คาถาท้าวเวสสุวรรณที่คนไทยสวดกัน (ฉบับวัดจุฬามณี) ไม่อยู่ในพระไตรปิฎก และแปลตามตัวอักษรแล้ว ไม่มีคำกริยาขอเลย — เป็นการเรียงพุทธคุณกับพระนามของท่าน แล้วปิดด้วย “นะโม พุทธายะ” (นอบน้อมแด่พระพุทธเจ้า) ส่วนในพระไตรปิฎก ท้าวเวสวัณเป็นผู้สวดบทนอบน้อมพระพุทธเจ้า ไม่ใช่ผู้ถูกสวดถึง
เทียบ 4 ตำราในตารางเดียว
| ไทย (ฉบับวัดจุฬามณี) | พระไตรปิฎก (อาฏานาฏิยสูตร) | ฮินดู (มนตรปุษปาญชลี) | ญี่ปุ่น (บิชามงเท็น) | |
|---|---|---|---|---|
| เรียกท่านว่า | ท้าวเวสสุวรรณ · ท้าวเวสวัณ · ท้าวกุเวร | เวสฺสวณ · กุเวร | ไวศรวณะ · กุเพระ | 毘沙門天 บิชามงเท็น · 多聞天 ทามงเท็น |
| บทหลัก | อิติปิ โส ภะคะวา ยมมะราชาโน ท้าวเวสสุวรรณโณ… | vipassissa namatthu… | oṃ rājādhirājāya prasahyasāhine… | オン ベイシラマンダヤ ソワカ |
| ท่านเป็น | ผู้ถูกบูชา | ผู้สวด (นอบน้อมพระพุทธเจ้า 7 พระองค์) | ผู้ถูกบูชา | ผู้ถูกบูชา |
| คำปิด | นะโม พุทธายะ = นอบน้อมพระพุทธเจ้า | นมตฺถุ = ความนอบน้อมจงมี | namaḥ = นอบน้อม | ソワカ (svāhā) = ถวาย / ขอให้สำเร็จ |
| ขออะไร (ตามตัวอักษร) | ไม่มีคำกริยาขอ | ไม่ขอ — นอบน้อม | ขอ “สิ่งที่ข้าปรารถนา” | ไม่ขอ — พระนาม + คำถวาย |
| ข้อปฏิบัติ (ตามแหล่ง) | นะโม 3 จบ แล้วสวด 9 จบ · ธูป 9 ดอก กุหลาบ 9 ดอก · นิยมวันขึ้น 15 ค่ำ | พุทธบริษัททั้ง 4 เรียนไว้ | สวดตอนถวายดอกไม้ท้ายพิธีบูชา | วัด Byōdō-ji ทำพิธีโกมะบูชาท่านทุกวันที่ 1 |
ที่มาของแต่ละช่องอยู่ในหัวข้อของแต่ละตำราด้านล่าง
ตำราเห็นตรงกัน 3 เรื่อง · ต่างกัน 3 เรื่อง
ตรงกัน
- ชื่อเดียวกันข้ามภาษา — Vaiśravaṇa (สันสกฤต) → Vessavaṇa (บาลี) → เวสวัณ/เวสสุวรรณ (ไทย) → 毘沙門 (ญี่ปุ่น ทับเสียง) และชื่อที่สอง กุเวร/Kubera ใช้ร่วมกันทั้งพระเวท พระไตรปิฎก และภาษาไทย
- ผู้รักษาทิศเหนือ — พระไตรปิฎก พจนานุกรมไทย (ท้าวกุเวร “ประจำทิศอุดร”) และพจนานุกรมญี่ปุ่น ตรงกันว่าท่านเป็นหนึ่งในท้าวจตุโลกบาล ประจำทิศเหนือ
- ผูกกับพระพุทธเจ้า — ฉบับไทยปิดด้วยนอบน้อมพระพุทธเจ้า พระไตรปิฎกให้ท่านนอบน้อมพระพุทธเจ้า ฝั่งญี่ปุ่นนับท่านเป็นผู้คุ้มครองธรรม
ต่างกัน
- ท่านเป็นผู้สวด หรือผู้ถูกสวดถึง — ในพระไตรปิฎกท่านเป็นผู้กล่าวบทนอบน้อม ส่วนไทย ฮินดู ญี่ปุ่น ท่านเป็นผู้รับการบูชา
- ขอคนละแบบ — มนตร์ฮินดูขอ “สิ่งที่ปรารถนา” ตรง ๆ · ไทยและญี่ปุ่นไม่มีคำขอในตัวบท
- ชื่อ “เวสวัณ” มาจากไหน — พระไตรปิฎกอธิบายว่ามาจากชื่อเมืองหลวงของท่าน “วิสาณา” ส่วนจีน-ญี่ปุ่นแปลความหมายเป็น 多聞 “ผู้ได้ยินมาก”
