น้ำที่ต้องข้าม

50 ความเชื่อใน 5 ทวีปวางน้ำไว้ระหว่างคนเป็นกับคนตาย จะข้ามได้หรือไม่ ขึ้นกับว่าคุณเป็นใครและจ่ายอะไรไว้

ในหุบเขากาฐมาณฑุ ชาวเนวาร์แห่วัวเพื่อระลึกถึงคนที่ตายไปในรอบปี เชื่อกันว่าผู้ตายจะจับหางวัวตัวนั้นข้ามแม่น้ำเวตรณีไป แม่น้ำสายนี้ในคติฮินดูคั่นระหว่างโลกมนุษย์กับนรกของพระยม คนดีมองลงไปเห็นน้ำใสราวน้ำอมฤต คนบาปเห็นเป็นเลือดทั้งสาย ครุฑปุราณะเล่าต่อว่ามีคนพายเรือพาข้ามโดยเก็บค่าข้าม และวัวที่ถวายไว้ตอนใกล้ตายจะทำให้คนตายได้ลงเรือ

การเดินทางเดียวที่ต่อจาก 50 ตำนาน

ข้อมูลชุดนี้มี 50 ความเชื่อใน 5 ทวีปที่ให้คนตายต้องข้ามน้ำ มาจากเอเชีย 20 อเมริกา 13 ยุโรป 12 แอฟริกา 5 และโอเชียเนีย 5 (บางความเชื่อนับอยู่หลายทวีป) ถ้าเรียงเฉพาะส่วนที่ซ้ำกันข้ามทวีปให้เป็นการเดินทางครั้งเดียว จะได้เรื่องข้างล่าง ซึ่งไม่ใช่ตำนานของที่ใดที่หนึ่ง แต่เป็นภาพที่ต่อขึ้นจากหลายตำนาน

สมมติว่าคุณเพิ่งตาย ทางที่คุณเดินจะไปหยุดที่ริมน้ำ ส่วนใหญ่เป็นแม่น้ำ แต่มี 10 ความเชื่อที่เป็นทะเลหรือมหาสมุทร ชาวไอริชเชื่อว่าวิญญาณเดินทางข้ามทะเลไปทางตะวันตกตอนตะวันตกดิน ชาวคองโกมองว่าโลกคนเป็นกับโลกคนตายถูกแบ่งด้วยผืนน้ำ และเส้นกาลูงกากลายเป็นแม่น้ำที่พาคนข้ามไปมาระหว่างสองโลก ทั้งตอนเกิดและตอนตาย

น้ำตรงนั้นไม่ใช่น้ำธรรมดา ชาวแอซเท็กเล่าถึงแม่น้ำเลือดที่มีเสือจากัวร์และงู ทางลงซีบัลบาของชาวมายาต้องข้ามทั้งแม่น้ำแมงป่อง แม่น้ำเลือด และแม่น้ำหนอง คัมภีร์คุรุครันถ์สาหิบของซิกข์หน้า 1026 เตือนถึงแม่น้ำไฟพิษ อาร์มีเนียมีแม่น้ำไฟ ส่วนจอร์เจียมีแม่น้ำน้ำมันดินที่ได้ชื่อว่าสติกซ์ของจอร์เจีย

สิ่งที่คุณเห็นขึ้นกับว่าคุณเป็นใคร เวตรณีใสสำหรับคนดีแต่เป็นเลือดสำหรับคนบาป โซโรอัสเตอร์เล่าว่าในวาระสุดท้าย ทั้งคนเป็นและคนตายที่ฟื้นขึ้นต้องลุยแม่น้ำโลหะหลอมเหลว แต่คนดีจะรู้สึกเหมือนลุยนมอุ่น แม่น้ำซันสึในพุทธญี่ปุ่นมีทางข้ามสามแบบ คือสะพาน ทางน้ำตื้น หรือน้ำลึก แล้วแต่บาปที่ทำไว้

จากนั้นต้องมีใครสักคนช่วยพาข้าม ข้อมูลช่องคนแจวเรือมี 17 ความเชื่อ ตั้งแต่คารอนของกรีก หญิงสาวแห่งตูโอนีของฟินแลนด์ ไปจนถึงชะฮ์รัตของชาวมันดาอี ซึ่งเป็นเรือ ไม่ใช่คน ที่เหลือข้ามด้วยสะพาน ขี่หลังสัตว์ หรือใช้ของที่นึกไม่ถึง อย่างแพที่ทำจากใยแมงมุมของชาวมุยสกา

