ผีญี่ปุ่น ผีจีน ผีเกาหลี ต่างจากผีไทยยังไง? เทียบ 9 ชาติเอเชียกับยุโรป

ผีร้ายเกือบทุกชาติมาจากคนที่ตายผิดกติกา แต่แต่ละชาติเน้นคนละข้อ จีนกลัวผีไม่มีคนเซ่น เกาหลีกลัวผีสาวที่ตายก่อนแต่ง ไทยกลัวคนเป็นที่เล่นไสย

ผีไทย: เปรต ผีตายโหง และคนเป็นที่เล่นไสย

ผีไทยในชุดนี้มี 20 ชนิดจาก 3 ความเชื่อ คือพุทธเถรวาท ความเชื่อพื้นบ้านไทย และการนับถือผีสมัยสุโขทัย ถ้านับเฉพาะผีที่เป็นคนตายจากสองแหล่งแรกจะเหลือ 6 ชนิด ต้นเหตุแบ่งได้สองกอง กองแรกคือบาปกรรม 3 ชนิด ได้แก่เปรตทั้งฝั่งพุทธและฝั่งพื้นบ้าน กับผีกละยักษ์ ไตรภูมิพระร่วงเล่าว่าเปรตพวกหนึ่งเอาค้อนเหล็กแดงตีหัวตัวเองไม่หยุด เพราะชาติก่อนเคยตีหัวพ่อแม่ ส่วนผีกละยักษ์ที่เฝ้าสมบัติในวัด แหล่งว่ามักเป็นวิญญาณพระหรือเจ้าอาวาสที่ผิดวินัย ไปเกิดไม่ได้ ต้องเฝ้าวัดไปจนกว่าจะสิ้นกรรม

กองที่สองคือตายผิดธรรมชาติ 3 ชนิด ผีตายโหงคือคนที่ตายปัจจุบันทันด่วน เช่น ถูกยิง รถชน แล้วสิงอยู่ที่ที่ตาย ผีพรายเป็นหญิงสาวที่จมน้ำตาย แล้วฉุดคนลงน้ำเพราะอยากได้เพื่อน แม่นากคือผีผู้หญิงที่ตายขณะคลอดลูก วิธีแก้แบบไทยจึงผูกกับศีลและบุญ แหล่งว่าผีตายโหงแฝงร่างได้แต่คนที่ไม่รักษาศีล 5 และเปรตพวกปรทัตตูปชีวิเปรตอยู่ได้ด้วยส่วนบุญที่คนเป็นอุทิศไปให้

ผีที่คนไทยพูดถึงบ่อยกลับอยู่นอกหมวดคนตาย แหล่งอีสานเล่าว่าปอบเกิดจากคนที่เรียนคาถาอาคมแล้วรักษาไม่ได้ หรือผิดข้อห้าม และสืบกันในครอบครัว กระหังคือผู้ชายที่เล่นไสยจนอาคมเข้าตัว บินกลางคืนโดยใช้กระด้งเป็นปีก ส่วนกระสือสิงในตัวหญิงที่ยังมีชีวิต แหล่งไม่ได้บอกว่าเพราะอะไร ทางมานุษยวิทยาอธิบายปอบว่าเป็นกลไกความไม่ไว้ใจกันในชุมชน คนที่ถูกกล่าวหาเคยถูกขับออกจากหมู่บ้าน เรื่องผีกลุ่มนี้จึงมีผลกับคนจริงมาแล้ว

เรื่องติดที่หรือตามคน ผีไทย 9 จาก 20 ชนิดติดที่ นางตะเคียนอยู่ในต้นตะเคียน นางตานีอยู่ในต้นกล้วยตานี ผีพรายอยู่ในน้ำ ผีตายโหงอยู่ตรงที่ที่ตาย มีปอบชนิดเดียวที่แหล่งบอกว่าตามคน เพราะอยู่ในร่างคนและสืบในสายตระกูล ที่เหลือ 10 ชนิดแหล่งไม่ได้บอก

ผีจีน: ผีที่ไม่มีใครจุดธูปให้ และผีกระโดด

ผีจีนในชุดนี้มี 16 ชนิด จากพุทธมหายานแบบจีน ศาสนาพื้นบ้านจีนและเต๋า และศาสนาพื้นบ้านจีนฮกเกี้ยน แต้จิ๋ว กวางตุ้ง ผีคนตายจากสองแหล่งแรก 6 ชนิด 4 ในนั้นมีต้นเหตุร่วมกันคือไม่มีใครเซ่น ซึ่งเป็นสัดส่วนสูงสุดในกลุ่มที่เทียบ แหล่งจีนตอนใต้บอกตรงๆ ว่าผีไม่มีญาติเนื้อแท้ก็เหมือนวิญญาณบรรพบุรุษ ต่างกันแค่มีคนไหว้หรือไม่ คนที่ตายโหงจากสงคราม โรคระบาด อุบัติเหตุ หรือตายเด็กโดยไม่มีลูกหลาน จะไม่มีใครจุดธูปให้ แล้วกลั่นแกล้งคนเพื่อขอกิน คนจีนเรียกเขาว่าโฮเฮียตี๋ แปลว่าพี่น้องที่ดี ทางแก้คือสร้างศาลเล็กสามผนังให้พัก และเซ่นให้ในเดือน 7