ตำราที่ 1 · ไทย
ไทย: ฉบับวัดจุฬามณี
บทนี้ไทยรัฐพิมพ์ตรงกันทุกตัวอักษรใน 4 บทความ และกรุงเทพธุรกิจพิมพ์ตรงกัน รูปเคารพที่ทำให้บทนี้แพร่หลายอยู่ที่วัดจุฬามณี (อ.อัมพวา จ.สมุทรสงคราม) ไทยรัฐเล่าว่าสร้างจากนิมิตของหลวงพ่ออิฏฐ์ เจ้าอาวาส
อิติปิ โส ภะคะวา ยมมะราชาโน ท้าวเวสสุวรรณโณ
มะระณัง สุขัง อะหัง สุคะโต นะโม พุทธายะ
ท้าวเวสสุวรรณโณ จาตุมะหาราชิกา ยักขะพันตาภัทภูริโต
เวสสะ พุสะ พุทธัง อะระหัง พุทโธ ท้าวเวสสุวรรณโณ นะโม พุทธายะ
- นะโม ตัสสะ… — บาลีแท้ — นอบน้อมพระพุทธเจ้า (เปิดพิธีแบบพุทธ)
- อิติปิ โส ภะคะวา — ยืมคำขึ้นต้นของบทพุทธคุณ “อิติปิโส”
- ยมมะราชาโน — จากบาลี ยมราชา “พญายม” แต่ท้ายคำไม่ตรงไวยากรณ์บาลี
- ท้าวเวสสุวรรณโณ — “ท้าว” (ไทย) + เวสสุวรรณ + -โณ (ทำให้ดูเป็นบาลี)
- มะระณัง สุขัง — ศัพท์บาลี “ความตาย” “ความสุข” — ความหมายเมื่อเรียงในบทนี้ไม่ชัด
- อะหัง · สุคะโต · อะระหัง · พุทโธ — “ข้าพเจ้า” และพุทธคุณ
- จาตุมะหาราชิกา — สวรรค์ชั้นที่ท้าวจตุโลกบาลปกครอง
- ยักขะ… — ยักษ์ — ท่านเป็นเจ้าแห่งยักษ์ตามพระไตรปิฎก (ส่วนท้ายของคำนี้ความหมายไม่ชัด)
- เวสสะ พุสะ — ความหมายไม่ชัด
- นะโม พุทธายะ — นอบน้อมแด่พระพุทธเจ้า
วิเคราะห์: บทนี้เป็นภาษาไทย-บาลีผสม ไม่ใช่บาลีที่ถูกไวยากรณ์ ประกอบจากชิ้นส่วนของบทพุทธ (นะโม · อิติปิโส · พุทธคุณ) สลับกับพระนามของท่าน ไม่มีคำกริยาขอเลย และปิดทั้งสองวรรคด้วย “นะโม พุทธายะ” — แปลว่าคำสุดท้ายของบทไหว้ท้าวเวสสุวรรณ คือการนอบน้อมพระพุทธเจ้า บรรทัด “อิติปิโส ภะคะวา ยะมะราชาโน ท้าวเวสสุวัณโณ…” ยังพบในคำนำก่อนสวดพระคาถาชินบัญชรด้วย (ไทยพีบีเอส · ไทยรัฐ · Wongnai) บางฉบับมีบรรทัดนำ “ปุตตะกาโม ละเภ ปุตตัง ธะนะกาโม ละเภ ธะนัง…” ซึ่งแปลว่า “ผู้ต้องการบุตรพึงได้บุตร ผู้ต้องการทรัพย์พึงได้ทรัพย์” — ท่อนนี้ท่อนเดียวที่เป็นคำปรารถนา
วิธีสวดตามแหล่งไทย: ตั้งจิต ระลึกถึงพระรัตนตรัย บิดามารดา ครูอาจารย์ → นะโม 3 จบ → คาถา นิยมสวดให้ครบ 9 จบ · ของไหว้ ธูป 9 ดอก เทียน 1 เล่ม กุหลาบ 9 ดอก (บางคนใช้แค่ธูป เทียน ดอกไม้) · นิยมทำในวันขึ้น 15 ค่ำ
ตำราที่ 2 · พระไตรปิฎก
พระไตรปิฎก: อาฏานาฏิยสูตร — ท่านเป็นผู้สวด