และการข้ามมักมีราคา เงินหรือของมีค่าไว้จ่ายค่าเดินทางปรากฏในของที่ฝังไปกับศพของ 6 ความเชื่อ เอเนียดของเวอร์จิลบอกว่าคนที่ไม่ได้ฝังศพหรือไม่มีค่าเรือต้องเร่ร่อนอยู่ริมฝั่งร้อยปี ถ้าข้ามพ้น ฝั่งตรงข้ามคือที่หมาย เป็นทุ่งต้นอ้อของอียิปต์ แดนเฮลของนอร์ส หรืออูปายมาร์กาของชาวเกชัว

เดินรอบโลก

ค่าเรือของกรีกคือเหรียญโอโบลที่ใส่ไว้ในปากศพเพื่อจ่ายให้คารอน ชาวโรมันรับธรรมเนียมนี้ไปและเรียกเหรียญว่า viaticum แปลว่าเสบียงเดินทาง ชาวมาปูเชวางหินยังกาสีเทอร์คอยซ์ไว้ข้างศพเป็นค่าโดยสารวาฬ ชาวอาคานในกานาเล่าถึงอาโมกเยที่ริมแม่น้ำซึ่งเก็บค่าผ่านทางเป็นผ้าและลูกปัด ผู้หญิงจึงถูกแต่งด้วยผ้าอาโมอาซีกับลูกปัดไว้มอบให้ ส่วนหมอผีหญิงในเรื่องเล่าของแมนจูจ่ายคนแจวเรือตาเดียวขาเป๋ด้วยซีอิ๊วกับกระดาษ

บางที่ข้ามด้วยสะพาน ซึ่งก็มีอันตรายของมันเอง ตำนานจีนที่เล่าต่อในภาษาเวียดนามบอกว่าสะพานไน่เหอพาดข้ามแม่น้ำวั่งชวน ใครพลัดตกจะถูกสัตว์ใต้น้ำฉีกกิน คติอาร์มีเนียเล่าว่าแม่น้ำไฟไหลผ่านข้างประตูสวรรค์ วิญญาณที่ปีนขึ้นมาจากนรกจะตกลงไปเมื่อสะพานขาดเพราะน้ำหนักบาป ชาวอาตายัลมีสะพานพาดข้ามบึงใหญ่ก่อนถึงโลกวิญญาณ ส่วนตำนานฟินแลนด์ให้คนตายข้ามแม่น้ำของตูโอนีได้ทั้งทางสะพานเส้นด้าย ว่ายน้ำ หรือนั่งเรือ

ถ้าไม่มีเรือก็ต้องพึ่งสัตว์ ชาวแอซเท็กเชื่อว่าสุนัขที่จำเจ้าของได้จะแบกเขาข้ามแม่น้ำบนหลัง บางฉบับว่าต้องเป็นสุนัขสีเหลืองเท่านั้น และมีการฆ่าสุนัขฝังไปกับผู้ตายเพื่อนำทางผ่านอันตรายในมิกตลาน ชาวโอจิบเวข้ามแม่น้ำบนหลังงู ความเชื่อตากาล็อกในฟิลิปปินส์เล่าถึงจระเข้ศักดิ์สิทธิ์ที่หลังเหมือนโลงศพ พาวิญญาณไปแดนตาย แต่ข้อมูลส่วนใหญ่มาจากบันทึกของมิชชันนารีสเปน

ตำนานข้ามทะเลสองเรื่องออกเดินทางตอนพระอาทิตย์ตก วิญญาณชาวไอริชมุ่งไปทางตะวันตก ส่วนที่บอยกูในช่องแคบทอร์เรส มาร์ไกแล่นเรือใบไปทางตะวันตก “ยามอาทิตย์ตกตามลมประจำ” จนลับขอบฟ้า ชาวโทรบริอันด์ลงเรือแคนูที่มองไม่เห็นไปเกาะตูมา ตามเส้นทางเดียวกับที่คนเป็นแล่นเรือไป ฝั่งยุโรป โปรโคปิอุสเขียนไว้ในศตวรรษที่ 6 ถึงชนเผ่าชายฝั่งกอลที่มีหน้าที่ส่งวิญญาณข้ามช่องแคบไปเกาะคนตาย แต่นั่นเป็นบันทึกของคนนอก