ลายที่ข้อมูลชี้ว่าเป็นของจีนกับเวียดนามคือผีหาตัวแทน ผีน้ำของจีนคือคนที่จมน้ำตายแบบอัปมงคลจึงไปเกิดไม่ได้ จะหลุดพ้นต้องดึงคนอื่นลงน้ำให้ตายแทน เรียกว่าจับตัวแทน ไทยก็มีผีพรายที่ฉุดคนลงน้ำ เกาหลีก็มีผีน้ำที่ลากคนลงน้ำจนตาย แต่เหตุที่แหล่งให้ต่างกัน ผีพรายทำเพราะอยากได้เพื่อน ผีน้ำเกาหลีแหล่งไม่ได้บอกเหตุ มีแต่จีนกับเวียดนามที่ผีต้องหาคนตายแทนตัวเองจึงจะไปเกิดได้

ผีจีนที่คนไทยค้นกันมากคือผีจีนกระโดด ชื่อจีนคือเกียงซี (殭屍) ตามตำนานสมัยหมิงชิง เกิดเมื่อวิญญาณออกจากศพไม่ได้ เพราะตายด้วยความแค้น หรือฮวงจุ้ยหลุมศพถูกทำลาย แล้วออกฆ่าสิ่งมีชีวิตเพื่อดูดพลังชีวิต ในผีฝั่งเอเชียของชุดนี้ เกียงซีเป็นศพเดินได้ชนิดเดียว วิกิพีเดียอังกฤษที่เราค้นเพิ่มบรรยายภาพที่คุ้นกันว่าใส่เสื้อคลุมกับหมวกแบบขุนนางราชวงศ์ชิง ผิวขาวอมเขียว และมียันต์กระดาษแปะห้อยที่หน้าผาก ส่วนท่ากระโดด แหล่งเดียวกันเล่าว่ามาจากอาชีพขนศพกลับบ้านเกิด เพราะคนจีนเชื่อว่าวิญญาณจะคิดถึงบ้านถ้าถูกฝังไกลบ้าน ศพจึงถูกจัดยืนเรียงแถว มัดกับไม้ไผ่ยาว มีคนแบกหัวท้าย พอไม้ไผ่เด้งขึ้นลง มองไกลๆ ศพจะดูเหมือนกระโดดพร้อมกัน

ผีญี่ปุ่น: ชุดขาว ไม่มีเท้า และข้อมูลที่ยังบางเกินจะสรุป

ผีญี่ปุ่นในชุดนี้มี 9 ชนิดจากชินโต แต่ 7 ชนิดไม่ใช่คนตาย เป็นภูตและปีศาจอย่างโอนิ คิตสึเนะ เทนงุ คัปปะ และสึคุโมะงะมิ ของใช้ที่อยู่มาเกือบร้อยปีจนมีวิญญาณ ผีคนตายมีแค่ 2 ชนิดคือยูเรกับโอนเรียว ทั้งสองมีความแค้นเป็นต้นเหตุ โอนเรียวคือวิญญาณคนที่ตายพร้อมความแค้น คนกลัวว่าจะนำภัยพิบัติมาด้วยการสิงร่าง ส่วนยูเรมีครบ 4 เหตุในตัวเดียว ตายกะทันหันหรือรุนแรง ไม่ได้ทำพิธีศพถูกต้อง ห่วงหรือหึง และแค้น แหล่งยังบอกว่ายิ่งผู้ตายฐานะต่ำหรือถูกกดขี่ ยิ่งกลับมาแรง ทางแก้คือทำพิธีศพให้ถูกแล้วภาวนาให้ไปสู่สุคติ

จากแค่ 2 ชนิด เราจึงบอกไม่ได้ว่าผีญี่ปุ่นคือผีแค้น เพราะผีคนตายของเกาหลี 3 ใน 5 ชนิดและของจีน 3 ใน 6 ชนิดก็มีความแค้นพอๆ กัน ความแค้นจึงดูเป็นเรื่องของเอเชียตะวันออกทั้งแถบ ไม่ใช่ของญี่ปุ่นชาติเดียว และผีญี่ปุ่นในโลกจริงมีมากกว่าที่อยู่ในชุดนี้มาก อย่างอุบุเมะ ผีแม่ที่ตายตอนคลอดหรือตายทิ้งลูกเล็กไว้ แล้วกลับมาดูแลลูก มักเอาขนมมาให้ ตัวนี้เราค้นเพิ่มจากวิกิพีเดียอังกฤษ ไม่ได้อยู่ในชุดข้อมูลหลัก