ท้าวเวสวัณปรากฏในพระไตรปิฎกที่อาฏานาฏิยสูตร (ทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค · พระไตรปิฎกเล่ม 11) ท้าวมหาราชทั้ง 4 เข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าที่เขาคิชฌกูฏ ท้าวเวสวัณทูลว่ายักษ์ส่วนมากไม่เลื่อมใส เพราะพระองค์สอนให้เว้นศีล 5 ที่ยักษ์ไม่เว้น จึงขอให้ทรงรับ “อาฏานาฏิยรักขา” ไว้คุ้มครองพุทธบริษัทที่อยู่ป่า แล้วท่านก็กล่าวบทนั้น
สิขิสฺสปิ นมตฺถุ สพฺพภูตานุกมฺปิโน
เวสฺสภุสฺส นมตฺถุ นฺหาตกสฺส ตปสฺสิโน
นมตฺถุ กกุสนฺธสฺส มารเสนปฺปมทฺทิโน
โกนาคมนสฺส นมตฺถุ พฺราหฺมณสฺส วุสีมโต …
- วิปสฺสิสฺส นมตฺถุ — ความนอบน้อมจงมีแด่พระวิปัสสี (ผู้มีจักษุ มีสิริ)
- สิขิสฺสปิ นมตฺถุ — แด่พระสิขี (ผู้อนุเคราะห์สัตว์ทั่วหน้า)
- เวสฺสภุสฺส · กกุสนฺธสฺส · โกนาคมนสฺส — แด่พระเวสสภู · พระกกุสันธะ (ผู้ย่ำยีมาร) · พระโกนาคมน์ … ต่อด้วยพระกัสสปะ และพระอังคีรส (พระโคดม)
- นมตฺถุ = นโม + อตฺถุ — “ความนอบน้อมจงมี”
วิเคราะห์: โครงสร้างคือ [พระนามพระพุทธเจ้า + “แด่”] + นมตฺถุ ซ้ำ 7 พระองค์ — เป็นการระลึกถึงพระพุทธเจ้า ไม่ได้บูชาท้าวเวสวัณ ท้ายพระสูตรพระพุทธเจ้าตรัสให้ภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา เรียนบทนี้ไว้ “เพื่อคุ้มครอง เพื่อรักษา เพื่อไม่เบียดเบียน เพื่ออยู่สำราญ” พระสูตรเดียวกันอธิบายชื่อท่านว่า เมืองหลวงของท้าวกุเวรชื่อวิสาณา “ฉะนั้นมหาชนจึงเรียกท้าวกุเวรมหาราชว่าท้าวเวสวัณ” — เราตรวจพระสูตรทั้งฉบับไทยและบาลีแล้ว ไม่พบวลีของคาถาฉบับวัดจุฬามณี
ตำราที่ 3 · ฮินดู
ฮินดู: บทถวายดอกไม้ในมนตรปุษปาญชลี
ในฮินดู ท่านคือกุเพระ (Kubera) บทที่เรียกชื่อ ไวศรวณะ โดยตรงอยู่ในชุดมนตรปุษปาญชลี ซึ่งสวดตอนถวายดอกไม้ท้ายพิธีบูชา (หลายแหล่งระบุว่ามาจากไตตติรียอารัณยกะ)
स मे कामान्कामकामाय मह्यम् कामेश्वरो वैश्रवणो ददातु ।
कुबेराय वैश्रवणाय महाराजाय नमः ॥
oṃ rājādhirājāya prasahyasāhine namo vayaṃ vaiśravaṇāya kurmahe · sa me kāmān kāmakāmāya mahyam kāmeśvaro vaiśravaṇo dadātu · kuberāya vaiśravaṇāya mahārājāya namaḥ
- rājādhirājāya prasahyasāhine — แด่ราชาเหนือราชา ผู้ชนะ
- namo vayaṃ vaiśravaṇāya kurmahe — เราทั้งหลายทำความนอบน้อมแด่ไวศรวณะ
- sa me kāmān kāmakāmāya mahyam … dadātu — ขอพระองค์จงประทานสิ่งที่ปรารถนาแก่ข้าผู้ปรารถนา
- kāmeśvaraḥ — เจ้าแห่งความปรารถนา
- kuberāya … mahārājāya namaḥ — นอบน้อมแด่กุเพระ ไวศรวณะ มหาราช
วิเคราะห์: โครงสร้าง 3 ท่อน: นอบน้อม → ขอ → นอบน้อมปิด เป็นบทเดียวในหน้านี้ที่มีคำกริยาขอชัด (dadātu “จงประทาน”) และสิ่งที่ขอคือ “สิ่งที่ปรารถนา” ไม่ได้เจาะจงว่าเป็นทรัพย์
