวิญญาณบรรพบุรุษ ศาลเป็นเรือน 4 หรือ 6 เสาและตั้งต่ำกว่า แต่ในภาษาพูด คำว่าเจ้าที่ใช้เรียกรวมทั้งสองแบบ
ไหว้เจ้าที่วันไหนดี กี่โมง
ทั้ง 7 แหล่งที่บอกเวลาตอบว่าช่วงเช้าก่อนเที่ยง ส่วนใหญ่ให้ราว 09.00 ถึง 12.00 น. วันที่ 4 แหล่งแนะนำคือวันเกิดเจ้าของบ้าน วันพระ วันอังคาร หรือวันเสาร์ แต่ไทยพีบีเอสกับแสนสิริว่าไหว้ได้ทุกวัน
ศาลพระภูมิควรหันหน้าไปทางทิศไหน
3 แหล่งที่พูดถึงตอบไปทางเดียวกัน คือทิศเหนือหรือตะวันออก และเลี่ยงตะวันตกกับใต้ วิกิพีเดียบอกว่าตามธรรมเนียมต้องให้พราหมณ์เป็นผู้ดูฤกษ์และทิศให้ และ 4 แหล่งว่าอย่าให้เงาบ้านทับศาล
ไหว้เจ้าที่ใช้อะไรบ้าง
ของที่แหล่งส่วนใหญ่พูดถึงคือดอกไม้ พวงมาลัย ธูปเทียน ข้าวสวยหุงใหม่ ของคาว ของหวาน และผลไม้ชื่อมงคล ศาลตายายเพิ่มหมากพลู พีพีทีวีบอกว่าที่ศาลพระภูมิไม่ถวายเหล้าและของดิบ ไหว้เสร็จให้รอธูปหมดก่อนแล้วค่อยลาของ
ไหว้เจ้าที่กลางแจ้ง ไม่มีศาล ใช้ธูปกี่ดอก
4 จาก 5 แหล่งว่า 16 ดอก หมายถึง 16 ชั้นฟ้า มีเฟรเซอร์สแหล่งเดียวที่ว่า 1 ดอก ไทยรัฐกับสยามนิวส์ตรงกันว่าให้หันหน้าเข้าหาบ้าน
แหล่งที่มาของความเชื่อที่อ้างถึง (43)
แหล่งไทยที่นำมาเทียบ (14)
ดูรายชื่อทั้งหมด 94 ความเชื่อ
เอเชีย (49) · พุทธเถรวาท (ไทย) · พุทธวัชรยาน (ทิเบต) · ความเชื่อพื้นบ้านญี่ปุ่น (ชั้นชินโต + ชั้นยมโลกแบบพุทธผสม) · กรีกโบราณ · จักรวาลไทย: ไตรภูมิพระร่วง (31 ภูมิ) และโลกผีไทย · ลัทธิอานิโต (ตากาล็อกและวิซายัน ฟิลิปปินส์) · ความเชื่อดั้งเดิมคาซัคและคีร์กีซ · ศาสนาเพิน · ศาสนาแคว้นฉู่ · ศาสนาอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิม (สร้างขึ้นใหม่) · ศาสนาสมัยราชวงศ์ชาง · ศาสนาสมัยราชวงศ์โจวตะวันตก · ศาสนาไซเธีย (ไซเธียนและซากา) · ศาสนาซูเมอร์ · ศาสนายุคต้นของโคกูรยอและชิลลา · ศาสนาเกิกเติร์ก (ทูเจฺว๋) · ศาสนาปาลไมรา · ลัทธิเต๋า · ศาสนาพื้นบ้านจีนฮกเกี้ยน แต้จิ๋ว กวางตุ้ง (รวมชาวไทยเชื้อสายจีน) · ความเชื่อพื้นบ้านชาวจีนแคะ (ฮากกา) · ศาสนารีวกีว · ศาสนาไอนุ · ลัทธิตงปา · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวอามี่ (คาวัส) · ลัทธิเชมันบูรยัต · ลัทธิหมอผีของชาวอีเวนกี · ลัทธิหมอผีของชาวนาไน (เฮ่อเจ๋อ) · ศาสนาอาหรับก่อนอิสลาม · ศาสนาจอร์เจียก่อนคริสต์ศาสนา · ศาสนาฮินดูบาหลี · ศาสนาบาตัก / อูกาโม มาลิม (ปาร์มาลิม) · ศาสนาดั้งเดิมบูกิส: โตโลตัง และจักรวาลลากาลีโก · การนับถือนะ (ศาสนาพื้นบ้านพม่า) · เต่าเหมิ่ว (ลัทธิบูชาพระแม่ของเวียดนาม) · กาฮารีงัน (ศาสนาดั้งเดิมชาวดายัก) · ศาสนาพื้นเมืองม้ง (เก๊ด๊าขั่ว) · ศาสนาดั้งเดิมชาวอีบัน · เกอจาเว็น (ความเชื่อชวา) · ศาสนาชาวกาลาช (จิตราล ปากีสถาน) · ความเชื่อพื้นบ้านเขมร (อนักตา ภจุมบิณฑ์ พระแม่โพสพ) · ศาสนาผีลาว–อีสาน (ผี แถน ขวัญ) · ความเชื่อพื้นบ้านมลายู (โบโมห์ ปาวัง เซอมางัต ฮันตู มะโย่ง/มาอินปุเตรี) · มาราปู (ศาสนาดั้งเดิมเกาะซุมบา) · ศาสนาดั้งเดิมตากาล็อกและวิซายัส (อานิโต บาทาลา บาบายลัน) จากแหล่งภาษาตากาล็อก/เซบัวโน · สรนาธรรม (ศาสนาของชาวสันตาล มุนดา โฮ ฯลฯ) · การนับถือผีสมัยสุโขทัย (พระขพุงผี) · ซุนดาวีวีตัน (ศาสนาดั้งเดิมชาวซุนดา) · ศาสนาดั้งเดิมติมอร์ (ลูลิก บ้านศักดิ์สิทธิ์ การบูชาบรรพบุรุษ) · อาลุก โตโดโล (ศาสนาบรรพชนชาวโตราจา)