หน้าตาของยูเรที่คนไทยคุ้นจากหนัง ชุดขาว ผมดำยาว ผ้าสามเหลี่ยมคาดหน้าผาก ไม่มีเท้า มีที่มาชัดเจนตามวิกิพีเดียอังกฤษ ชุดขาวคือกิโมโนขาวที่ใช้ในพิธีศพสมัยเอโดะ ผมยาวยุ่งบางคนเชื่อว่ามาจากละครคาบูกิ ผ้าสามเหลี่ยมสีขาวที่หน้าผากเรียกว่าเท็งกัง (天冠) ส่วนการไม่มีขาไม่มีเท้า ลอยอยู่กลางอากาศ เริ่มจากภาพพิมพ์อุกิโยเอะสมัยเอโดะ และภาพยูเรแบบนี้ภาพแรกที่รู้จักคือภาพผีโอยูกิของจิตรกรมารุยามะ โอเคียว ยูเรมักมาพร้อมดวงไฟลอยคู่หนึ่งเรียกว่าฮิโตดามะ สีน้ำเงิน เขียว หรือม่วง

ผีเกาหลี: ผีสาวที่ตายก่อนแต่ง

ผีเกาหลีในชุดนี้มี 12 ชนิด จากศาสนาหมอผีเกาหลี (มูซก) และศาสนายุคต้นของโคกูรยอและชิลลา ผีคนตาย 5 ชนิด คำเรียกรวมคือกวีชิน (귀신) คือผู้ตายที่ยังผูกกับโลกคนเป็น ต้องแก้แค้นหรือดูแลคนรักให้เสร็จก่อนไปโลกใต้ดิน แหล่งเกาหลีบอกว่ากวีชินโปร่งใส ไม่มีขา ลอยอยู่ ภาพผีไม่มีขาจึงมีทั้งญี่ปุ่นและเกาหลี วิธีกันไม่ให้ผีเข้าบ้านของเกาหลีคือโรยเกลือหรือถั่ว

ต้นเหตุที่เด่นคือตายก่อนแต่ง 3 ใน 5 ชนิด ขณะที่ทั้งโลกพบแค่ 8% ผีสาวโสดคือหญิงสาวถึงวัยแต่งงานที่ตายโดยไม่ได้แต่ง มักเกาะหญิงวัยแต่งงานรุ่นเดียวกันแล้วทำร้าย ทางแก้คือบูชาเป็นเทพบ้าน ฝั่งผู้ชายก็มีผีชายโสด (มงดัลกวีชิน) ส่วนวอนกวีคือผีที่แค้นเพราะตายอย่างโหดร้ายหรืออยุติธรรม ตายเด็ก ตายต่างถิ่น หรือไม่ได้จัดงานศพให้ถูก อยากแก้แค้นผู้ฆ่าตน หรือทำร้ายคนเป็นแบบไม่เลือก ทางแก้คือจัดงานศพให้ถูกต้องและทำกุดส่งวิญญาณ แต่ตายก่อนแต่งก็ไม่ใช่ของเกาหลีชาติเดียว และแค้นก็เด่นพอกัน 3 ใน 5 ชนิด

ภาพผีสาวเกาหลีในหนัง วิกิพีเดียอังกฤษบรรยายว่ามักใส่ฮันบกขาวแบบที่ใส่ในงานศพ ผมดำยาวห้อย และบางตนไม่มีหน้า ผีสาวเกาหลีกับยูเรญี่ปุ่นจึงใส่ขาวเหมือนกันด้วยเหตุเดียวกัน คือเป็นสีของชุดงานศพ

เพื่อนบ้านอุษาคเนย์: ผีหัวลอยที่เป็นคนเป็น

ข้ามไปเขมร เวียดนาม มลายู และฟิลิปปินส์ จะเจอญาติของกระสือทุกประเทศ เขมรมีอาบ หญิงที่ฝึกไสยดำพลาดจนคำสาปย้อนเข้าตัว เวียดนามมีหม่าลาย ที่ปรากฏเป็นหัวผู้หญิงกับอวัยวะภายในห้อยต่องแต่ง มลายูมีเปอนังกาลัน คนเป็นที่เรียนไสยดำจนแยกหัวออกจากตัวแล้วบินได้โดยมีไส้ห้อย ฟิลิปปินส์มีมานานังกัล ที่แยกร่างท่อนบนแล้วงอกปีกค้างคาว ชื่อมานานังกัลกับเปอนังกาลันมาจากคำเดียวกัน tanggal แปลว่าถอดหรือแยก รวมกระสือแล้ว ทั้ง 5 ชนิดเป็นคนเป็น ไม่ใช่คนตาย และ 4 ใน 5 ล่าหญิงคลอดลูก หญิงท้อง หรือทารก

วิธีกันก็คล้ายกันจนน่าสังเกต ไทยเอาหนามพุทราสะไว้ใต้ถุนเรือน เพราะเชื่อว่ากระสือกลัวหนามเกี่ยวไส้ เขมรวางกิ่งหนามรอบบ้านและฝังรกให้ลึกไกลบ้าน มลายูวางใบเตยหนามรอบบ้านและปลูกสับปะรดไว้ใต้ถุน ส่วนฟิลิปปินส์ใช้กระเทียมที่ประตูหน้าต่าง และโรยเกลือที่ร่างท่อนล่างที่ทิ้งไว้ ให้ต่อตัวไม่ได้และตายเมื่อตะวันขึ้น