ตำราที่ 4 · ญี่ปุ่น
ญี่ปุ่น: บิชามงเท็น
พจนานุกรม デジタル大辞泉 อธิบายว่า 毘沙門 คือเสียงทับศัพท์ของ Vaiśravaṇa แปลความหมายว่า 多聞 “ผู้ได้ยินมาก” เป็นผู้คุ้มครองธรรม หนึ่งในท้าวจตุโลกบาล อยู่ทิศเหนือของเขาพระสุเมรุ ในญี่ปุ่นท่านยังเป็นหนึ่งในเจ็ดเทพแห่งโชค (七福神) รูปเคารพมักถือหอกและเจดีย์
oṃ vaiśravaṇāya svāhā
- オン · oṃ — คำเดียวกับ “โอม”
- ベイシラマンダヤ · vaiśravaṇāya — แด่ไวศรวณะ (ท้ายคำ -āya = “แด่”)
- ソワカ · svāhā — คำปิดมนตร์ — คำถวาย / “ขอให้สำเร็จ”
วิเคราะห์: มนตร์ญี่ปุ่นสั้นที่สุดในหน้านี้: โอม + พระนาม + คำถวาย ไม่มีคำขอ วัดชิงงน Byōdō-ji ยืนยันแกนมนตร์นี้จากคัมภีร์ (吠室囉麼拏野娑嚩賀) และทำพิธีโกมะบูชาท่านทุกวันที่ 1 ของเดือน
วิเคราะห์บทสวด: วางทุกบทเรียงกัน
| บท | คำเปิด | ใครถูกเรียก | คำขอ | คำปิด |
|---|---|---|---|---|
| ไทย วัดจุฬามณี | นะโม 3 จบ | พระพุทธเจ้า + ท้าวเวสสุวรรณ สลับกัน | — | นะโม พุทธายะ |
| ไทย บรรทัดปุตตะกาโม | — | — | ผู้ต้องการทรัพย์พึงได้ทรัพย์ | — |
| พระไตรปิฎก DN 32 | — | พระพุทธเจ้า 7 พระองค์ | — | นมตฺถุ |
| ฮินดู | oṃ | ไวศรวณะ / กุเพระ | dadātu — จงประทานสิ่งที่ปรารถนา | namaḥ |
| ญี่ปุ่น | オン | ไวศรวณะ | — | ソワカ |
ชื่อเดียว 5 ภาษา
| ภาษา | เขียน | วิธีได้ชื่อ |
|---|---|---|
| สันสกฤต | Vaiśravaṇa · Kubera | — |
| บาลี | Vessavaṇa · Kuvera | พระไตรปิฎกอธิบายจากเมืองวิสาณา |
| ไทย | เวสวัณ · เวสสุวรรณ · กุเวร | ทับศัพท์บาลี |
| ญี่ปุ่น | 毘沙門 · 多聞 | 毘沙門 ทับเสียง · 多聞 แปลความหมาย “ได้ยินมาก” |
จริง ๆ แล้วแต่ละบทขออะไร
- ไม่ขอ — ฉบับวัดจุฬามณี · พระไตรปิฎก · มนตร์ญี่ปุ่น
- ปรารถนาทรัพย์และบุตร — บรรทัดปุตตะกาโม (ในรูปประโยค “ผู้ต้องการ…พึงได้…” ไม่ได้ขอจากใครโดยตรง)
- ขอสิ่งที่ปรารถนาจากท่านโดยตรง — มนตร์ฮินดู
สรุป: ควรสวดบทไหน
ถ้าคุณถือตำราไหนอยู่แล้ว ใช้บทของตำรานั้น — สายพุทธเถรวาทที่ยึดพระไตรปิฎก ใช้อาฏานาฏิยปริตร · ฮินดูใช้บทมนตรปุษปาญชลี · ญี่ปุ่นใช้มนตร์บิชามงเท็นตามที่วัดสอน
ถ้าไม่ได้ถือตำราไหนเป็นพิเศษ: ฉบับวัดจุฬามณี — เป็นบทที่ทุกแหล่งไทยที่เราตรวจพิมพ์ตรงกันทุกตัวอักษร เริ่มด้วยนะโม 3 จบ สวด 9 จบตามที่แหล่งไทยแนะนำ และรู้ไว้ว่าบทนี้ไม่อยู่ในพระไตรปิฎก บางคำความหมายไม่ชัด และบทไม่ได้ขออะไร ถ้าอยากขอเรื่องใด ให้กล่าวด้วยภาษาของคุณเองหลังสวด