แอฟริกา (5) · ศาสนาอาคาน · วูดูแอฟริกาตะวันตก (ฟอน เอเว กุน) · ศาสนาด็อกอน · ศาสนาคองโก · ศาสนาดั้งเดิมของชาวลุกบารา
ยุโรป (20) · กรีกโบราณ · โรมันโบราณ · นอร์ส · ศาสนาอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิม (สร้างขึ้นใหม่) · ศาสนาไซเธีย (ไซเธียนและซากา) · ศาสนาเกิกเติร์ก (ทูเจฺว๋) · ศาสนาไอนุ · ลัทธิเชมันบูรยัต · ศาสนาดั้งเดิมของชาวซาฮา (ยาคุต) · ลัทธิหมอผีของชาวอีเวนกี · ลัทธิหมอผีของชาวนาไน (เฮ่อเจ๋อ) · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวคันตีและมันซี · ศาสนาดั้งเดิมของชาวสลาฟ · ศาสนาดั้งเดิมของลัตเวีย (รวมขบวนการเดียฟตูรีบา) · ศาสนาดั้งเดิมของลิทัวเนีย (รวมขบวนการโรมูวา) · ความเชื่อดั้งเดิมฟินแลนด์และคาเรเลีย (ตามตำนานคาเลวาลา) · ปรัมปราวิทยาไอริช · ศาสนาและเทพปกรณัมเวลส์ยุคก่อนคริสต์ · เทพปกรณัมและความเชื่อดั้งเดิมบาสก์ · ความเชื่อพื้นบ้านโรมาเนีย
อเมริกา (24) · อินคา / แอนดีส · ลาโกตา · กังดงแบล · อุมบันดา · ซันเตรีย (เรกลาเดโอชา / ลูกูมี) · ความเชื่อไตโน · ความเชื่อเกชัว (แอนดีส) · ความเชื่อไอมารา · วินตี · ลัทธิมาเรีย ลิออนซา (จิตนิยมเวเนซุเอลา) · ศาสนาดั้งเดิมมิสกิโต · ศาสนาปิปิล (ชาวนาวาแห่งเอลซัลวาดอร์) · ศาสนาเลนกา · ความเชื่อกวารานี (มบยา · อาวา · ปาอี ตาวีเตรา) · ความเชื่อตูปี/ตูปีนัมบา (ชายฝั่งบราซิล) · จักรวาลวิทยาชิปิโบ-โกนิโบ · ความเชื่อก็อม (โตบา) แห่งกรานชาโก · ความเชื่อวายู (ลากวาฮีรา) · ศาสนาและความเชื่อของชาวมายา · ความเชื่อของชาวโฮปี · ความเชื่อของชาวโอจิบเว (อานิชินาเบ) · ความเชื่อของชาวเวนดัต (ฮูรอน) · ความเชื่อยาโนมามี · ศาสนาดั้งเดิมของฮาวาย
โอเชียเนีย (4) · เมารี · อะบอริจินออสเตรเลีย · ศาสนาดั้งเดิมของชาวฟีจี (ก่อนคริสต์) · ศาสนาดั้งเดิมของตาฮีตีและหมู่เกาะโซไซตี (มาโอฮี)
วิธีนับ: รวบรวม 370 ความเชื่อจากทุกทวีป ทั้งที่ยังมีคนนับถือและอารยธรรมโบราณ จากแหล่งหลายสิบภาษา นับ 1 ความเชื่อเป็น 1 เสียง และนับเฉพาะที่มีแหล่งยืนยัน ความเชื่อที่ไม่ปรากฏในหน้านี้ไม่ได้แปลว่าไม่มีความเชื่อนั้น อาจแค่ยังไม่มีเอกสารที่เราค้นถึง ศาสนาที่มีคัมภีร์มาก (พุทธ ฮินดู จีน ยิว คริสต์ อิสลาม) จึงมีรายละเอียดมากกว่าความเชื่อที่เล่าปากต่อปาก ข้อมูลบางส่วนมาจากบันทึกของมิชชันนารีหรือคนนอก หน้านี้ไม่ได้ตัดสินว่าความเชื่อไหนถูก
อ่านต่อ: ผีมีกี่แบบ คนตายเห็นเราไหม · ตายแล้วไปไหน ทุกคำถาม
ดูว่า 26 ศาสตร์เห็นตรงกันเรื่องไหนของคุณ →