อีกลายของภูมิภาคนี้คือผีที่คนเลี้ยงไว้ มลายูมี 4 ชนิดที่ตามเจ้าของ โตโยลเป็นภูตรูปเด็กที่เลี้ยงไว้ขโมยเงินเพื่อนบ้าน เปอเลซิตแฝงในตั๊กแตน เจ้าของเลี้ยงด้วยเลือดจากปลายนิ้วทุกคืนเดือนเพ็ญ โปลงทำจากเลือดคนที่ถูกฆ่าตายใส่ขวดคอยาว และฮันตูรายาต้องสืบทอดให้ทายาท ถ้าไม่ได้เลี้ยงจะหันมาทำร้ายเจ้าของ แหล่งมลายูเทียบโตโยลกับกุมารทองแบบร้าย ผีกลุ่มนี้ไม่ได้ติดที่และไม่ได้เร่ร่อน แต่ติดตัวคนและสายตระกูล คล้ายปอบที่สืบในครอบครัว

ผีคนตายของเพื่อนบ้านมีบาปกรรมแบบไทยอยู่ด้วย ศาสนาผีลาว–อีสานจัดผีปอบกับผีดิบเป็นผีเผต คือขวัญของคนที่ทำชั่วในชาติก่อนหรือตายอย่างน่าเศร้า เขมรมีเปรตที่เดินหาญาติให้ครบ 7 วัดในช่วงภจุมบิณฑ์ ถ้าไม่พบญาติทำบุญส่งให้อาจสาปแช่ง เวียดนามใกล้จีนมากกว่า ผีคนตาย 5 จาก 6 ชนิด มีผีหิวที่ไม่มีญาติเซ่นไหว้ และผีหาตัวแทน 2 ชนิด หม่าดาคือคนจมน้ำที่ดึงขาหรือพลิกเรือคนอื่นเพื่อจะได้ไปเกิด หม่าจั่ญคือเหยื่อเสือที่นำเสือไปกินคนอื่นแทน

ฝั่งยุโรป: ศพลุกขึ้นมา แต่ไม่มีผีแค้น

ฝั่งยุโรปมีข้อมูลมากกว่าเอเชียมาก 125 ชนิดจาก 30 ความเชื่อ ในข้อมูลชุดนี้รวมไซบีเรียและทุ่งหญ้าเอเชียกลางไว้ในกองเดียวกัน เราจึงใช้เป็นฝั่งเทียบ และเจาะเฉพาะ 15 ความเชื่อตะวันตก ตั้งแต่กรีก โรมัน นอร์ส สลาฟ ไปถึงโรมาเนีย ซึ่งมีผีคนตาย 14 ชนิด ต้นเหตุที่พบมากคือตายโหง 5 ชนิด และไม่ได้ทำพิธีหรือไม่ได้รับศีลล้างบาป 4 ชนิด ที่ไม่พบเลยคือผีคนตายที่เกิดจากความแค้น 0 ใน 15 ความเชื่อ

ผีร้ายของยุโรปมักเป็นศพ ดรอกร์ของนอร์สคือศพเดินได้ ธรรมเนียมไอซ์แลนด์วางกรรไกรเหล็กกางไว้บนอกศพ มัดนิ้วโป้งเท้าเข้าด้วยกัน หรือตอกเข็มทะลุฝ่าเท้าไม่ให้ศพเดิน อูปีร์ของสลาฟเป็นศพของคนที่ตายผิดธรรมชาติ ลุกจากหลุมกลางคืนมาดูดเลือดคนและปศุสัตว์ ทางแก้คือตอกหลักไม้แอสเพนทะลุศพแล้วเผา สตรีกอยของโรมาเนียออกจากหลุมศพตอนกลางคืน แปลงเป็นสัตว์หรือผีมาทำร้ายคนเป็น เทียบกับเอเชียในชุดนี้ที่มีศพเดินได้แค่เกียงซีของจีน

ตายก่อนแต่งเป็นลายที่ยุโรปตะวันออกมีเหมือนเกาหลี รุซัลกาของสลาฟส่วนใหญ่เชื่อว่าเป็นเด็กที่ไม่ได้รับศีลล้างบาป หญิงสาวที่จมน้ำ และหญิงที่ตายก่อนแต่งงาน ปวูดนิตซาคือหญิงที่ตายก่อน ระหว่าง หรือไม่นานหลังงานแต่ง ออกมาทำร้ายคนในทุ่งตอนเที่ยงวัน และรอดได้ถ้าตอบปริศนาได้ โมรอยของโรมาเนียเป็นทารกที่ตายโดยไม่ได้รับศีลล้างบาป ร้องไห้ตอนกลางคืนขอรับศีลล้างบาป ในข้อมูลมีผีตายก่อนแต่งหรือตายเด็ก 4 ชนิดจาก 3 ความเชื่อ คือสลาฟ ฟินแลนด์ และโรมาเนีย ชนิดของฟินแลนด์มาจากบันทึกคนนอก