เรื่องข้ามน้ำเป็นของเก่า คัมภีร์พีระมิดของกษัตริย์อูนัสในอียิปต์พูดกับคนแจวเรือที่อาจไม่ยอมพากษัตริย์ข้าม เมโสโปเตเมียมีฮูบูร์ แม่น้ำแห่งแดนใต้พิภพ และมีฮูมุต-ตาบัลเป็นคนแจวเรือส่งคนตาย ในเรื่องอินันนาลงแดนใต้พิภพ นางก็ต้องข้ามฮูบูร์ นักวิชาการที่สร้างศาสนาอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิมขึ้นใหม่เสนอว่ามีชายชราคอยพาคนตายข้ามน้ำ และมองเหรียญค่าเรือในธรรมเนียมกรีกกับสลาฟว่าเป็นร่องรอยของการจ่ายเขามาแต่โบราณ

สิ่งที่เหมือนกันจริง ๆ

ข้ามทวีปไปแล้ว สิ่งที่ตรงกันจริงมีไม่กี่อย่าง อย่างแรก น้ำคือเส้นแบ่ง ในโรมาเนีย ของที่โยนลงแม่น้ำอาปา ซึมเบเตจะไปถึงโลกคนตาย และคำสาป “ไปตามอาปา ซึมเบเตซะ!” ก็แปลว่าไปตายซะ อย่างที่สอง การข้ามคือการคัดคน แม่น้ำสายเดียวกันเป็นน้ำอมฤตสำหรับคนหนึ่งและเป็นเลือดสำหรับอีกคน อย่างที่สาม คนตายข้ามเองไม่ได้ ต้องมีเรือ สะพาน หรือสัตว์ช่วย และอย่างสุดท้าย ความช่วยเหลือนั้นมีราคาที่คนเป็นต้องเตรียมไว้ให้ ตั้งแต่เหรียญในปาก วัวที่ถวายตอนใกล้ตาย ไปจนถึงหินยังกาข้างศพ

ความต่างภายในความเหมือน

ความต่างอยู่ที่รายละเอียด ชาวไอริชและชาวกอลข้ามทะเล ไม่ใช่แม่น้ำ ชาวอีทรัสคันก็บางครั้งข้ามทะเล และแหล่งยังเถียงกันเรื่องคารุน แหล่งเยอรมันว่าเขาทำหน้าที่คนพายเรือ แต่แหล่งอิตาลีว่าเขามักพาผู้ตายเดินเท้า ขี่ม้า หรือนั่งรถ ค่าข้ามก็ไม่ได้เป็นเงินเสมอไป เรือชะฮ์รัตของมันดาอีรับเฉพาะวิญญาณดี วิญญาณชั่วต้องเดินเท้า เรือของเตมบาในฟีจีมีหัวไม้เนื้อแข็งสำหรับหัวหน้า และหัวไม้สาเกสำหรับสามัญชน ส่วนวิกิพีเดียภาษาเช็กบอกว่าการล่องเรือข้ามแม่น้ำไปแดนตายไม่ใช่ความคิดดั้งเดิมของชาวสลาฟเลย

ใกล้บ้านเรา

ไม่ไกลจากบ้านเรา ชาวดูซุนในซาบาห์เชื่อว่าคนตายเดินข้ามแม่น้ำโกราปุตและกาดาไมอันไปนาบาลู และคนเป็นได้ยินเสียงพวกเขาเดินผ่าน ส่วนความเชื่อพื้นบ้านเวียดนามก็ยังเล่าถึงสะพานไน่ห่าที่พาดข้ามแม่น้ำหวองเซวียนตามตำนานจีน ใครที่นึกถึงแม่น้ำของคนตายแล้วเห็นหน้าคารอน อาจลืมไปว่าแม่น้ำแบบนี้ไหลอยู่ในเรื่องเล่าของเพื่อนบ้านเราด้วย