เทียบรายชาติ: เกิดจากอะไร หน้าตา ติดที่หรือตามคน แก้ยังไง

ตารางนี้สรุปจากผีทุกชนิดของแต่ละชาติในชุดนี้ ตัวเลขในวงเล็บหลังชื่อชาติคือจำนวนชนิดทั้งหมด คอลัมน์ต้นเหตุนับเฉพาะผีที่เป็นคนตาย ชนิดหนึ่งมีได้หลายเหตุ ช่องที่แหล่งไม่บอก เราเขียนว่าไม่บอก ฝั่งยุโรปใช้เฉพาะ 15 ความเชื่อตะวันตก

ที่ตรงกันจริงๆ

เมื่อวางทุกชาติเรียงกัน แก่นที่ผ่านการตรวจคือผีร้ายมาจากการตายที่ผิดกติกา ในความเชื่อทั้งโลกที่มีผีคนตาย 101 ความเชื่อ ต้นเหตุที่พบบ่อยที่สุดคือตายผิดธรรมชาติ 33% ตามด้วยไม่มีคนเซ่น 28% แค้น 11% บาป 10% และตายก่อนแต่ง 8% ทางแก้จึงคล้ายกัน คือทำให้สิ่งที่ขาดกลับมาครบ เปรตไทยได้ส่วนบุญ ผีไม่มีญาติของจีนได้ธูปเดือน 7 ผีสาวโสดของเกาหลีได้เป็นเทพบ้าน โมรอยของโรมาเนียขอศีลล้างบาป และผีที่ไม่ได้ฝังของกรีกข้ามไปยมโลกไม่ได้จนกว่าจะได้ฝังอย่างถูกพิธี

แต่ความคิดที่ว่าแต่ละชาติมีกติกาเดียวของตัวเองไม่ผ่าน ทุกกลุ่มมีต้นเหตุ 3 ถึง 5 แบบปนกัน ลายที่แยกภูมิภาคได้จริงจากข้อมูลมี 4 ลาย จีนกับเวียดนามมีผีหาตัวแทน เกาหลีกับยุโรปตะวันออกมีผีตายก่อนแต่ง ไทยกับอุษาคเนย์มีผีที่เป็นคนเป็นเล่นไสยและผีจากบาปกรรม ส่วนยุโรปมีศพลุกขึ้นมาแต่ไม่มีผีแค้น ทั้งหมดเป็นเรื่องสัดส่วนมากกว่ามีหรือไม่มี

ตัวเลขรายชาติจึงควรอ่านเป็นทิศ ไม่ใช่สถิติ ผีคนตายที่ใช้เทียบมีไทย 6 จีน 6 ญี่ปุ่น 2 และเกาหลี 5 ชนิด ต่างกันตัวเดียวสัดส่วนก็เปลี่ยนได้ 15 ถึง 50% ผีคนตายทั้งโลก 92 จาก 181 ชนิด หรือ 51% แหล่งไม่บอกต้นเหตุ และความเชื่อที่มีตำรามากอย่างพุทธและจีนมีรายละเอียดมากกว่าที่อื่น ถ้าชาติไหนไม่มีผีแบบหนึ่งในข้อมูลของเรา ไม่ได้แปลว่าเขาไม่มี แค่แหล่งที่เราตรวจยังไม่ได้บันทึก

ที่ต่างจากที่คิด

ผีปอบเป็นตัวอย่างที่ดีว่าชื่อเดียวกันอาจอยู่คนละหมวด แหล่งอีสานของศิลปวัฒนธรรมว่าปอบคือคนเป็นที่เรียนมนต์ แต่แหล่งศาสนาผีลาว–อีสานอีกแหล่งจัดผีปอบเป็นขวัญของคนที่ทำชั่วในชาติก่อนหรือตายร้าย สองแหล่งนี้ไม่ตรงกัน เราจึงเล่าทั้งสองแบบ ภาพยมทูตเกาหลีชุดดำที่คนไทยเห็นในซีรีส์ แหล่งเกาหลีบันทึกว่ามาจากละครของสถานี KBS และกูมิโฮที่ขุดหัวใจคนจากหลุมศพเป็นภาพในวรรณกรรมยุคหลัง ตำราเก่าบางเล่มว่าเป็นวิญญาณมงคล ภาพชั่วร้ายอาจได้อิทธิพลจากยุคอาณานิคมญี่ปุ่น

บางอย่างซ้ำกันข้ามชาติ จิ้งจอกมีฤทธิ์มีทั้งจีน ญี่ปุ่น และเกาหลี จีนเล่าว่าจิ้งจอกบำเพ็ญ 50 ปีแปลงเป็นหญิงได้ 100 ปีเป็นหญิงงาม 1,000 ปีเป็นเซียน ส่วนกูมิโฮของเกาหลี แหล่งว่ามาจากคัมภีร์ซานไห่จิงของจีน ของใช้เก่าก็กลายเป็นภูตได้ทั้งญี่ปุ่นและเกาหลี สึคุโมะงะมิคือของที่อยู่มาเกือบร้อยปี ทกเกบีเกิดจากเครื่องใช้เก่าที่ถูกทิ้งอย่างไม้กวาด และถั่วใช้ไล่ผีทั้งเกาหลีกับโรมันโบราณ เกาหลีโรยถั่วกันผีเข้าบ้าน โรมันโยนถั่วดำตอนเที่ยงคืนในเทศกาลเลมูเรีย เพื่อไล่เลมูเรส วิญญาณคนที่ตายอย่างรุนแรง

ภาพผีบางชาติมาถึงเราผ่านคนนอก อัสวังของฟิลิปปินส์ถูกสเปนบันทึกว่าน่ากลัวที่สุดตั้งแต่ศตวรรษที่ 16 เครื่องกันหลายอย่าง เช่น น้ำมนต์ ไม้กางเขน ลูกประคำ เป็นของคาทอลิก ติกบาลังครึ่งคนครึ่งม้าเป็นที่รู้จักจากเอกสารบาทหลวงสเปนปี 1589 ผีเกาหลียุคต้นหลายชนิดมาจากบันทึกจีน ถ้านับทั้งชุดใหญ่ มีผีที่ผ่านคนนอก 65 ชนิดจาก 31 ความเชื่อ

กลับมาที่หนังผี

ครั้งหน้าที่ดูหนังผีญี่ปุ่นหรือเกาหลี ชุดขาว ผมยาว ลอยไม่มีเท้า เป็นภาพที่ชุดงานศพ ภาพพิมพ์สมัยเอโดะ และละครโทรทัศน์ช่วยกันวาดขึ้นทีหลัง ส่วนเรื่องที่อยู่ข้างใต้ใกล้กับผีไทยกว่าที่คิด ทั้งจีน ญี่ปุ่น เกาหลี และไทย เล่าถึงคนที่ตายก่อนเวลา คนที่ไม่มีใครทำบุญหรือจุดธูปให้ และคนที่ตายโดยยังไม่ได้ใช้ชีวิตตามที่คนรอบตัวคาดไว้

คำถามที่คนถามบ่อย

ผีจีนกระโดดเรียกว่าอะไร ทำไมต้องกระโดด

เรียกว่าเกียงซี (殭屍) คือศพที่วิญญาณออกจากร่างไม่ได้ วิกิพีเดียอังกฤษเล่าว่าท่ากระโดดมาจากอาชีพขนศพกลับบ้านเกิด ศพถูกมัดยืนกับไม้ไผ่ยาวให้คนแบก พอไม้ไผ่เด้ง มองไกลๆ เหมือนศพกระโดด

ผีจีนที่มียันต์แปะหน้าคืออะไร ผีจีนกลัวอะไร

คือเกียงซี ที่มียันต์กระดาษแปะห้อยที่หน้าผาก วิกิพีเดียอังกฤษระบุว่าเกียงซีกลัวเงาตัวเองในกระจก ของทำจากไม้ท้อ ข้าวเหนียว และถ้ากลั้นหายใจเกียงซีจะหาไม่เจอเพราะตาบอด ส่วนผีน้ำของจีน แหล่งให้เชิญเทพมาปราบหรือทำพิธีโปรดผู้ตายจากน้ำ

ผีญี่ปุ่นทำไมใส่ชุดขาว ไม่มีเท้า และคาดผ้าสามเหลี่ยม

ตามวิกิพีเดียอังกฤษ ชุดขาวคือกิโมโนขาวในพิธีศพสมัยเอโดะ ผ้าสามเหลี่ยมสีขาวที่หน้าผากเรียกว่าเท็งกัง ส่วนการไม่มีขาไม่มีเท้าเริ่มจากภาพพิมพ์อุกิโยเอะสมัยเอโดะ ภาพแรกที่รู้จักคือภาพผีโอยูกิของมารุยามะ โอเคียว

ผีญี่ปุ่นมีอะไรบ้าง

ในชุดนี้มี 9 ชนิดจากชินโต ผีคนตายคือยูเรกับโอนเรียว ที่เหลือเป็นภูตและปีศาจ ได้แก่ โอนิ คิตสึเนะ เทนงุ โยโมตสึชิโคเมะ คัปปะ สึคุโมะงะมิ และทะตะริงะมิ ผีญี่ปุ่นจริงมีมากกว่านี้ เช่นอุบุเมะ ผีแม่ที่ตายตอนคลอด

ผีเกาหลีเรียกว่าอะไร กลัวอะไร

คำเรียกรวมคือกวีชิน (귀신) ผู้ตายที่ยังผูกกับโลกคนเป็นเพราะต้องแก้แค้นหรือห่วงคนรัก แหล่งเกาหลีบอกว่าโรยเกลือหรือถั่วกันไม่ให้เข้าบ้าน ผีสาวโสดที่ตายก่อนแต่งแก้ด้วยการบูชาเป็นเทพบ้าน