ตัวอย่างจากแต่ละทวีป พร้อมแหล่งที่มา

เอเชีย

แอฟริกา

ยุโรป

อเมริกา

โอเชียเนีย

ดูรายชื่อทั้งหมด 50 ความเชื่อ

เอเชีย (20) · พุทธมหายาน / พุทธจีน · ศาสนาฮินดู (พระเวท / ปุราณะ) · ศาสนาซิกข์ · ศาสนาพื้นบ้านจีน / เต๋า · ชินโต (ญี่ปุ่น) · เมโสโปเตเมีย (สุเมเรียน / บาบิโลน) · กรีกโบราณ · ศาสนาโซโรอัสเตอร์ · ศาสนาหมอผีเกาหลี (มูซก) · ศาสนาพื้นบ้านเวียดนามและการบูชาบรรพบุรุษ (Đạo Ông Bà) · ลัทธิอานิโต (ตากาล็อกและวิซายัน ฟิลิปปินส์) · ศาสนาอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิม (สร้างขึ้นใหม่) · ศาสนาซูเมอร์ · ลัทธิหมอผีของชาวแมนจู · ศาสนาจอร์เจียก่อนคริสต์ศาสนา · ศาสนาอาร์มีเนียก่อนคริสต์ศาสนา · ศาสนามันดาอี · ชาวอัซมัต · ศาสนาดั้งเดิมชาวดูซุน (ซาบาห์และบรูไน) · ศาสนาของชาวเนวาร์ (หุบเขากาฐมาณฑุ)

แอฟริกา (5) · ศาสนาซิกข์ · อียิปต์โบราณ · ศาสนาอาคาน (กานา) · ศาสนาคองโก · วูดูแอฟริกาตะวันตก (ฟอน เอเว กุน)

ยุโรป (12) · ศาสนาซิกข์ · กรีกโบราณ · โรมันโบราณ · นอร์ส · แอซเท็ก (เม็กซิกา) · ศาสนาอินโด-ยูโรเปียนดั้งเดิม (สร้างขึ้นใหม่) · ศาสนาดั้งเดิมของชาวสลาฟ · ความเชื่อดั้งเดิมฟินแลนด์และคาเรเลีย (ตามตำนานคาเลวาลา) · ปรัมปราวิทยาไอริช · ศาสนากอลและกอล-โรมัน · ศาสนาอีทรัสคัน · ความเชื่อพื้นบ้านโรมาเนีย

อเมริกา (13) · ศาสนาซิกข์ · แอซเท็ก (เม็กซิกา) · มายา (แหล่งก่อนสเปนและยุคอาณานิคม) · ศาสนาลาโกตา · ความเชื่อเกชัว (แอนดีส) · ความเชื่อไอมารา · ศาสนามุยสกา · ศาสนามาปูเช · ศาสนาบรีบรี · ศาสนาดั้งเดิมมิสกิโต · ศาสนาปูเรเปชา (ตาราสกัน) · ความเชื่อของชาวโอจิบเว (อานิชินาเบ) · ความเชื่อของชาวเวนดัต (ฮูรอน)

โอเชียเนีย (5) · ศาสนาซิกข์ · ความเชื่อดั้งเดิมของชาวเมารี · ศาสนาดั้งเดิมของชาวฟีจี (ก่อนคริสต์) · ชาวหมู่เกาะโทรบริอันด์ (คิริวินา, ปาปัวนิวกินี) · ชาวเกาะช่องแคบทอร์เรส (เซนาดท์ เกส): จารีตเกาะ (ไอลัน กัสตอม) และศาสนาก่อนคริสต์

วิธีนับ: รวบรวม 370 ความเชื่อจากทุกทวีป ทั้งที่ยังมีคนนับถือและอารยธรรมโบราณ จากแหล่งหลายสิบภาษา นับ 1 ความเชื่อเป็น 1 เสียง และนับเฉพาะที่มีแหล่งยืนยัน ทุกข้อมีลิงก์ต้นทาง ความเชื่อที่ไม่ปรากฏในหน้านี้ไม่ได้แปลว่าไม่มีความเชื่อนั้น อาจแค่ยังไม่มีเอกสารที่เราค้นถึง ความเชื่อที่มีคนเขียนถึงมาก (อียิปต์ กรีก จีน) จึงมีโอกาสถูกนับมากกว่าความเชื่อที่เล่าปากต่อปาก ข้อมูลบางส่วนมาจากบันทึกของมิชชันนารีหรือคนนอก

ดูว่า 26 ศาสตร์เห็นตรงกันเรื่องไหนของคุณ →