ผีไทยกับผีฝรั่งต่างกันยังไง

ผีไทยที่คนกลัวมากอย่างปอบ กระสือ กระหัง เป็นคนเป็นที่เล่นไสย และผีคนตายของไทยครึ่งหนึ่งมาจากบาปกรรม ส่วนผีร้ายของยุโรปตะวันตกมักเป็นศพที่ลุกจากหลุม เช่นดรอกร์ อูปีร์ สตรีกอย และใน 15 ความเชื่อตะวันตกไม่มีผีคนตายที่เกิดจากความแค้นเลย

ผีเขมรมีอะไรบ้าง

ในชุดนี้มี 6 ชนิด อนักตาซึ่งเป็นผีอารักษ์ที่อยู่ศาลใต้ต้นไม้ใหญ่ อาบผีหัวลอยแบบกระสือ เปรตที่เดินหาญาติครบ 7 วัดในช่วงภจุมบิณฑ์ อสุรกาย เทวดาดุ 4 พวก และแม่ธมบหรือยายธมบ คือหมอผีหรือแม่มด

แหล่งที่มาของความเชื่อที่อ้างถึง (30)

กุ่ย (ผี) · zh.wikipedia.org/wiki/鬼 · zh.wikipedia.org/wiki/殭屍

เปรต · zh.wikipedia.org/wiki/餓鬼 · zh.wikipedia.org/wiki/八部眾

กวีชิน · ko.wikipedia.org/wiki/귀신 · ko.wikipedia.org/wiki/처녀귀신

ปอบ · www.silpa-mag.com/culture/article_98269 · th.wikipedia.org/wiki/กระสือ

เปรต · th.wikipedia.org/wiki/เปรต · en.wikipedia.org/wiki/Asura_(Buddhism)

ยูเร · en.wikipedia.org/wiki/Yūrei · en.wikipedia.org/wiki/Oni

ผีประจำสถานที่ (ภูเขา ถ้ำ ป่า น้ำ) · lek-prapai.org/home/view.php?id=5388

ผีไม่มีญาติ / "โฮเฮียตี๋" (พี่น้องที่ดี) / อิ่วเอ่งกง · zh.wikipedia.org/wiki/孤魂信仰 · zh.wikipedia.org/wiki/水鬼

ผีจมน้ำ · vi.wikipedia.org/wiki/Ma · vi.wikipedia.org/wiki/Ma_lai

เทพถ้ำซุ่ย · zh.wikisource.org/wiki/三國志/卷30 · ko.wikipedia.org/wiki/사신도

อนักตา · km.wikipedia.org/wiki/ប្រភព​អ្នកតា​ក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ · en.wikipedia.org/wiki/Krasue

ปอนเตียนัก · ms.wikipedia.org/wiki/Puntianak · ms.wikipedia.org/wiki/Langsuir

อัสวัง · tl.wikipedia.org/wiki/Aswang · tl.wikipedia.org/wiki/Manananggal

ผีปอบ · id.wikipedia.org/wiki/Kepercayaan_tradisional_Tai · th.wikipedia.org/wiki/ศาสนาผี

นิมฟ์ · el.wikipedia.org/wiki/Νύμφες · en.wikipedia.org/wiki/Keres

เลมูเรส / ลาร์วา · it.wikipedia.org/wiki/Lemuri_(mitologia) · en.wikipedia.org/wiki/Manes

ภูตแผ่นดิน · en.wikipedia.org/wiki/Landvættir · en.wikipedia.org/wiki/Elf

โดโมวอย (ผีเรือน) · ru.wikipedia.org/wiki/Домовой · ru.wikipedia.org/wiki/Леший

ลิเอตูเวนส์ (ผีอำ) · lv.wikipedia.org/wiki/Lietuvēns · lv.wikipedia.org/wiki/Vilkacis

เลาเม · lt.wikipedia.org/wiki/Laumė · lt.wikipedia.org/wiki/Kaukas

ฮัลติยา · fi.wikipedia.org/wiki/Haltija · fi.wikipedia.org/wiki/Hiisi

กูฟีห์ตาร์ / อุลดา (คนใต้ดิน) · fi.wikipedia.org/wiki/Saamelainen_muinaisusko

ลิเดิร์ตซ์ · hu.wikipedia.org/wiki/Lidérc

แบนชี · ga.wikipedia.org/wiki/Bean_sí · ga.wikipedia.org/wiki/Púca

ทิลวิธเทก (ภูตเวลส์) · cy.wikipedia.org/wiki/Tylwyth_Teg · cy.wikipedia.org/wiki/Cŵn_Annwn

บาซาเฮาน์ (เจ้าป่า) · eu.wikipedia.org/wiki/Basajaun · eu.wikipedia.org/wiki/Gaueko

คารุน / วานธ์ · it.wikipedia.org/wiki/Religione_etrusca

สตรีกอย · ro.wikipedia.org/wiki/Strigoi · ro.wikipedia.org/wiki/Moroi

ปีศาจ · en.wikipedia.org/wiki/Christian_demonology · en.wikipedia.org/wiki/Christian_angelology

อัสวัง · tl.wikipedia.org/wiki/Aswang · en.wikipedia.org/wiki/Manananggal

แหล่งที่ค้นเพิ่ม (3)

en.wikipedia.org/wiki/Yūrei

en.wikipedia.org/wiki/Jiangshi

en.wikipedia.org/wiki/Gwisin

ดูรายชื่อทั้งหมด 45 ความเชื่อ

เอเชีย (28) · คนธรรพ์ · ปูตนะ (ผีไข้) · ผีร้าย / ผีเร่ร่อน · ทะตะริงะมิ (เทพสาปแช่ง) · ผีไม่ได้ฝัง · ดิบบุก · ปีศาจทะเลทราย วิญญาณอากาศ ปีศาจน้ำ · ผีกละยักษ์ (ผีเฝ้าสมบัติ) · ผีน้ำ · กุ๋ย (ปีศาจ) · อานิโต (วิญญาณบรรพบุรุษ/วิญญาณ) · อารูอัค · งูยักษ์หลายหัว · ชาวเนอรอยที่กลายเป็นหมาป่า · ผีเทพ (โคกูรยอ) · วิญญาณศัตรูที่ถูกฆ่า (หินบัลบัล) · ผีเทพ (ทั่วไป) · โฮ้วเอี๊ย (เจ้าพ่อเสือ) · โคโรปกกุรุ (คนแคระใต้ใบฟุกิ) · อัลบัสตึ · วิญญาณคุ้มครองตระกูล · เชเวน · ปีศาจใต้ดินและผีคนตาย · แม่ธมบ/ยายธมบ (หมอผี/แม่มด) · ผีธรรมชาติ (ต้นไม้ ภูเขา ป่า) · โอรังบูเนียน (คนที่ซ่อนอยู่) · อานิโตบรรพชน · ผีบรรพบุรุษ

แอฟริกา (2) · ดิบบุก · ปีศาจทะเลทราย วิญญาณอากาศ ปีศาจน้ำ

ยุโรป (30) · ผีไม่ได้ฝัง · ฟอน · ยักษ์ · นาวาลลี (ผู้แปลงร่าง) · ดิบบุก · ปีศาจทะเลทราย วิญญาณอากาศ ปีศาจน้ำ · อารูอัค · งูยักษ์หลายหัว · ชาวเนอรอยที่กลายเป็นหมาป่า · วิญญาณศัตรูที่ถูกฆ่า (หินบัลบัล) · ผีเทพ (ทั่วไป) · โคโรปกกุรุ (คนแคระใต้ใบฟุกิ) · อัลบัสตึ · วิญญาณคุ้มครองตระกูล · เอเรน (วิญญาณบรรพบุรุษ) · บูฮาร์-โดดอร์ · เชเวน · ปีศาจใต้ดินและผีคนตาย · อุจจี · มิส · ปวูดนิตซา (ผีเที่ยงวัน) · เมซามาเต / ยูรัสมาเต (มารดาแห่งป่า / ทะเล) · เวเล (วิญญาณเร่ร่อน) · เอติอาอิเนน (เงาล่วงหน้า) · วิญญาณคนตาย · ลิเดิร์ตซ์ · ปูกา · คูนอันนูน (หมาแห่งอันนูน) · ลามินัก · คารุน / วานธ์ · มูมาปาดูรีย์ (แม่แห่งป่า)

อเมริกา (4) · นาวาลลี (ผู้แปลงร่าง) · ดิบบุก · ปีศาจทะเลทราย วิญญาณอากาศ ปีศาจน้ำ · อารูอัค

โอเชียเนีย (1) · อารูอัค

วิธีนับ: รวบรวม 370 ความเชื่อจากทุกทวีป ทั้งที่ยังมีคนนับถือและอารยธรรมโบราณ จากแหล่งหลายสิบภาษา นับ 1 ความเชื่อเป็น 1 เสียง และนับเฉพาะที่มีแหล่งยืนยัน ความเชื่อที่ไม่ปรากฏในหน้านี้ไม่ได้แปลว่าไม่มีความเชื่อนั้น อาจแค่ยังไม่มีเอกสารที่เราค้นถึง ศาสนาที่มีคัมภีร์มาก (พุทธ ฮินดู จีน ยิว คริสต์ อิสลาม) จึงมีรายละเอียดมากกว่าความเชื่อที่เล่าปากต่อปาก ข้อมูลบางส่วนมาจากบันทึกของมิชชันนารีหรือคนนอก หน้านี้ไม่ได้ตัดสินว่าความเชื่อไหนถูก

อ่านต่อ: ผีมีกี่แบบ คนตายเห็นเราไหม · ตายแล้วไปไหน ทุกคำถาม

ดูว่า 26 ศาสตร์เห็นตรงกันเรื่องไหนของคุณ →